Kwart jonge AI-gebruikers deelt meer met chatbot dan met dierbaren: 'Betere gesprekken dan met echte mensen'
Advies over daten, sociale situaties of mentale gezondheid: de helft van de jonge AI-gebruikers bespreekt persoonlijke dingen met een AI-chatbot. Bijna een kwart deelt zelfs meer met een bot dan met de persoon die het dichtst bij hen staat.
Dat blijkt uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel in samenwerking met het programma AI Love van HUMAN onder zo'n 1.100 deelnemers van 16 tot en met 34 jaar. Het overgrote deel van de jongeren (86 procent) gebruikt AI-programma's, zoals ChatGPT of Google Gemini. Bijna de helft van hen (47 procent) zelfs dagelijks.
Goede vibe
Verschillende jongeren merken op dat de 'gesprekken' die ze met de AI-bots hebben natuurlijk aanvoelen. "Ik heb enkele keren een onverwacht grappig gesprek met 'hem' gehad, waarbij je tijdens een normaal gesprek zou zeggen dat de vibe goed was en je moest lachen om elkaars reacties", vertelt een deelnemer aan het onderzoek.
En iemand anders schrijft: "Ik heb betere gesprekken met AI dan met echte mensen." De helft (51 procent) deelt dan ook wel eens persoonlijke informatie met zo'n chatprogramma. Dat kunnen persoonsgegevens zijn, maar dit kan ook gaan over hun mentale gezondheid, daten, sociale situaties of intimiteit.
Diepe emoties
Een behoorlijke groep (23 procent) van de AI-gebruikers deelt soms zelfs meer persoonlijke informatie met een AI-bot dan met de persoon die het dichtst bij hen staat. Ze kunnen er bijvoorbeeld hun ei beter kwijt: "Toen mijn relatie eindigde heb ik ChatGPT gebruikt als een soort terugpratend dagboek. Hier kon ik veel van mijn diepe emoties kwijt zonder dat ik iemand anders tot last was."
Sommige mensen zeggen ook enthousiaste reacties te krijgen en vinden de bots behulpzamer: "Ik heb een aantal hele specifieke hobby's en interesses die ik met eigenlijk niemand in het echt kan delen", schrijft een deelnemer. "Als ik dit met een AI overleg, merk ik wél enthousiasme en interesse, wat ik van echte mensen niet krijg."
'Mijn digitale vriend'
Voor sommigen (7 procent) wordt die band zo innig, dat ze de bot als een soort vriend of vriendin gaan zien. "Hij is mijn digitale vriend en toont mij vele kwaliteiten die ik in een gewone vriendschap mis", vertelt een deelnemer aan het onderzoek. Jongeren die aangeven weinig of geen vrienden te hebben, bespreken vaker persoonlijke dingen en voelen vaker een vriendschappelijke band met AI dan andere jonge mensen.
Ook gebruiken zij deze chatprogramma's meer om 'gewoon' even een praatje te maken. Van alle jongeren die AI gebruiken, doet een kwart (24 procent) dat. Daarnaast valt op dat vrouwen eerder advies vragen en sociale dingen met AI bespreken dan mannen. Mannen gebruiken het dan weer meer dan vrouwen voor zakelijke dingen, zoals werk of studie. Zowel mannen als vrouwen gebruiken AI-chatbots nog wel het meeste voor dat soort zaken.
Zorgen om privacy
Op de vraag of het vooral handig of onprettig is dat de chatprogramma's informatie die je deelt onthouden, zegt de grootste groep (48 procent) dit vooral onprettig te vinden. "Tuurlijk is het handig voor gericht advies", schrijft iemand. "Maar je weet nooit wat er op de lange termijn met jouw persoonsgegevens gaat gebeuren."
Drie op de tien (31 procent) jongeren maken zich dan ook zorgen over wat er gebeurt met de informatie die met AI-chatbots wordt gedeeld. Iemand stelt cynisch: "Ik heb nog nooit gehoord dat een techbedrijf iets goeds heeft gedaan met persoonlijke informatie van mensen." Twee derde (67 procent) maakt zich hier niet zo veel of helemaal geen zorgen over.
Leunen op AI
De laatste jaren is er meer aandacht gekomen voor de privacyrisico's die AI met zich meebrengt. Dat is een positieve ontwikkeling, zegt cultuursocioloog Siri Beerends van de Universiteit Twente en SETUP, maar we moeten volgens haar een stuk kritischer kijken naar meer kanten van AI. "Wat echt onderbelicht is, zijn de sociale en culturele aspecten", zegt ze. "Dus wat doet het met ons als mens als we steeds meer gaan leunen op AI?"
Ze vindt het zorgelijk dat zo'n grote groep jongeren aangeeft AI-programma's te gebruiken voor persoonlijke gesprekken. "Het enige wat een chatbot doet is rekenen", zegt Beerends. "Het voorspelt het meest waarschijnlijke woord in een zin op basis van kansberekening. En rekenen is natuurlijk iets heel anders dan denken, voelen en je kunnen inleven in de ander. Dat zou je bijna vergeten, omdat het zo goed is in het simuleren van begrip."
Maatschappelijke kentering
"Ik merk dat jongeren steeds minder op hun eigen stem durven te vertrouwen en steeds meer op de stem van ChatGPT", zegt Beerends. En dat vindt ze zonde, want dan krijgen jongeren 'hapklare antwoorden uit een gedachteloos computermodel'. Terwijl het ontwikkelen van een eigen persoonlijkheid en kwetsbaarheden delen een belangrijk onderdeel van opgroeien is.
Beerends ziet dat er de laatste tijd meer verzet komt tegen generatieve AI, waarbij mensen zich afvragen of hun leven er wel beter van wordt. "Dat maatschappelijke verzet moeten we aanmoedigen", zegt ze. Beerends denkt dat het heel goed mogelijk is om met zijn allen kritischer te kijken naar techniek, dat is ook gebeurd met smartphones en social media. "Eerst wilde iedereen het en we omarmden het allemaal. Maar nu zie je toch dat jongeren massaal meedoen met de digitale detox. Dus het is wel mogelijk dat daar weer een kentering in komt."