Door onzekere wereld trekt Defensie alles uit de kast om aan extra mensen te komen: 'Opkomstplicht niet uitgesloten'

De nieuwe staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk vindt het zelf ook een forse ambitie. Tot 2030 moet Defensie groeien van een kleine 80.000 naar 100.000 man, op een arbeidsmarkt met enorme tekorten in veel meer cruciale sectoren. In de jaren daarna moet de krijgsmacht doorgroeien tot 122.000 man om op termijn op 200.000 uit te komen. "Het is een van mijn grootste prioriteiten om te zorgen dat dat gaat lukken. Ik denk dat het mogelijk is, maar het is wel alle hens aan dek."

Het samen doen

Mede om die reden is staatssecretaris Boswijk op een zonnige dag in maart aanwezig op de Generaal-majoor De Ruyter van Steveninckkazerne in Oirschot. Hij spreekt negentig jongeren toe. Zij zijn aanwezig om kennis te maken met Defensie, als onderdeel van hun maatschappelijke diensttijd. Dat is een vrijwillige stage van enkele weken voor jongeren om maatschappelijke ervaring of kennis op te doen, in de zorg of dus bij defensie.

"In jullie geval leer je in drie dagen, dat niet het hele universum om jouw eigen grote ik draait, maar dat je het met elkaar doet," zegt Boswijk tegen de jongeren. "En dat het niet iets ergs is, maar dat dat het juist heel veel brengt. Dat gaan jullie ook meemaken!"

Doorstroom defensie

Twintig procent van de jongeren die een maatschappelijke stage volgt, stroomt door naar Defensie. Op een totaal van 2000 jongeren, is dat misschien niet heel veel, maar gezien de ambitie om er binnen een paar jaar tienduizenden medewerkers bij te krijgen kan Defensie geen middel onbenut laten. Want op een krappe arbeidsmarkt helpen alle kleine beetjes.

"We zien dat een deel van de maatschappelijke diensttijd ook bij Defensie binnenstroomt, als reservist of als beroepsmilitair," zegt Boswijk. "Dat is enorm mooi, maar wat misschien nog wel mooier is dat al die jongeren ambassadeurs zijn. Dat zij laten zien dat het dienen van je samenleving jou niet iets kost, maar juist heel veel oplevert."

Opkomstplicht

De krijgsmacht moet volgens Boswijk weer kunnen voldoen aan zijn hoofdtaak: het beschermen van het eigen grondgebied. De 122.000 medewerkers die volgens het nieuwe kabinet nodig zijn, zijn volgens Boswijk een voorlopig richtgetal gebaseerd op de nieuwe NAVO-normen; in de Defensienota die nog voor de zomer moet verschijnen wordt uitgewerkt hoeveel mensen je bij welke scenario's precies nodig hebt.

Daarbij sluit Boswijk niet uit dat in de toekomst de 'selectieve opkomstplicht' wordt ingevoerd. In dat geval wordt een deel van de Nederlandse jongeren in de toekomst verplicht opgeroepen. Dat middel wordt ingezet als Defensie niet snel genoeg kan groeien. "Ik zie daar nu nog geen aanleiding toe, maar ik ga het ook niet uitsluiten."

Dienstplicht voorkomen

De vraag is dus: kun je de Nederlandse krijgsmacht wel laten groeien zonder een vorm van actieve dienstplicht? Volgens Dorien Kooij, hoogleraar personeelswetenschappen aan de Tilburg University, is dat absoluut mogelijk. Zij vindt het voor Nederland in z'n geheel zelfs beter als Defensie kan voorkomen een vorm van de dienstplicht weer in te voeren.

"De arbeidsmarkt is op dit moment al heel krap," zegt Kooij. Veel organisaties vissen momenteel in dezelfde vijver. "Denk aan de zorg, de transport en de techniek." Volgens de hoogleraar zou Defensie er verstandig aan doen nog breder te gaan werven, al benadrukt ze dat Defensie die weg al is ingeslagen, bijvoorbeeld met de maatschappelijke diensttijd.

Geschikt/ongeschikt

Dat vergt een andere manier van denken en werven, stelt Kooij. Het gaat dan bijvoorbeeld om het werven van mensen op basis van vaardigheden in plaats van diploma's. "Je kijkt dan niet meer naar diploma's of ervaring in een bepaalde functie, maar naar vaardigheden zoals programmeren of leidinggevende capaciteiten. Daarmee trek je ook zij-instromers aan."

Kooij wijst op de oude wervingscampagnes van Defensie, waarbij in grappige spotjes de vraag werd opgeworpen of iemand 'geschikt' of 'ongeschikt' was. Deze campagne zou nu ongeschikt zijn volgens Kooij. "Je geeft, misschien onbedoeld, een signaal af dat je kijkt naar wat mensen niet kunnen, terwijl je moet kijken naar wat ze wel kunnen."

Open werven en personeel delen

Als defensie nog meer mensen wil aanboren kun je volgens Kooij ook 'open werven'. "Dus niet zeggen: dit is de functie en dit zijn de eisen waar je aan moet voldoen. Nee, je kijkt meer naar wie er wil komen werken. En kunnen we de functie dan wat aanpassen aan de persoon, aan de kennis en vaardigheden, aan de motivatie van deze persoon. Dan is het niet de functie, maar de persoon als startpunt."

Waar volgens Kooij, tot slot, ook nog mogelijkheden liggen is samenwerken met andere organisaties. "We noemen dat gedeeld of collectief werkgeverschap, waarbij je in een netwerk met andere organisaties personeel deelt. Combinatiebanen. In de zorg gebeurt dat bijvoorbeeld."

Genoeg uniformen?

Staatssecretaris van Defensie Boswijk zegt zich voorlopig nog geen zorgen te maken. Mensen melden zich volgens hem aan alle kanten aan. "Eigenlijk zit de grootste uitdaging hem in het absorptievermogen van onze krijgsmacht. Hebben we genoeg legering? Hebben we genoeg uniformen? Hebben we genoeg mensen die de keuringen kunnen doen? Dus we moeten nu vooral intern knelpunten gaan wegnemen."