Ruim 1,5 jaar na het aantreden, vergaderde het kabinet Schoof vandaag voor de allerlaatste keer. Een kabinet dat met 4 partijen begon en met 2 eindigde. Volgens velen een mislukt experiment. Een terugblik met de hoofdrolspelers.
"Dat er 2 partijen uitgestapt zijn van de 4, dat slaat natuurlijk ook nergens op", zegt demissionair minister Vincent Karremans (VVD) vrijdag voorafgaand aan de ministerraad. "Dat wat mij betreft niet meer nee."
'Heel ingewikkeld'
Het was bij 'tijd en wijlen heel ingewikkeld', zegt demissionair vicepremier en klimaatminister Sophie Hermans (VVD). "Het ging veel over politieke gedoetjes, tweets, uitspraken en weet ik veel wat. Ik denk dat het hoog tijd is dat we dat achter ons laten."
"Interessant en turbulent", kwalificeert landbouwminister Femke Wiersma (BBB) de 1,5 jaar die achter haar ligt. Maar dat het een mislukt experiment is geweest waarbij ze niks voor elkaar hebben gekregen, bestrijden ze allemaal. "Dat doet geen recht aan de werkelijkheid", zegt Vincent Karremans.
Dubbele val
Het kabinet Schoof zag halverwege 2024 het levenslicht, 11 maanden later viel het alweer. Toen trok PVV-leider Geert Wilders zijn partij terug omdat hij zich niet meer kon vinden in het asielbeleid. 2 maanden later stappen ook de bewindspersonen van NSC op, omdat het kabinet niet hard genoeg zou optreden tegen Israël.
Nooit eerder viel een kabinet in Nederland twee keer. Van meet af aan was eigenlijk al duidelijk dat deze coalitie geen lang leven beschoren was. PVV, VVD, NSC en BBB waren door de verkiezingsuitslag tot elkaar veroordeeld, maar zagen gezamenlijk regeren eigenlijk helemaal niet zitten. Zo kwamen ze met een voor Nederland uniek politiek experiment: een extraparlementair kabinet geleid door een partijloze premier.
'Niet voor herhaling vatbaar'
"Een extraparlementair experiment dat we maar beter niet kunnen herhalen", zegt staatssecretaris van Landbouw Jean Rummenie (BBB) vandaag na afloop van de ministerraad. Vooral de positie van de premier in het geheel vond hij niet kloppen. "
Hij stond dikwijls buitenspel. Hoe kan je dan echt premier zijn? Dat valt hem niet echt te verwijten. Als je iemand premier maakt, moet je hem ook de macht geven die daarbij hoort."
Een lastige klus
Schoof erkent ook dat het een lastige klus was. "Ik ben er altijd wel vanuit gegaan dat we ergens zouden vallen. Omdat je wel weet dat het ingewikkeld is in de traditie van Nederland, dat kabinetten eigenlijk maar zelden de hele rit uitzitten."
Verder wil demissionair premier Schoof niet reflecteren op zijn rol. "Ik ben vandaag een optimistisch mens. Zo ben ik ook begonnen en zo wil ik ook eindigen. Ik ga niet uitgebreid reflecteren. Maar ik denk dat we altijd datgeen hebben gedaan wat in ons mogelijkheden lag. Af en toe was het ontzettend moeilijk."
Wat is er bereikt?
"Uiteindelijk gaat het om wat mensen merken in de portemonnee, in hun leven, op school, op de kinderopvang," benadrukt demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans. "Dat zijn dingen waar stappen op gezet zijn, ook door dit kabinet."
Demissionair minister van Defensie Ruben Brekelmans (VVD) zegt dat er op zijn ministerie 'ontzettend veel bereikt' is. "De krijgsmacht is verder gegroeid. We hebben een mooie NAVO-top in Nederland gehad, waar we internationaal afspraken hebben gemaakt. Meer steun aan Oekraïne gegeven dan ooit. Dus ik kijk zelf wel met een voldaan gevoel terug."
Fundamentele veranderingen
Ook landbouwminister Femke Wiersma zegt ondanks alle ruzies tevreden te zijn over wat ze bereikt heeft. Volgens Wiersma zijn er 'echt heel grote veranderingen' in gang gezet. "Op stikstof zijn er een aantal fundamentele veranderingen in gang gezet. Ik zie dat het volgende kabinet die ook in hun regeerprogramma opschrijft. Daar ben ik heel blij mee."
Waar de meeste VVD-bewindspersonen terugkeren in het kabinet, is het voor de BBB-bewindspersonen echt een afsluiting. Dat juist Wiersma van de BBB op landbouw over iets meer dan wordt opgevolgd door een bewindspersoon van aartsrivaal D66 duidt zij als 'uitdaging'.
D66 vervangt BBB
"D66 en de agrarische sector zijn van nature geen bondgenoten. Dus er ligt echt een grote uitdaging voor deze bewindspersoon," zegt Wierma. "Ik zie wel dat hij de verbinding probeert te zoeken. Dat zal hij zeker nodig hebben, maar ik ben nooit iemand die aan de voorkant iemand afschrijft. Dus ik geef iedereen altijd een kans."
De voormalig topambtenaar Schoof benadrukt dat hij opnieuw premier zou worden als het hem wordt gevraagd. Maar op één punt is hij blij dat het erop zit. "Een van de dingen die ik misschien wat minder zou missen is de enorme aandacht die je elke keer als persoon trekt."