Gasvoorraad nog erg leeg: zitten we straks in de kou of is het nog op te lossen? 'Een onderschat probleem'

De Nederlandse gasvoorraden zijn momenteel slechts voor 19 procent gevuld, wat lager is dan in vorige jaren rond deze tijd. Sinds de sluiting van het Groningenveld is ons land voor 80 procent afhankelijk van geïmporteerd gas. Dat maakt de Nederlandse energievoorziening dus voor een aanzienlijk deel afhankelijk van wat er in de rest van de wereld gebeurt, zoals nu met spanningen in het Midden-Oosten.

Vullen in de zomer

Normaal gesproken vullen commerciële bedrijven de gasvoorraden in de zomer, omdat het gas dan goedkoop is. In de winter verkopen ze het dan weer tegen een hogere prijs.

Maar nu is de gasprijs in de zomer al hoger dan de verwachte prijs in de winter, door de onrust rond de Straat van Hormuz. Voor een bedrijf is het dus een risico om gas in te kopen, want het kan dan mogelijk niet met winst worden doorverkocht.

'Energiemarkt is veranderd'

Volgens zakelijk directeur energie-infrastructuur bij TNO Rene Peters is de internationale energiemarkt veranderd. De wereld is door geopolitieke dreigingen en blokvorming geen vrijhandelsmarkt meer waar energie vanzelfsprekend stroomt.

De overheid kan er volgens Peters daarom niet meer van uitgaan dat de markt alle problemen rondom de leveringszekerheid zelf oplost.

Groninger gasveld open?

"De overheid moet zorgen dat er in een crisissituatie of noodsituatie toch altijd gas geleverd kan worden", zegt Peters. "Daarom moet de overheid die leveringszekerheid borgen door het aanleggen van een strategische voorraad of, in het geval van een noodsituatie, ook een noodvoorraad die heel snel beschikbaar kan worden als ergens in de keten problemen ontstaan."

Op dit moment heeft de staat die mogelijkheid echter nog niet: de gasreserves zijn afhankelijk commerciële partijen en die laten de buffers nu leegstaan. "Norg en Grijpskerk, dat zijn bergingen die nu worden ingezet en wellicht ook voor de toekomst als een strategische reserve kunnen dienen. Dan moet je als overheid wel zorgen dat je ook eigenaar van dat gas bent."

'Geen taboes'

Nu de buffers leegstaan en gas duur is, hoopt Peters het gebruiken van het Groningenveld bespreekbaar te maken. "Vanuit TNO zeggen we: 'Kijk naar alle opties die nodig zijn om die strategische voorraad en ook een noodvoorraad beschikbaar te maken.'

"Ga daar vooraf geen taboes op leggen van: dit kan niet en dat mag niet", gaat hij verder. "Kijk naar alle opties en kijk dan of dat kan zonder dat het Groningenveld aangesproken moet worden."

Lager aardbevingsrisico

Gas uit Groningen is goedkoper dan vloeibaar aardgas (liquid natural gas, lng) op de wereldmarkt. Volgens Peters wordt gekeken naar technische opties om toch gas uit het Groningenveld te halen, zonder dat het gevaar voor Groningers oplevert.

"We moeten openstaan voor opties om het dreigingsrisico te verlagen, door bijvoorbeeld stikstof te injecteren in het veld", legt hij uit. "Dat lijkt echt een goede optie te zijn om dat aardbevingsrisico te minimaliseren."

Kost honderden miljoenen

De overheid wil dat de opslagen voor oktober gevuld zijn, maar dit kost de staatskas wel honderden miljoenen euro's. Energie Beheer Nederland (EBN) heeft één miljard euro subsidie ter beschikking gekregen om namens de overheid driekwart van de opslagen te vullen, omdat de marktpartijen die taak nu niet uitvoeren. EBN is een zelfstandige onderneming met de Nederlandse Staat als enige aandeelhouder.

Zakelijk directeur Nicolien Vrisou van Eck van EBN vindt dat een strategische reserve aanleggen een taak voor de staat is. "Dat is voor een commerciële partij ook niet interessant om in te stappen." Ze snapt de keuze om EBN in te zetten dan ook goed.

Energiearmoede merkbaar

De gevolgen van de marktwerking zijn direct merkbaar voor Metha Visser uit Veldhoven. Ze heeft te maken heeft met energiearmoede en moet rondkomen van een bijstandsuitkering.

Tegelijkertijd kampt ze met gezondheidsklachten, waaronder reuma. Uit angst voor hoge rekeningen laat zij de verwarming in de winter uit. Visser: "Alleen als het heel hard vriest, dan wil ik hem nog wel eens op vijftien zetten. Maar voor de rest kruiken en dekens op de bank."

Noodenergiefonds

Bestaande steunmaatregelen en noodfondsen bereikten haar de afgelopen winters niet, ondanks pogingen van haar bewindvoerder. Omdat Metha in de schuldsanering zit, beheert deze bewindvoerder al haar financiën en vaste lasten.

"Er is toen een noodenergiefonds opgericht en daar moest je je voor aanmelden", vertelt ze. "Zowel mijn bewindvoerder als ikzelf zijn continu achter de laptop bezig geweest en we kwamen er niet doorheen. Te veel aanmeldingen waarschijnlijk, dan kreeg je dat de site niet te bereiken was. Er zijn toen heel veel mensen buiten de boot gevallen."

'Er is veel schaamte'

Volgens Metha is het probleem in de samenleving veel groter dan de overheid denkt, omdat er een groot taboe op rust. Tijdens het uitlaten van haar hond spreekt ze regelmatig buurtgenoten die in exact dezelfde situatie zitten.

"Mensen schamen zich absoluut. Het is een onderschat probleem", weet ze. "Mensen die ik al heel lang ken, hebben mijn verhaal gehoord en zeggen: 'Ja maar Metha, ik leef ook zo. Bij mij gaat de verwarming ook niet hoger dan vijftien.'"

Zorgplicht overheid

Ze vindt dat de overheid haar zorgplicht moet nakomen en de controle over de nationale gasvoorraden dus moet opeisen. "Misschien is het een optie om die gasvoorraden weer aan te vullen, in tijden van nood en in tijden van schaarste."

"Zodat mensen niet in armoede leven en gewoon onder de douche kunnen of hun huis warm kunnen stoken."