Nieuwe verkiezingen als dit minderheidskabinet valt? Daar denken linkse en rechtse kiezers heel anders over

Dat er vandaag positieve geluiden klinken, betekent nog niet dat het gevaar volledig is geweken. Dit soort lange onderhandelingen, waarbij de coalitie moet proberen steun te winnen bij de oppositie, blijven vaste prik zolang er een minderheidskabinet is. En daardoor blijft ook de vraag boven de markt hangen: zit het kabinet-Jetten de rit uit?

Wéér nieuwe verkiezingen?

Stel dat het kabinet binnenkort valt, wat moet er dan gebeuren? Is Nederland inmiddels 'verkiezingsmoe'? De laatste twee regeringen - Rutte iV en Schoof - vielen namelijk voortijdig, waardoor er in een kleine 4 jaar tijd drie keer Tweede Kamerverkiezingen waren: in maart 2021, november 2023 en oktober 2025.

Als het aan iets meer dan de helft (55 procent) van de kiezers ligt, gaat Nederland bij een nieuwe kabinetsval 'gewoon' weer naar de stembus. Dat blijkt uit onderzoek door het EenVandaag Opiniepanel. Dat zijn vooral kiezers van rechtse partijen, ook de meeste VVD-stemmers. Zij hopen, en verwachten, vaak dat er na nieuwe verkiezingen een rechts meerderheidskabinet kan worden gevormd.

Rechtse meerderheid

Dat rechtse kiezers het liefst nieuwe verkiezingen zouden willen, verbaast politiek commentator Joost Vullings niets. "Kiezers kijken uiteindelijk: wat is het beste voor mijzelf en voor mijn politieke stroming? En dan zie je inderdaad dat er op rechts nog steeds hoop is op een rechts kabinet."

Dat is volgens hem ook niet zo gek als je naar de huidige samenstelling van de Tweede Kamer kijkt: daar is namelijk een rechtse meerderheid, maar geen rechtse premier. Rechtse kiezers hopen dat daar verandering komt na nieuwe verkiezingen, blijkt uit het onderzoek.

Onderlinge verschillen

Maar of er echt iets verandert als er na nieuwe verkiezingen een rechts kabinet zou aantreden, daar twijfelt politiek commentator Joost Vullings aan. "We hebben een rechts kabinet gehad en dat is mislukt", zegt hij. "Er is bij rechtse kiezers de veronderstelling dat die partijen erg op elkaar lijken, maar je zag in het kabinet-Schoof dat ook rechtse partijen op vlak van bijvoorbeeld migratie sterk van elkaar kunnen verschillen."

Het liep uiteindelijk stuk omdat 'rechts' op voor hen belangrijke thema's toch best verdeeld is, observeert de politiek commentator. "Ik snap de wens en de hoop van de kiezers, en het is dan heel logisch om te denken: dan hebben we nieuwe verkiezingen nodig", zegt Vullings. "Maar het is op rechts niet voor niets zo versplinterd."

Opnieuw formeren?

Daarnaast zitten lang niet alle kiezers te wachten op nieuwe verkiezingen mocht het kabinet-Jetten vallen. Een derde (34 procent) vindt dat dan eerst zou moeten worden heronderhandeld op basis van de huidige verhoudingen. Het gaat om de meeste kiezers van regeringspartijen D66 en CDA, en van PRO en ChristenUnie. Zij hopen dat hun partijen bij nieuwe onderhandelingen zullen samenwerken.

Ook die wens is volgens Vullings logisch, want ook linkse kiezers kijken naar wat hen het meeste oplevert. "D66-kiezers denken: wij zitten nú in het kabinet. PRO-kiezers denken: als we een beetje bijsturen hebben we ook iets. Een herformatie (opnieuw formeren, red.) zou dus voor hen gunstig kunnen zijn."

Bang voor stilstand

Veel kiezers zeggen bovendien dat het beter is voor het land als er geen nieuwe verkiezingen komen, omdat ze bang zijn dat er anders nóg langer niets gebeurt. Ook denken veel mensen dat een nieuwe verkiezingsuitslag net zo verdeeld zal zijn en dat het vormen van een nieuw kabinet dan net zo lastig is als met de huidige verdeling.

Alleen ziet Vullings een herformatie niet zo snel gebeuren. Als een kabinet valt, moet de Tweede Kamer per meerderheid bepalen wat de volgende stap is. "Over het algemeen zijn er dan altijd partijen die zeggen: 'Laat ons niet weer verkiezingen doen'", weet hij. "Maar de praktijk leert dat veel partijen toch kansen zien in nieuwe verkiezingen."

Er samen uitkomen

Toch speelt het gevoel van de panelleden dat de politiek stilstaat ook wel bij de partijen, merkt de politiek commentator. "Je merkt dat, ondanks dat het best ingewikkeld was rond de Algemene Politieke Beschouwingen, veel partijen denken: weer nieuwe verkiezingen zou toch echt wel gênant zijn, dat kunnen we niet maken."

Vullings spreekt over een 'gedeeld verantwoordelijkheidsgevoel'. Omdat het kabinet geen meerderheid heeft in de Tweede en Eerste Kamer, voelen ook sommige partijen in de oppositie de verantwoordelijkheid om eruit te komen.

'Sfeer is omgeslagen'

Het kabinet komt vanavond met een brief waarin het duidelijk maakt wat er inhoudelijk uit de begrotingsonderhandelingen is gekomen. Naar eigen zeggen zitten hierin toezeggingen naar zowel linkse als rechtse oppositiepartijen. Ook Vullings hoort positieve geluiden in de Haagse wandelgangen: "De sfeer is wel omgeslagen."

"Er liggen nu wel dingen op tafel waarvan je denkt: dit zou weleens kunnen gaan werken." Maar, voegt de politiek commentator daaraan toe: "Er is nog maar één ronde gesprekken geweest, dus je moet niet te vroeg juichen." Zo lijken de bezuinigingen op de WIA en WW van tafel, maar is nog niet duidelijk hoe dat geld dan wordt bespaard. "Dat is iets wat hopelijk in die brief nader duidelijk wordt."