Opnieuw onzekerheid voor de inwoners van Moerdijk: na jaren strijd leek besloten dat het dorp zou gaan verdwijnen, maar gisteren kwam het kabinet toch nog met een nieuw plan. Het zorgt voor woede, frustratie en onzekerheid bij de bewoners.
"Ik word er moedeloos van. En ook een beetje verdrietig eigenlijk, dat we al zo lang in deze situatie zitten", zo vat Moerdijker Ilse Jansen de bewonersbijeenkomst van gisteravond samen. Al jaren leven bewoners in onzekerheid over de vraag of hun dorp nog kan blijven bestaan. En aan die onzekerheid lijkt voorlopig geen einde te komen.
Toch blijven bestaan?
Het Brabantse dorp ligt in de buurt van een van de belangrijkste energievoorzieningen van Nederland. Om Nederland minder afhankelijk te maken van stroom uit het buitenland, moet de industrie in de regio flink uitbreiden. Daar is zo veel ruimte voor nodig dat er mogelijk geen plaats meer is voor het dorp Moerdijk. Daarom kwam de gemeente in november met een harde, maar duidelijke, boodschap voor de bewoners: Moerdijk zal verdwijnen.
Vorige maand werd de situatie ineens een stuk minder duidelijk toen bleek dat er misschien toch minder ruimte nodig is voor de industrie. Moerdijk zou hierdoor mogelijk tóch kunnen blijven bestaan. Op 29 juni zou de beslissing dan echt vallen, maar op een bewonersbijeenkomst kondigde de staatssecretaris gisteren aan dat het langer gaat duren voor er duidelijkheid komt. Er is meer tijd nodig om de verschillende opties te onderzoeken.
Vertrouwen flink gedaald
"Ons vertrouwen in de landelijke overheid is nu echt tot het nulpunt gedaald", zegt Jansen. "De staatssecretaris heeft gisteren tijdens de bijeenkomst misschien wel tien keer gezegd: 'Ja, ik ben nieuw op dit dossier'. Maar er zit toch een heel ministerie achter dat hier al veel langer mee bezig is? Na de bijeenkomst van gisteren ben ik bang dat ze gewoon niet goed weten waar ze mee bezig zijn."
Tegelijkertijd zit er wel een stukje hoop in, want er ligt een nieuw scenario op tafel.burgemeester Aart-Jan Moerkerke over het gewijzigde plan
Ook burgemeester Aart-Jan Moerkerke kijkt met een kater terug op de vergadering van gisteren. "De boodschap die gisteren is gebracht, is natuurlijk geen fijne voor de inwoners", zegt hij. Volgens hem zit niemand te wachten op nog een keer uitstel. "Tegelijkertijd zit er wel een stukje hoop in, want er ligt een nieuw scenario op tafel", zegt hij. "En dat zou wellicht kunnen inhouden dat het dorp Moerdijk behouden kan blijven."
'Onbegrijpelijk'
Voor Jack Dorst van de lokale partij Vooruit! is de hele gang van zaken onbegrijpelijk. "Waarom heeft het gemeentebestuur eind vorig jaar al laten weten dat Moerdijk moet verdwijnen, toen er nog geen goed onderzoek was gedaan en er nog geen harde afspraken waren gemaakt met de provincie en het Rijk?"
"Dat besluit heeft bij de inwoners gezorgd voor veel verdriet, onzekerheid en verdeeldheid", gaat hij verder. "Zij kregen te horen dat hun dorp mogelijk zou worden opgeheven, terwijl grote en belangrijke vragen nog niet waren beantwoord."
450 hectare of 240?
Burgemeester Moerkerke is het niet eens met die kritiek. Volgens hem lag er een duidelijke opdracht van het Rijk en was daarbij geen ruimte meer voor het dorp.
"Zijn wij te snel geweest met een opgave die we al in onze mik geschoven hebben gekregen om daar een verhaal bij te maken? Nee, het Rijk is te vroeg geweest met het opleggen van die 450 hectare, want dat is natuurlijk wel het verhaal." Met '450 hectare' doelt hij op de ruimte voor de uitbreiding van de haven en het industriegebied van Moerdijk, waarvan een klein deel bedoeld om de energievoorziening in de regio uit te breiden. Inmiddels ligt er een mogelijk nieuw scenario waarin slechts 240 hectare nodig is. En Moerdijk dus kan blijven.
Keuzes maken
"Wij zijn uitgegaan van die 450 hectare omdat dat moest", legt de burgemeester uit. "En dan moet je op een gegeven moment een keuze maken: keuze A of keuze B. Alle twee waren echt heel erg moeilijk, maar ja, je moet een keuze maken."
Patrick Witte, universitair hoofddocent Planologie aan de Universiteit Utrecht, houdt zich al sinds 2013 bezig met de regio van Moerdijk. "Ik kan me voorstellen dat veel inwoners gefrustreerd zijn", zegt hij. "Eigenlijk begon deze hele discussie vorig jaar rond deze tijd. Toen de plannen bekend gemaakt werden en er een besluit in het najaar zou vallen." Maar vervolgens werden de plannen meerdere keren uitgesteld. "Dat is natuurlijk ontzettend ingrijpend."
Ingrijpende besluiten
"De mensen in Moerdijk leven eigenlijk al een jaar in onzekerheid", zegt de hoofddocent. Ze moeten allerlei keuzes maken, terwijl ze geen idee hebben hoe de toekomst eruit gaat zien. "Sommigen stellen de aanschaf van een nieuwe keuken uit. Anderen zijn al verhuisd, anticiperend op wat er zou gaan gebeuren. Zij hebben hun vertrouwde omgeving nu misschien voor niets achtergelaten."
Toch vindt hij niet dat het de burgemeester te verwijten is. "Ik denk dat de burgemeester altijd integer is geweest en dat hij het belang van de inwoners van Moerdijk voorop heeft willen stellen." Witte denkt dat de burgemeester 'met pijn in het hart' de boodschap aan de bewoners heeft gebracht dat het dorp zou gaan verdwijnen.
Daadkracht
"De burgemeester probeerde in zijn rol daadkracht te tonen en andere partijen in beweging te krijgen, waardoor hij uiteindelijk in een lastige positie is gebracht door het Rijk en de provincie", gaat hij verder. "In die zin is de burgemeester misschien een beetje in de steek gelaten door de andere partijen."
Witte omschrijft het optreden van staatssecretaris Jo-Annes de Bat gisteravond als 'niet handig', al vindt hij wel dat de bewindsman zorgvuldig probeerde te handelen. "In een ideale wereld had hij daar met een compleet uitgekristalliseerd plan gestaan", zegt Witte. "Nu kon de staatssecretaris veel detailvragen nog niet beantwoorden, omdat de invulling daarvan simpelweg nog moet volgen."
Nog een half jaar
"Maar ik snap wel dat dat hij er iets langer de tijd voor wil nemen. Je wil liever natuurlijk niet een dorp hoeven te ruimen", gaat Witte verder. Dan is het beter om het uit te stellen, dan overhaast zeggen dat Moerdijk moet verdwijnen terwijl dat misschien niet nodig is. "Dat zou wanbestuur geweest zijn."
Maar wanneer komt er dan wel duidelijkheid? Witte verwacht niet dat de verdere onderzoeken lang hoeven te duren. "Ik denk dat een half jaar voldoende moet zijn om tot een gedegen besluit te kunnen komen", zegt hij. "Ik zou het naar de inwoners toe mooi vinden als ze voor het einde van dit jaar dan toch eindelijk de duidelijkheid kunnen krijgen die ze verdienen."
Duidelijkheid op korte termijn
In een reactie laat staatssecretaris Jo-Annes de Bat weten dat er op korte termijn een datum wordt geprikt waarop er duidelijkheid komt, want: "We realiseren ons dat een later besluit bij inwoners zorgt voor langere onzekerheid. We willen deze tijd gebruiken, juist om tot een besluit te komen dat op de langere termijn standhoudt en zoveel mogelijkheid zekerheid geeft aan inwoners."
"Een besluit over de toekomst van een dorp nemen we niet zomaar; dat vraagt om een duidelijke onderbouwing en daarnaast de juiste randvoorwaarden voor leefbaarheid van de omgeving en de woonkernen."