radio LIVE
meer NPO start

Waarom gaat de schadeafhandeling zo traag? En andere vragen over gaswinning in Groningen beantwoord

Waarom gaat de schadeafhandeling zo traag? En andere vragen over gaswinning in Groningen beantwoord
Een boerderij is gestut als gevolg van schade die is ontstaan door de gaswinning in Groningen
Bron: ANP

Wat kunnen we verwachten van het eindrapport over de besluitvorming rond en de schadeafhandeling van de aardgaswinning in Groningen? Vrijdag presenteert de parlementaire enquêtecommissie haar langverwachte conclusies.

We vroegen wat jullie wilden weten over dit dossier en legden de meest gestelde vragen voor aan hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring. Hij is verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en houdt zich al jaren bezig met de aardbevingsschade in Groningen.

1. Waarom verloopt de schadeafhandeling zo traag?

"Het gaat om grote aantallen. Er zijn veel periodes waarin het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) meer dan 1.000 schadeclaims per week binnenkrijgt."

"Dan komt er nog bij dat het niet alleen om afhandeling van schade gaat, maar ook om de versterking van huizen. Daar gaat de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) over en die moet in totaal nog zo'n 26.000 huizen beoordelen en zo'n technische beoordeling is niet zomaar gedaan. Ongeveer de helft van de beoordeelde huizen moet daadwerkelijk versterkt worden. Ook daar komt van alles bij kijken."

"Zo moeten bewoners tijdelijk in een 'wisselwoning' worden ondergebracht. Ook moeten bouwmaterialen, bouwvakkers en hijskranen ter beschikking staan. Terwijl er op dit moment overal tekorten zijn."

info

EenVandaag Vraagt

In dit artikel zijn antwoorden verwerkt op vragen die zijn ingestuurd via EenVandaag Vraagt. Met EenVandaag Vraagt heb je invloed op wat we maken. Wil je meedoen? Download dan de Peiling-app van EenVandaag, ga dan naar 'Instellingen' en zet je notificaties voor EenVandaag Vraagt aan. Je vindt de vragen en antwoorden terug bij 'Doe mee'. De Peiling-app van EenVandaag is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.

2. Hoe lang duurt het nog voordat de schade gecompenseerd wordt?

"Er wordt weleens gesproken over een periode van 5 jaar, maar dat is heel moeilijk te beoordelen. Je kunt schade wel herstellen, maar dat sluit niet uit dat er opnieuw schade ontstaat. Er kunnen nog altijd nieuwe aardbevingen plaatsvinden. De grond moet eerst tot rust komen. Nog altijd komen er schadeclaims binnen."

"Wat de versterking van de huizen betreft, zijn er een aantal praktische problemen. 5 jaar is volgens mij dus een heel positieve schatting en op weinig gebaseerd."

3. Vrijdag presenteert de parlementaire enquêtecommissie haar conclusies. Wat gebeurt daarmee?

"De Tweede Kamer zal de uitkomsten bespreken. Het is weleens voorgekomen dat een bewindspersoon aftrad na het verschijnen van een rapport van een parlementaire enquêtecommissie, maar het is aan de leden van de Tweede Kamer wat er met de bevindingen gebeurt. Ook de regering zelf zal met een reactie komen."

"Opvallend is dat mensen in Groningen teleurgesteld zouden zijn als de nu verantwoordelijke staatssecretaris Hans Vijlbrief aftreedt. Daar is het merendeel van de Groningers geen voorstander van, omdat ze vinden dat hij naar ze luistert."

Herman Bröring is hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen
Bron: EenVandaag
Herman Bröring is hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen

4. Kan het rapport ervoor zorgen dat de afhandeling van de aardbevingsschade sneller gaat?

"Dat is in theorie mogelijk. We moeten nog afwachten of de commissie met concrete voorstellen komt of volstaat met algemene ideeën. De commissie kan aanbevelingen doen voor een snellere afhandeling. Bovendien gaat het rapport maar voor een deel over schadeafhandelingen en versterkingen. Er wordt vooral ingegaan op de vraag hoe de hele situatie in Groningen zo ver kon komen."

5. Kan het onderzoek politici of bestuurders verantwoordelijk stellen en ze daarop afrekenen?

"Het verantwoordelijk stellen van bestuurders van betrokken partijen als de NAM, Shell en ExxonMobil is ingewikkeld. Het rapport is bedoeld voor de Tweede Kamer en voor de politiek. Oliemaatschappijen staan daar in principe buiten. Er loopt wel een strafrechtelijk traject, maar dat staat los van de parlementaire enquête."

"In hoeverre de regering of politici aansprakelijk kunnen worden gehouden, ligt bij de Tweede Kamer. Maar ook bij de bewindspersonen, die natuurlijk hun conclusies kunnen trekken. Je moet je wel bedenken dat deze zaak al heel lang speelt. Veel oud-betrokkenen zitten niet meer in de politiek."

Bekijk ook

6. Hoe onafhankelijk is het onderzoek?

"Ik snap de vraag, omdat de Tweede Kamer zelf ook een rol in de gaswinning in Groningen heeft gespeeld. Ik kan me dus wel voorstellen dat mensen sceptisch zijn over het onderzoek."

"Maar het is wel de vraag of de Tweede Kamer goed geïnformeerd was over de situatie. Dat zou nu boven water moeten komen. Verder geldt dat er inmiddels nieuwe mensen in de Tweede Kamer zitten en in de commissie. Die kunnen met enige afstand naar het verleden kijken."

"Een parlementaire enquête geeft meer mogelijkheden dan een onafhankelijke commissie. Nu kun je betrokkenen onder ede of onder belofte horen. Ook zitten er mensen van meerdere politieke partijen in de commissie, het is een brede samenstelling. Dat geeft wel enige waarborg."

7. De nalatige aanpak van de regering geeft het beeld van een regering die het niet interesseert. In hoeverre onderschrijft het rapport dit beeld?

"Dat zullen we vrijdag zien. Dan horen we wat er in het rapport staat. Als je de openbare verhoren hebt gevolgd, dan valt wel op dat sommige betrokkenen een uiterst beperkt geheugen hadden."

"Verder gaven de verhoren aan dat bestuurders in Den Haag niet helemaal in de gaten hadden wat de problemen waren. Dat heeft niet bijgedragen aan het vertrouwen van de Groningers in de politiek."

Bekijk ook

8. Waarom is er geen percentage van de gasopbrengst gereserveerd voor de schadeafhandeling?

"Er is wel een fonds, maar daar heeft altijd weinig geld in gezeten. Het is mij niet helemaal duidelijk waarom, maar men zal hebben gedacht dat de schade zou meevallen. Al waren er ook in de jaren 80 al mensen die zeiden dat de gaswinning tot schade zou leiden. Afhandeling was vooral voor 'latere zorg'."

"Overigens is geld niet het grootste probleem bij de afhandeling van de schade. Vooral het uitvoeren - het versterken van de huizen en het afhandelen van schadeclaims die blijven binnenkomen - maakt dat het lang duurt."

9. Bij de bestrijding van de coronapandemie leek het budget vrijwel ongelimiteerd. Waarom is er niet zo'n potje voor de afhandeling van de schade door de aardbevingen?

"Bij de coronapandemie was het uitgangspunt heel anders: wie schade leed, of zei dat hij schade leed, kon aanspraak maken op een zak compensatiegeld. Later zou worden gecontroleerd of men er recht op heeft. Voor Groningen heeft men juist gezegd: er moet eerst een oorzakelijk verband tussen de aardbevingen en de schade zijn vastgesteld. Pas dan kom je in aanmerking voor schadeafhandeling."

"Maar dat leidt voor een groep mensen tot juridisch gepeuter en zorgt voor ondoorgrondelijke bureaucratische processen. Misschien dat hier ook gekozen had moeten worden voor ruime algemene compensatiebedragen in plaats van dat op de komma nauwkeurig uitgezocht wordt wie waar exact recht op heeft. Dat kost namelijk ook veel geld: tot wel driekwart van iedere euro die wordt besteed aan de schadeafhandeling."

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Vuurwerkverbod grote klap voor handelaren, ook voor Hans: 'Weet niet wat ik nu ga doen'

Het was lang een discussiepunt in Den Haag, maar nu komt het er hoogstwaarschijnlijk toch: een vuurwerkverbod. Voor vuurwerkhandelaren is het een grote klap, zo ook voor Hans Schram uit Castricum. "Ik dacht dat ik veilig zat voor de komende jaren."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Kun je jongeren digitaal beschermen door al hun gegevens te wissen? 'Niet hoe het internet werkt'

Kun je jongeren digitaal beschermen door al hun gegevens te wissen? 'Niet hoe het internet werkt'
De populaire videoapp TikTok op een smartphone
Bron: ANP

NSC en ChristenUnie pleiten voor een zogenaamde rode knop om jongeren digitaal beter te beschermen. Waarmee met één druk op de knop, al jouw online gegevens in één keer worden verwijderd. De vraag is of dat gaat werken.

Jongeren moeten beter beschermd worden op het internet. Dat is de boodschap die Don Ceder van de ChristenUnie en Jesse Six Dijkstra van NSC aan de Tweede Kamer duidelijk willen maken. "Voordat je achttien bent, zijn er verschillende online profielen van je gemaakt."

Cookies slaan alles op

"Onze persoonlijke gegevens worden opgeslagen door cookies', zegt Lotje Beek, beleidsadviseur bij Bits of Freedom. "Cookies zijn een soort bestandjes die op een website zitten, en vervolgens vanaf de website terug gaan naar je computer'', legt ze uit. "Hierdoor houden ze bij wat jij online doet, op welke dingen je klikt, en voor hoelang."

"Deze informatie wordt vervolgens opgeslagen door bedrijven zoals Meta en Google. Op basis hiervan schetsen ze jouw persoonlijk profiel", vervolgt Beek. "Ze weten hierdoor precies welke boodschap ze aan jou kunnen meegeven, bijvoorbeeld om iets te kopen op het internet. Hierdoor verlies je de autonomie."

Bekijk ook

Persoonlijke online profiel

"Middels een online profiel kunnen bedrijven jou opdelen in bepaalde categorieën", vertelt cyberexpert Dave Maasland. "Bijvoorbeeld op interessegebied, leeftijdscategorie en of je man of vrouw bent. Dat kan heel gedetailleerd gaan."

"Maar dat gebeurt niet alleen via cookies", maakt hij duidelijk. "Ook je mobiele apparaat slaat informatie op. Het belangrijkst is dat mensen beseffen dat als je digitale voetsporen achterlaat, je snel persoonlijke informatie vrijgeeft."

Kansongelijkheid voor jongeren

Volgens NSC en ChristenUnie kunnen digitale profielen negatieve gevolgen hebben en leiden tot kansenongelijkheid. Ook beleidsadviseur Beek kan zich hierin vinden. "Vacatures voor mannelijke beroepen worden voor 90 procent vaker aan mannen laten zien, blijkt uit onderzoek van het College van de Rechten voor de Mens. Vrouwen zien weer vaker vacatures voor kappersopleidingen, waardoor zij vacatures als monteurs bijvoorbeeld missen. Dit levert minder kansen op en verdeelt de samenleving."

Ook cybersecurity-expert Maasland ziet problemen. "Als eenmaal iets op het internet staat, zal deze informatie niet snel verdwijnen. Bijvoorbeeld fanatieke berichten over je voetbalclub, of een boze reactie naar een leraar, die kunnen later altijd weer opduiken. Tijdens een ruzie of een sollicitatie bijvoorbeeld," legt hij uit.

Bekijk ook

'Niet hoe het internet werkt'

Precies hier zit volgens Maasland ook de crux. "De informatie op het internet staat altijd ergens opgeslagen, zelfs met een mooie rode knop. Hoe graag we ook een makkelijke oplossing willen, dit is niet hoe het internet werkt."

Desondanks vinden beide experts het goed dat NSC en ChristenUnie dit onderwerp onder de aandacht brengen. "Jongeren moeten beter beschermd worden op het internet, maar we moeten in deze fase vooral kijken naar de voorkant," vervolgt Maasland. "Kinderen moeten weten dat het belangrijk is om na te denken wát je plaatst op het internet. De oplossing zit in meer educatie en mediabewustzijn. Niet bij een magische knop."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant