tv LIVE radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Waarom moet Nederland zoveel voor het klimaat doen en andere landen niet? En andere vragen over klimaatmaatregelen beantwoord

Waarom moet Nederland zoveel voor het klimaat doen en andere landen niet? En andere vragen over klimaatmaatregelen beantwoord
De installatie van zonnepanelen
Bron: ANP

Veel mensen steunen het halen van klimaatdoelen, blijkt uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel. Toch is er ook weerstand tegen de manier waarop dat nu geprobeerd wordt. We leggen vragen en zorgen die we vaak van jullie horen voor aan deskundigen.

We spraken met hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans (Erasmus Universiteit), hoogleraar klimaateconomie Reyer Gerlagh (Tilburg University), voorzitter van het Nationaal Klimaat Platform Kees Vendrik, en met een woordvoerder van onafhankelijk kenniscentrum Milieu Centraal.

1. Hoe kunnen klimaatmaatregelen worden ingevoerd zonder 'de gewone' en de armere burger te veel in de portemonnee te raken?

Dat kan bijna niet, zegt Rotmans realistisch. "Er zijn zulke grote investeringen nodig in de nieuwe energieinfrastructuur, dat kost miljarden. Dus daar gaat de burger wat van merken in de portemonnee de komende tien jaar".

Maar: ook de overheid en bedrijven gaan meebetalen. De kosten komen niet alleen op het bordje van de burger terecht, benadrukt hij. En de kosten, dat zijn volgens hem investeringen: "We krijgen er een infrastructuur voor terug die toekomstbestendiger, veiliger en schoner is."

De voordelen van een investering voor een huishouden blijven nog langer bestaan, vertelt klimaateconoom Gerlagh. Zelfs in de jaren nadat die investering al is terugverdiend: "Het huis isoleren kost veel geld, net zoals de installatie van zonnepanelen. Het is in de jaren daarna minder zichtbaar dat je minder hoeft uit te geven aan de verwarming en elektriciteit. De kosten vallen dus meer op dan de baten, maar die zijn er wel degelijk."

"De vraag is vooral hoe we huishoudens kunnen helpen die moeite hebben om de investeringen op te brengen", vervolgt hij. "Arme huishoudens wonen vaak in huurhuizen. Verhuurders hebben voldoende geld om te investeren, maar vrezen dat ze die inkomsten onvoldoende terugverdienen door middel van hogere huren." Hij pleit daarom voor meer verplichtingen en regelgeving voor verhuurders.

Bekijk ook

2. Maken we niet onze economie kapot als we klimaatdoelen willen halen?

"Het idee dat de economie kapot kan gaan aan klimaatdoelen, is gebaseerd op de klacht van energie-intensieve bedrijven", zegt Gerlagh. "Ze vrezen dat energie te duur wordt en dat ze daardoor naar het buitenland moeten verhuizen." Nederland heeft veel energie-intensieve bedrijven, weet hij. "Omdat we in het verleden goedkoop gas haalden uit Groningen. Maar het is voor de economie niet erg als deze bedrijven er minder komen."

"Voor de economie is het belangrijker dat we investeringen stimuleren in nieuwe bedrijvigheid, de maakindustrie, onderzoek en onderwijs. Als we zorgen voor goed opgeleide mensen en investeringen in zon, wind, batterijen en groene waterstof, kunnen we een bloeiende economie bouwen, die minder afhankelijk is van olie en gas uit corrupte landen."

Ook Rotmans benadrukt dat we nu nog voor 85 procent afhankelijk zijn van de import van olie en gas. "Het gaat dus niet zozeer alleen om het halen van de klimaatdoelen, maar ook om het creëren van een schone en betrouwbare energievoorziening die we in eigen handen hebben. Dat is voor de economie juist gunstig."

Bovendien zijn landen wereldwijd bezig hun economie te vergroenen, antwoordt Vendrik van het Nationaal Klimaat Platform. Dat platform wil een brug vormen tussen burgers en bedrijven in de samenleving enerzijds en het beleidsproces in Den Haag anderzijds. "Als Nederland niet meedoet aan die vergroening, staat het bedrijfsleven minder sterk tegenover internationale concurrenten. Landen en consumenten willen straks alleen nog maar duurzame producten. Wie nog fossiele producten maakt, verliest de race", verwacht hij.

3. Maakt het wel uit wat ik als individuele burger doe in vergelijking met grote fabrieken en bedrijven?

"Iedereen kan een bijdrage leveren, burgers en bedrijven", zegt Vendrik. "De afgelopen jaren hebben bijvoorbeeld veel huizenbezitters zonnepanelen op hun dak gelegd. Dankzij die duurzame stroomproductie konden kolen- en gascentrales op een lager pitje draaien. Ook scheelt de groei van elektrische auto's in het verbruik van benzine. De stroom die elektrische auto's gebruiken wordt voor een steeds groter deel groen."

Klimaateconoom Gerlagh zegt ook dat burgers wel degelijk een bijdrage kunnen leveren. Tegelijkertijd is het niet zinvol om van burgers een grote inzet te vragen zonder van bedrijven dezelfde inspanning te vragen, benadrukt hij. "We kunnen de klimaatverandering alleen stoppen als iedereen meedoet. Daarom is het belangrijk dat we weten waar we met heel Nederland heen gaan, en dat we de regels zo maken dat bedrijven en burgers evenveel reden hebben om mee te doen."

"Het helpt als burgers zichzelf niet zien als individu, maar als onderdeel van een netwerk", denkt Rotmans. "Mensen beïnvloeden elkaar via sociale normen. Als één buurman zonnepanelen installeert, is een ander meer geneigd om dat ook te gaan doen. Opgeteld vormen mensen zo samen een behoorlijke collectieve macht."

Bekijk ook

4. Klimaatverandering stopt niet bij de Nederlandse grens. Waarom zou Nederland dan veel moeten doen en andere landen niet?

Of Nederland voorop loopt, is geen uitgemaakte zaak. "Als je kijkt naar lijstjes van alle landen in Europa, dan bungelt Nederland een beetje onderaan. We maken wel veel stappen, maar moeten niet denken dat wij het beste jongetje van de klas zijn. Ooit waren we zelfs een van de slechtsten, nu zijn we de middenmoot", zegt Rotmans.

"Nederland heeft altijd een beetje meegestribbeld met Europa, maar is de laatste jaren iets constructiever mee gaan praten", voegt Gerlagh toe. "De combinatie van van salderen en het dure Russische gas heeft ertoe geleid dat Nederland nu voorloopt op het gebied van zonne-energie. Ook in elektrisch rijden lopen we voorop." Vendrik zegt hierover: "We behoren tot de wereldtop zonnepanelen per hoofd van de bevolking. Maar met de verduurzaming van de landbouw en de manier waarop we reizen schiet het nog niet op."

Nederland is daarnaast ook een flinke uitstoter, vertelt Vendrik. "Rijke landen in het Westen stoten per hoofd van de bevolking meer broeikasgas uit dan armere landen. Dat komt omdat vanwege onze hoge welvaart, ons consumptiepatroon hoog is." Ook laten we bijvoorbeeld veel van onze spullen in China maken: "Daar wordt dan de CO2 uitgestoten, maar wel omdat wij die goedkope spullen willen hebben. In het kader van de vervuiler betaalt is, het dan logisch dat wij meer moeten doen dan armere landen. De westerse landen zijn ook rijk geworden omdat hun economieën fors konden groeien door fossiele brandstoffen."

Onafhankelijk kenniscentrum Milieu Centraal laat weten: "Nederland is een klein land, maar onze negatieve impact op het klimaat is groot. Als iedereen op aarde zou leven als in Nederland, zouden er 3,6 aardes nodig zijn. Huishoudens zijn door hun consumptiepatroon wereldwijd verantwoordelijk voor zo'n 65 à 70 procent van de emissies van broeikasgassen. Dit kan je met ruim 60 procent verminderen als je duurzamere keuzes maakt."

5. Hoe zijn maatregelen zo precies te koppelen aan 1 of 1,5 graden temperatuurstijging, kan dat wel?

Er worden met computermodellen berekeningen gemaakt voor verschillende toekomstscenario's", vertelt Rotmans. "Stel dat alle plannen in alle landen worden uitgevoerd, waar komen we dan uit? Stel dat maar een deel van die plannen wordt doorgevoerd? Of stel helemaal niet? Daarvoor zijn schattingen te maken, en natuurlijk kunnen er een paar tiendes van graden anders uitpakken, maar we berekenen dit op basis van de beste kennis die we nu hebben."

Die directe koppeling tussen temperatuurstijging en individuele maatregelen is niet te maken, geeft Vendrik aan. "Wel kan het Planbureau voor de Leefomgeving berekenen hoeveel minder broeikasgas er wordt uitgestoten als gevolg van bepaalde maatregelen. Hoe minder CO2 in de lucht, hoe groter de kans dat we de opwarming onder de 1,5 graad kunnen beperken."

6. Welke consequenties heeft het als we de doelen niet halen?

Milieu Centraal geeft aan dat de opwarming van de aarde de volgende gevolgen heeft voor Nederland: "De zeespiegel stijgt, het weer verandert op allerlei manieren. We kunnen bijvoorbeeld hevige regenbuien en hittegolven kunnen, het kan natter worden en in de zomer juist droger, en winters worden zachter. Daarnaast is er meer kans op wateroverlast wanneer de riolering het vele water niet meer aankan, en is er kans op overstromingen wanneer rivieren water niet goed kunnen afvoeren."

We zagen dit recent al in Spanje en met de overstromingen in Limburg in 2021, zegt Vendrik. "De kosten om al die schade te repareren is vele malen hoger dan de kosten om te voorkomen dat het klimaat te veel opwarmt."

Milieu Centraal laat weten dat ook de natuur verandert: "Het voorjaar begint eerder. Hierdoor beginnen planten eerder met bloeien, lopen bomen eerder uit, verschijnen insecten eerder en broeden vogels vroeger in het jaar. Soorten die zich niet snel genoeg kunnen aanpassen aan de veranderende omstandigheden lopen de kans te verdwijnen. Tegelijk zullen soorten die goed gedijen bij warm weer zich juist steeds beter thuisvoelen in Nederland en zo plaagsoorten worden. Een voorbeeld is de eikenprocessierups."

Volgens Gerlagh moeten we ervan uit gaan dat we de doelen niet halen en juist daarom nú doen wat we kunnen. "Elke ton CO2 die we nu minder uitstoten, scheelt ellende in de toekomst."

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Grote natuurbrand BIJ Ede roept vraag op: zijn we wel genoeg voorbereid op droogte? Het ligt niet alleen aan te weinig regen

Meerdere natuurbranden en een sproeiverbod in Brabant: het is erg droog. En dat terwijl het pas begin april is. Wapenen we ons wel goed genoeg tegen droogte? "Er is in de winter vrij veel regen gevallen, maar dat water is voor een groot deel afgevoerd."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Publieke omroep gaat op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Programma's verdwijnen en meer herhalingen'

Publieke omroep gaat op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Programma's verdwijnen en meer herhalingen'
Bron: ANP

De kogel is door de kerk: de publieke omroep wordt grondig hervormd. Van de dertien omroepen blijft een handvol 'omroephuizen' over en de NTR verdwijnt, waardoor nog onduidelijk is wie programma's als Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal gaat maken.

Minister Eppo Bruins, die verantwoordelijk voor is mediabeleid, heeft zijn plannen vandaag in een brief naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens hem moet de publieke omroep beter inspelen op veranderingen in de samenleving en de opkomst van de grote techbedrijven, die de digitale media domineren. Ook wil Bruins 157 miljoen euro bezuinigen.

'Iedereen een plek geven'

"Wat we nodig hebben is een publieke omroep die beter samenwerkt, waar men met elkaar ervoor zorgt dat er meer geluid vanuit de samenleving terechtkomt in de omroepen en de programma's", zegt Bruins over het doel van zijn plannen. "Wat ik hoop is dat we over een paar jaar nog die mooie programma's zien die we nu ook zien, maar dat we merken dat iedereen een plek krijgt in het bestel."

In het huidige omroepbestel gaat dat nu niet goed, vindt de minister. Om een nieuw geluid te laten horen moet je eerst een compleet nieuwe omroep oprichten, met het daarbij minimaal 50.000 leden en een volledig nieuwe organisatie. Tussen een idee en het eerste programma zit volgens hem te veel tijd.

Vier of vijf 'omroephuizen'

Om dit te veranderen, en om kosten te besparen, moeten de huidige dertien omroepen van Bruins - als alles meezit - in 2029 opgaan in vier of vijf 'omroephuizen'. Daarmee is het bijna onvermijdelijk dat bekende omroepnamen zullen verdwijnen. In de toekomst hoeven omroepen bovendien geen leden meer te hebben en kunnen er geen nieuwe omroepen meer toetreden tot het bestel.

Maar om ervoor te zorgen dat alle geluiden die te horen zijn in de maatschappij ook daadwerkelijk een plek krijgen op televisie, radio en internet, wil de minister de omroephuizen verplichten om 'mee te bewegen met veranderende geluiden in de samenleving'. Hoe dat er in de praktijk uit moet gaan zien en wie daar toezicht op houdt, moet nog worden uitgewerkt, erkent hij.

Publieke omroep gaat grondig op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Meer herhalingen'

Wat merkt de kijker?

Wel is het 'onvermijdelijk' dat de kijker of luisteraar iets gaan merken van de plannen, erkent de minister. Dat komt door de jaarlijkse bezuiniging van bijna 160 miljoen euro, maar ook door het verdwijnen van een omroep als de NTR. Die maakt educatieve programma's en (educatieve) jeugdprogramma's. Denk aan Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal, maar ook programma's als Andere Tijden.

De hervormingen van de publieke omroepen leveren volgens Bruins daarnaast niet genoeg geld op om te voorkomen dat in de toekomst ook programma's van andere omroepen op radio en televisie geschrapt zullen moeten worden.

Bekijk ook

'Meer herhalingen'

"Dit zal leiden tot meer herhalingen en minder productie", verwacht mediahistoricus en omroepdeskundige Huub Wijfjes van de Rijksuniversiteit Groningen. Ook is het volgens hem de vraag wie programma's als Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal - 'die breedgedragen zijn' - zal overnemen.

"De minister wil dat de educatieve taken naar andere omroepen gaan", legt hij uit. "Maar wie neemt dat soort programma's over? Of de geschiedenisprogramma's? Dat is onduidelijk."

Terug naar oude systeem

De mediahistoricus zegt dat Nederland met het nieuwe omroepbestel terugkeert naar het systeem dat voor 1968 bestond: omroepen die voor eeuwig in het bestel zitten omdat nieuwe omroepen niet kunnen en mogen toetreden.

En met het opheffen van de NTR, een zogenoemde 'taakomroep' die culturele en educatieve programma's moet uitzenden, keren we volgens Wijfjes terug naar de situatie van voor 1992. "Mijn grootste zorg is: hoe wordt de kwaliteit overeind gehouden met minder geld?"

Bekijk ook

'Eindelijk alles op de schop'

VVD-Kamerlid Claire Martens is juist tevreden dat het omroepbestel nu eindelijk op de schop gaat. Haar partij pleit al jaren voor een grondige stelselherziening omdat de publieke omroep niet meer bij de tijd zou zijn.

In het plan van minister Bruins zegt Martens grotendeels haar eigen plannen terug te zien. "Focus op waar wat ons betreft eigenlijk de publieke omroep voor is. Dus meer op journalistiek, en op het maken van culturele programma's."

Minder geld, minder kwaliteit?

Het Kamerlid zegt dat het 'een feit' is dat de publieke omroep het moet gaan doen met minder geld. "Maar dat betekent niet dat de mensen thuis daar last van gaan hebben", vertelt ze. "Wij willen al die managementlagen, al die bestuurslagen gaan afzwakken. Dus minder geld naar de publieke omroep betekent niet minder geld naar de journalistiek."

Maar volgens omroepdeskundige Wijfjes is dat nog maar de vraag: "De hervorming hinkt op twee gedachten: enerzijds bezuinigen, maar anderzijds investeren in de publieke omroep en journalistiek. Dat is moeilijk met elkaar te verenigingen."

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant