
Even iets vragen aan AI: het slurpt steeds meer van onze energie op. Datacenters verbruiken nu al 5 procent van al onze stroom, terwijl we aan de andere kant energie proberen te besparen. Is het tijd voor data-schaamte? "Weinig sectoren doen dat na."
Het CBS bracht vandaag nieuwe cijfers naar buiten. Vorig jaar werd er 5.664 gigawattuur (GWh) elektriciteit geleverd aan datacenters in Nederland. Dat staat qua omvang ruwweg gelijk aan het totale stroomverbruik van een grote Nederlandse stad zoals Amsterdam.
Steeds meer stroomverbruik
In totaal gaat het om 5 procent van het totale stroomverbruik van heel Nederland, in 2024 was dit nog 4,6 procent. Hiermee stijgt het elektriciteitsverbruik van datacenters opnieuw. Binnen de Europese Unie gebruiken datacenters alleen in Ierland een groter deel van de elektriciteit. Sinds 2017 is het verbruik van datacenters in Nederland verdrievoudigd.
"Het is heel veel", zegt Alex de Vries-Gao. Hij is datawetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam. "We hebben het hier over een twintigste van het totale stroomverbruik. Er zijn niet zoveel sectoren die dat überhaupt na kunnen doen."
Netflix en online shoppen.
Maar waar wordt die stroom dan allemaal voor gebruikt? Volgens woordvoerder Andrew van der Haar van branchevereniging Dutch Data Center Association komt dat doordat we als samenleving meer digitale diensten afnemen.
"Bellen, online afspraken maken bij het ziekenhuis, online shoppen en Netflixen", somt hij op. "Digitale diensten worden steeds meer gebruikt."
Makkelijker en sneller
En het toenemende elektriciteitsverbruik, daar heeft AI volgens Van der Haar ook een rol in. Al plaatst hij daar wel een kanttekening bij: "Ik hoor mensen ook weleens zeggen dat door AI juist meer efficiëntie wordt behaald ten opzichte van het gewone zoekmachinegebruik." Hij denkt ook dat AI door betere computerchips minder energie gaat kosten.
We moeten ons als consument ook de vraag stellen: willen we dat wel?Andrew van der Haar over meer AI-gebruik
Maar dat heeft ook een keerzijde. "Dat heeft natuurlijk met de gebruiker te maken. Doordat het makkelijker en sneller wordt, wordt er meer gebruik van gemaakt. En dus moeten we ons als consument ook de vraag stellen: willen we dat wel?"
'Grote zwarte doos'
Onderzoeker De Vries-Gao beaamt dat Nederlanders steeds meer digitale diensten gebruiken en dus een beroep doen op datacenters. Hij wil graag dat het gebruik van datacenters transparanter wordt. "Het is nu gewoon heel vaag. Welke applicaties worden er door die datacenters ondersteund? Want een datacentrum is eigenlijk gewoon een grote zwarte doos", licht hij toe.
"Er staat heel veel apparatuur in, maar we weten simpelweg niet of dat nou alleen maar gebruikt wordt voor essentiële diensten die we hier in Nederland gebruiken of bijvoorbeeld voor het trainen van modellen van Amerikaanse partijen waarvan we in Nederland vervolgens slechts een heel klein beetje kunnen gebruiken."
'AI-slop'
Maar zonder datacenters, geen AI. "Dat is een goed punt", zegt De Vries-Gao. "We hebben datacenters wel nodig, maar hebben we die nu echt nodig in deze mate?" Want volgens de onderzoeker zijn die datacenters nu vooral bezig met veel generatieve AI. "En dat heeft gezorgd voor een verdubbeling van het stroomverbruik van datacenters in de afgelopen 4 jaar."
"En", voegt hij toe. "Daar zit dus ChatGPT in, maar ook het genereren van video's en het genereren van plaatjes - wat nog meer impact heeft. Al die AI-slop die daarmee wordt gegenereerd, dat kost een hele berg en daar wordt de wereld niet per se beter van. En omdat we niet weten wat er in die datacenters gebeurt, kunnen we moeilijk een afweging maken of dit al die kosten wel waard zijn."
Vraag uit de markt
Volgens Van der Haar kun je als consument ook zeggen: 'Ik kijk daar gewoon niet meer op.' "Het hoeft niet, weet je wel. Dus als jij minder gaat kijken is er ook minder vraag."
Van der Haar benadrukt dat Nederlanders ook bewuster om kunnen gaan met AI. "Datacenters draaien niet omdat ze het zelf zo leuk vinden om een datacenter te draaien en al die servers aan te zetten. Het wordt gedreven door een vraag uit de markt."
Transparantie en cyberveiligheid
De transparantie die De Vries-Gao graag wil, is lastig, zegt Van der Haar. "Ik weet ook niet precies wat u thuis aan verwarmingskosten heeft", vergelijkt hij. "Daar wordt ook gewoon gerapporteerd op het totale verbruik en niet wat er precies naar de warmtepomp, naar de televisie of naar de wasmachine gaat."
Het heeft volgens hem ook te maken met cyberveiligheid. "Als je weet waar bepaalde diensten draaien, wordt het wel heel makkelijk gemaakt om die diensten te ontwrichten. Daar hebben we ook wetgeving voor die ervoor zorgt dat dat goed beschermd moet blijven. We willen natuurlijk niet dat een ziekenhuis plat wordt gelegd omdat we transparant weten waar dat ziekenhuis hun data heeft staan."
Stappen voor verduurzaming
Wel hebben de datacenters in Nederland tot doel om minder elektriciteit te gaan gebruiken. "We willen in 2050 energieneutraal zijn. Dat is ook wettelijk vastgelegd. Nederland is koel, dus de datacenters worden afgekoeld met buitenlucht in plaats van airco's."
Daarnaast willen ze ook de warmte die vrijkomt inzetten om kantoorpanden te verwarmen, bijvoorbeeld een naburig pand, of terugleveren aan een warmtenetwerk. "En daar lopen nu projecten voor. Dus dat zijn al stappen van verduurzaming."