Gesprek in formatie gaat weer over het geld: dit is wat we ervan gaan merken

Het opstellen van een begroting, gaat altijd maar over een klein deel van het geheel, legt Visser uit. "Het gaat uiteindelijk om een paar procent van de begroting. Dit jaar geven 'we' 486 miljard euro uit. In 2027 wordt dat als vanzelf 30 miljard meer, want de uitgaven nemen toe, door stijgende lonen en prijzen. Sommige partijen willen daar nog 15 of 20 miljard bovenop uitgeven, zoals GroenLinks-PvdA en D66. Maar de VVD wil dat bedrag juist met 10 miljard omlaag brengen."

'Toverwoord is investeren'

Er moet bezuinigd worden. Afgelopen zomer adviseerde een commissie van topambtenaren om 7 miljard euro per jaar minder uit te geven. Daarmee zou de begroting van Nederland beter op orde komen. Met name de VVD pleit voor deze 'begrotingsdiscipline'. CDA en D66 lijken wat meer ruimte te zoeken om meer geld uit te geven.

Visser: "Het toverwoord zal 'investeren' zijn. Want bijna niemand is tegen investeren, want dat klinkt positief. Dus de vraag is: welke uitgaven worden als investering aangemerkt en gaat de VVD dan akkoord?"

Extra geld naar Defensie

En waar de ene uitgavenpost groeit, moet er op de andere bezuinigd worden. De meeste partijen in de Tweede Kamer willen voldoen aan de NAVO-norm van 5 procent van het bruto binnenlands product.

Daarvoor moet er zo'n 16 tot 19 miljard euro per jaar extra aan Defensie worden uitgegeven. "En dan komt de vraag: ga je meer geld in de gezondheidszorg steken of minder en ga je uitkeringen verminderen of vergroten?", zegt Visser.

'Kan iedereen raken'

Hoe zien eventuele bezuinigingen op de gezondheidszorg er dan uit? Het kan iedereen raken, weet Visser. "Je zag in de campagne dat het vooral ging over het basispakket."

"Dat werd een zwart-wit discussie, omdat de partijen bij de doorrekening van het Planbureau moesten aangeven: wil je nieuwe medicijnen en zorg toelaten tot het basispakket, het half bevriezen, of helemaal niks meer toelaten?"

Moeilijke vragen beantwoord

"Nu in de onderhandelingen moeten D66, VVD en CDA het preciezer gaan invullen", legt Visser uit. "Het hele basispakket sluiten, dat is theorie, dan zou je nooit meer een nieuw medicijn mogen toevoegen, behalve als je er een oude uitgooit."

Maar het gaat ook over de ouderenzorg. Daar moeten volgens Visser moeilijke vragen worden beantwoord. "Zo suggereerde het CDA dat ouderen meer moeten gaan betalen als ze in een verpleeghuis liggen", vertelt Visser.

Geleidelijk afbouwen

En dan is er nog een ander gevoelig punt: de hypotheekrenteaftrek. Huiseigenaren willen het belastingvoordeel graag behouden, maar D66 en CDA schreven in hun 'tussenakkoord' van begin december al dat ze het geleidelijk willen afbouwen. Iets waar de VVD (naar buiten toe) altijd op tegen is geweest.

Maar, zegt Visser: "De praktijk in het verleden heeft geleerd dat de VVD voor de verkiezingen beloofde er van af te blijven, en na de verkiezingen bereid is om er toch in te snijden."

Aantal miljard per jaar

De vraag is of het afschaffen van het 'h-woord' voor de begroting eigenlijk wel nodig is. "Er valt best wel wat geld te halen. Een aantal miljard per jaar", vertelt Visser.

"Maar de meeste partijen, waaronder het CDA en D66, willen dan via de algemene belastingen mensen weer voordeel geven. Dus dan levert het de schatkist natuurlijk weinig op."

Bereid om deal te sluiten?

Kortom: er zijn nog wel wat discussies die gevoerd worden. De sleutel van de formatie ligt eigenlijk na een eventueel regeerakkoord. Op deelonderwerpen moeten partijen dan hun steun geven. JA21 en GroenLinks-PvdA zijn dan logische partners. Ook daar gaat het dan over geld, volgens Visser. Juist daar kan het lastig worden.

"Is GroenLinks-PvdA bereid om een deal te sluiten met het kabinet over stikstof, als ze daarmee impliciet bezuinigingen op de zorg mogelijk maken? Oftewel: kun je op losse deelonderwerpen dealen met de oppositie? Of gaan die oppositiepartijen alles aan elkaar verbinden? Als ze slim zijn, doen ze dat, maar dan wordt het wel hopeloos ingewikkeld."