Van trouwe bondgenoot naar groeiende verwijdering. Jarenlang gold Nederland als een van de trouwste bondgenoten van Israël. Maar die relatie is de afgelopen decennia geleidelijk veranderd. "Nederland kan hier niets meer mee."
De nieuwste stap van het Nederlandse kabinet onderstreept die ontwikkeling: vanaf 22 september verbiedt Nederland de import, aankoop én verkoop van goederen zoals citrusvruchten en dadels uit Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Volgens het kabinet zijn die nederzettingen in strijd met het internationaal recht.
Palestijnse staat?
Terwijl Nederland de druk opvoert, zet de Israëlische regering juist een volgende stap in de uitbreiding van de nederzettingen. Vanaf vandaag kunnen projectontwikkelaars zich inschrijven voor de bouw van duizenden woningen in het omstreden E1-gebied op de bezette Westelijke Jordaanoever.
Het E1-gebied ligt tussen Oost-Jeruzalem en de Israëlische nederzetting Ma'ale Adoemim. Al sinds de jaren 90 bestaan er plannen om hier duizenden woningen te bouwen. Volgens critici zou bebouwing van het gebied de Westelijke Jordaanoever in tweeën delen en een toekomstige Palestijnse staat vrijwel onmogelijk maken.
Politiek dichtbij
Nederland erkende de staat Israël in 1950. Daarna werd de band tussen de twee landen snel sterker. Volgens buitenlandcommentator Jan van Benthem van het Nederlands Dagblad stonden Nederland en Israël in de eerste decennia na de oprichting ook politiek dichtbij elkaar.
"Je had in Israël bijvoorbeeld kibboetsen als socialistische projecten, dus die herkenning was heel groot. Het ging om het opbouwen van Israël", vertelt hij.
Verschuiving
De eerste barsten in die vanzelfsprekende steun ontstonden na de Zesdaagse Oorlog in 1967. Israël kreeg toen de controle over de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem. Vanaf dat moment begonnen in Nederland de standpunten te verschuiven.
"Sinds die tijd gaat het niet meer om het voortbestaan van Israël, maar om de vraag: hoe wil je verder gaan? Wil je verder als een land dat vanuit het internationaal recht zoekt naar een oplossing en een vredesakkoord, of probeer je jouw wil op te leggen aan de Palestijnen?", merkt Van Benthem op.
Ondenkbaar
Toch bleef Nederland Israël ook na de Zesdaagse Oorlog nog jarenlang steunen. Tijdens de Jom Kippoeroorlog in 1973 leverde Nederland zelfs in het diepste geheim militair materieel aan Israël.
"De premier wist er niet van, het parlement wist er niet van", vertelt Van Benthem. "Zoiets zou nu ondenkbaar zijn."
E1-plannen
De plannen voor het E1-gebied laten volgens Van Benthem goed zien welke richting de Israëlische regering heeft ingeslagen. De bouwplannen werden jarenlang tegengehouden door internationale druk, maar krijgen nu opnieuw vaart.
"Bezalel Smotrich, de minister van Financiën, is bezig geweest met het uitbreiden van al die nederzettingen, op allerlei strategische plekken", vertelt hij. "En dit houdt in dat een Palestijnse staat onmogelijk gaat worden via onomkeerbare stappen op de grond."
Arabische en Joodse staat
In de ogen van Van Benthem botst die aanpak met de tweestatenoplossing waar Nederland en veel andere landen nog altijd aan vasthouden. "De VN heeft al in 1947 bepaald dat er in dat gebied een Arabische en een Joodse staat moet komen", zegt hij.
Ook Nederland staat hier nog steeds achter. "Maar de huidige regering van Israël wil dit onmogelijk maken."
Toekomst
Ook de oorlog in Gaza heeft de relatie tussen Nederland en Israël verder onder druk gezet, zegt Van Benthem. "Er wordt vanuit Israël geen enkele echte poging gedaan om een vredesoverleg te herstarten. Aan Israëlische kant heb je nu radicalere elementen in de regering gekregen die in datzelfde spoor doorgaan. Nederland kan daar niets meer mee."
Hij ziet dat Nederland, veel andere West-Europese landen en ook de Verenigde Staten daardoor steeds verder verwijderd raken van de huidige Israëlische regering. Zij blijven vasthouden aan een tweestatenoplossing als enige duurzame uitweg uit het conflict.