Annegreet nam afstand van haar moeder: 'Een van de moeilijkste dingen die ik ooit heb gedaan'

"Toen ze overleed, was het nog even de vraag wat ik precies ging doen." Met 'ze' bedoelt Annegreet (47) haar moeder. Want toen zij kwam te overlijden, hadden de twee al 10 jaar geen contact meer gehad. Het was Annegreets keuze. De moeder-dochterrelatie was niet meer gezond, vertelt ze.

De redder van het gezin

"Ik moest op een gegeven moment gewoon voor mezelf kiezen", vertelt Annegreet over het besluit om 'no contact' te gaan met haar moeder, die last had van mentale problemen. "Zij worstelde heel veel met zichzelf en dan kwam ze vaak met haar gevoelens bij mij. Er werden dingen met mij gedeeld die ik als kind niet hoorde te dragen."

Langzaamaan nam Annegreet hierdoor de rol van 'de redder' aan in haar gezin. Haar vader werkte fulltime en ook al had ze drie boers, nam ze toch de rol op zich. Ze voelde zich verantwoordelijk. "Ik moest er altijd voor mijn moeder zijn", vertelt Annegreet over hoe ze dacht als kind. "Ik moest voor haar zorgen."

Geen stabiele basis

"Ik was altijd het brave meisje dat geen problemen veroorzaakte, niet te veel vragen stelde en niet te veel wilde", gaat ze verder. Want tijdens haar jeugd was Annegreet constant bezig met het 'scannen' van haar moeder, "zodat ik wist wat ze nodig had en hoe ik haar kon opvrolijken."

Ruimte om aan te geven wat zij zelf nodig had, was er bijna niet. En denkt ze nu terug aan haar jeugd, dan denkt ze veel terug aan dat gevoel. "Ik voelde me niet veilig thuis, juist omdat mijn moeder zoveel met zichzelf en het leven worstelde. We hadden daardoor geen stabiele emotionele basis."

'People pleasen'

Op haar 18de ging Annegreet uit huis. Dag in, dag uit moeten omgaan met de emotionele achtbaan waar haar moeder haar steeds introk, hoefde toen niet meer.

"Maar het pleasen ging door", vertelt Annegreet. "Dat trok ik door in al mijn andere relaties. Ik had het idee dat ik iedereen tevreden moest houden." Waarom? "Om zo liefde te krijgen." Want dat was voor Annegreets gevoel ook de enige manier waarop ze liefde en aandacht kon krijgen van haar moeder.

Gezinsrollen belonen

"Je blijft in die rol, want deze ken je en levert vaak waardering en beloning op", beaamt psycholoog Marjan de Vries. Ze ziet in haar praktijk wekelijks volwassen cliënten die worstelen met de gedachte om afstand te nemen van familieleden.

"Als je veel doet om je ouders blij te maken, dan krijg je als kind daar soms waardering voor. Je wordt gezien, je bent belangrijk." Voor kinderen is dat een fijn gevoel, dan weten ze dat ze ertoe doen. "Maar het kan ook slecht zijn voor je emotionele ontwikkeling, als je al zo vroeg in een bepaald gat springt om een rol te vervullen, omdat je aanvoelt dat dat nodig is."

'Breuk is nooit pijnloos'

Dat Annegreet eerst zelf moeder van twee kinderen moest worden en een verhuizing naar Griekenland moest maken om te ontdekken dat de band met haar moeder écht niet gezond was, verbaast de psycholoog dan ook niet.

"Want een breuk is nooit pijnloos", zegt De Vries. "Ook al kan het de beste beslissing zijn in jouw situatie, het kost je altijd iets. En dat is waarom je ziet dat dit soort beslissingen over het algemeen helemaal niet licht genomen worden", merkt ze op over het 'no contact' gaan met je familie.

Onzeker en ongelukkig

Annegreet vertelt verder: "Mijn jongste dochter was een paar maanden oud, we waren al in Griekenland, en iemand vroeg aan mij hoe ik het vond om er te zijn." Ze kon haar emoties niet omschrijven op dat moment. "Ik begon te huilen. Ik kon gewoon niet genieten. Ik had alles, maar ik had geen plezier en voelde me niet gelukkig."

Constante onzekerheid en bezig zijn met wat anderen van haar dachten: die gevoelens waren haar wél bekend. "Na dat gesprek ben ik na gaan denken over waarom ik me zo voelde. Ik ging met mezelf aan de slag." Een groot probleem bleef terugkomen: "De relatie met mijn moeder."

Grenzen stellen

"Ik begon te merken dat ik het steeds lastiger vond om nu ook als volwassen vrouw nog naar mijn moeder en haar gevoelens te moeten luisteren", gaat Annegreet verder. Ze was klaar met de gesprekken over haar moeders depressie en de enge gedachten waar zij mee rondliep. "Ik wilde niet meer constant die emotionele ballast van haar."

Ze probeerde daarom eerst stukje bij beetje grenzen te stellen, maar haar moeder kon daar niet mee omgaan. Die snapte niet waar de nieuwe instelling van haar dochter vandaan kwam. "Zij was dat natuurlijk ook niet gewend van mij, dat ik grenzen begon aan te geven."

'Ik wil dit niet meer'

"Dus ze ging daar dwars overheen", vertelt Annegreet. Haar moeder bleef aan de telefoon en in brieven praten over haar zware en depressieve gevoelens, en over Annegreets vader, van wie ze toen gescheiden was. "Een keer had ze weer een brief gestuurd en die heb ik toen dwars door de keuken gegooid. Ik dacht: stop, ik wil dit niet meer."

Annegreet probeerde haar grenzen nog op andere manieren aan te geven. "Maar het lukte niet om wat meer afstand daarin te creëren", zegt ze over de band met haar moeder. "En ik kreeg daarin ook nog constant verwijten van haar. Dat ik dit niet hoorde te doen als dochter, en dat ik geen afstand mocht nemen omdat ze haar kleinkinderen anders niet had."

'Ik moest mezelf redden'

De enige manier om tot rust te komen en zichzelf terug te vinden, was door uit de relatie met haar moeder te stappen, dacht Annegreet toen. Ze hakte de knoop door. "Maar dat is wel echt een proces geweest. En het was niet mijn intentie om dat voor altijd te doen."

"Alleen ik wist: als ik mezelf wilde redden en een goede moeder voor mijn eigen kinderen wilde zijn, moest ik voor mezelf kiezen. Het was voor mij een van de moeilijkste dingen die ik ooit heb gedaan", vertelt Annegreet. Ze wordt er stil van, tranen rollen over haar wangen. "Mijn moeder vatte het op als een afwijzing, terwijl ik heel veel van haar hield. Maar ik moest mezelf redden, ik moest uit die achtbaan stappen."

Innerlijke strijd

De jaren zonder haar moeder vlogen voorbij. Hier en daar probeerde haar moeder nog wel contact te zoeken, en ze zagen elkaar soms kort op bruiloften of een begrafenis. Maar Annegreet wilde ook dan niet praten. Ze had juist de rust in haarzelf gevonden.

Toch was het niet allemaal makkelijk. Af en toe dacht Annegreet aan haar moeder met de vraag of ze dan misschien toch weer contact moest opnemen. "Het was een ontzettende innerlijke strijd, want mijn moeder was ook een heel leuk mens. En ze was een hartstikke leuke oma."

Emoties

We stoppen het interview even. Annegreet probeert haar emoties in bedwang te houden. Ze moet even slikken. Het blijft moeilijk om te praten over het afstand nemen van een familielid, ook al heeft ze de keuze bewust gemaakt.

"Sorry, maar het is gewoon niet leuk. Ik wilde het ook anders, ik voelde me ook heel lang schuldig. Maar het lukte haar gewoon niet om mij die ruimte te geven. En het lukte haar niet om, zoals ik dat zelf wel deed, naar zichzelf te kijken. Ze legde het allemaal bij mij neer."

Definitief voorbij

De keuze om geen contact met haar moeder te hebben was een tijdelijke oplossing voor een groot probleem. Maar Annegreets moeder kwam 2 jaar geleden plots te overlijden. Kans op een verzoening is er dus niet meer. "Fuck, nu is het gewoon écht over, ging er toen door mijn hoofd", vertelt Annegreet.

Ze moest toen voor een tweede keer rouwen om haar moeder. "Op het moment dat je besluit: ik ga uit contact, dan kom je ook in een rouwproces. Dus ik had daar al heel veel pijn over verwerkt. Maar je komt toch opnieuw weer in een proces. We hadden geen contact meer, maar het was wel mijn moeder."

'Ik moest erbij zijn'

Over het gaan naar de begrafenis in Nederland heeft ze niet lang getwijfeld. "Ik voelde al heel snel dat ik daar gewoon heen moest. Ik moest erbij zijn", vertelt ze over het afscheid dat ze samen met haar broers heeft georganiseerd voor haar moeder.

"Ik heb zelfs gesproken op de begrafenis en ik denk dat dat uiteindelijk een helend effect heeft gehad." Het hoofdstuk met haar moeder leek toen definitief afgesloten.

Brief op de mat

Een paar weken na de begrafenis landt er plots een brief op de mat. De afzender: haar moeder. "Die had ze waarschijnlijk al geschreven en opgestuurd. Maar post sturen naar Griekenland kan soms een tijdje duren." De moed om de brief te openen had ze op dat moment niet. "Ik wist via anderen dat ze voor haar overlijden niet lekker in haar vel zat. Dus ik had voor mijn gevoel al een idee van wat er in de brief kon staan. En ik dacht bij mezelf: wil ik dit nu?" Ze liet de brief liggen.

Tot op de dag van vandaag is de brief ongeopend. "Misschien komt er een moment dat ik het wel doe, het lezen. Maar dan misschien met een van mijn broers erbij, zodat ik het meteen kan verwerken. Het is natuurlijk gek, absurd, om nog een brief te krijgen van iemand die dan al is overleden."

'Ze heeft gedaan wat ze kon'

Het no contact gaan heeft Annegreet, die nu als therapeut andere vrouwen met dezelfde problemen helpt, uiteindelijk veel gebracht. Ze weet nu wie ze is als vrouw, ze heeft zichzelf voor nu gevonden. Dat ze loyaal aan zichzelf moest blijven en het nooit meer heeft kunnen bijleggen met haar moeder, daar heeft ze vrede mee.

"En weet je, ik heb ook heel veel compassie voor de pijn die zij had", zegt ze over haar moeder. "Alleen ik had het haar zo gegund om in het leven de moed te hebben om te helen van al haar pijn. De pijn die zij droeg, gaf ze door aan mij. Ik verwijt dat haar niet, ik snap het. En ze heeft het ook niet allemaal fout gedaan. Ze heeft gedaan wat ze kon, maar dat had een hele grote impact op mij."