radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Hoe AI scholen en universiteiten nog afhankelijker kan maken van grote techbedrijven

Hoe AI scholen en universiteiten nog afhankelijker kan maken van grote techbedrijven
Kinderen maken op school al vroeg kennis met grote techbedrijven
Bron: EenVandaag

Kunstmatige intelligentie (AI) sloeg 1,5 jaar geleden in als een bom in het onderwijs. Leerlingen gebruiken het inmiddels graag, maar deskundigen waarschuwen voor de groeiende afhankelijkheid van grote techbedrijven in het onderwijs.

De opkomst van ChatGPT zorgde aanvankelijk voor veel onrust in het onderwijs. Het is nog steeds de vraag of en hoe kunstmatige intelligentie gebruikt moet worden op scholen, en welke bedrijven daar grof geld aan kunnen verdienen.

Klant voor het leven

Terwijl leerlingen de chatbot volop gebruiken en scholen zelf nog zoeken naar het juiste beleid, investeren bedrijven als Apple en Microsoft miljarden in het onderwijs. De concurrerende techbedrijven weten dat ze zich kunnen verzekeren van klanten voor het leven door de jeugd al vroeg met hun producten in aanraking te brengen.

Hoogleraar recht en technologie aan de Universiteit van Amsterdam Natali Helberger maakt zich zorgen over de opmars van grote techbedrijven in het onderwijs. Die is al veel verder dan we denken, zegt ze.

Bekijk ook

Grote afhankelijkheid

Scholen zijn voor hun apparatuur en de digitale leeromgeving die ze bieden gedwongen om voor één systeem te kiezen. Ze komen zo vanzelf bij een van de Amerikaanse techreuzen uit, vertelt Helberger. "We zien in Nederland dat er Apple-scholen, Google-scholen en Microsoft-scholen zijn. Kinderen krijgen al van kleins af aan onderwijs in deze digitale omgeving."

Dat is volgens de hoogleraar geen goede zaak. Onafhankelijke onderwijsinstellingen zouden niet zo moeten leunen op de techbedrijven, vindt ze. Voor hen spelen er te veel commerciële belangen, en daarnaast is er weinig toezicht op de informatie die techreuzen in het onderwijs verzamelen voor hun eigen doeleinden.

Alternatieve infrastructuur

We moeten daarom kritischer omgaan met keuzes voor ict-systemen, vindt ze. "Nederland laat het na om alternatieve infrastructuren op te zetten, zodat we niet afhankelijk hoeven zijn van Amerikaanse techreuzen om onze kinderen te onderwijzen."

Volgens Helberger kunnen en moeten publieke instellingen zich assertiever opsteller tegenover grote techbedrijven. "Door voor alternatieven te kiezen kunnen we invloed uitoefenen. Overheden en universiteiten kunnen dat ook."

Bekijk ook

Scholen missen kennis

Remco Pijpers van Kennisnet, een publieke ict-organisatie voor het onderwijs, is gespecialiseerd in de digitale vaardigheden van leerlingen op de basis- en middelbare school en het mbo. Hij ziet dat scholen moeite hebben om een strategie over AI op te stellen. "Ik denk niet dat scholen voldoende in staat zijn om beleid te maken. Ze missen deskundigheid."

Volgens hem is het gebrek aan kennis een risico als scholen straks mogelijk contracten gaan afsluiten met techbedrijven voor het gebruik van AI-systemen op scholen. "Er zijn pal van adviseurs die je kan inhuren, maar deze zijn soms ook door Microsoft of Google opgeleid."

Commerciële belangen

"Zij benadrukken dan vooral het gebruiksgemak van de programma's", vervolgt Pijpers. Hij wijst erop dat de techbedrijven er belang bij hebben als het onderwijs sterk digitaliseert, want daar kunnen ze veel geld aan verdienen. "Scholen worden afhankelijker van de platformen, en dat kan zo 25 tot 40 euro per account gaan kosten."

Ook Pijpers vindt dat er een rol voor de overheid is weggelegd om scholen richting te geven in de opkomst van AI. "Zij moeten beter bepalen: dit is wat we met elkaar afspreken", zegt hij.

Bekijk ook

Geen bewijs

Shannon Vallor, hoogleraar aan de Universiteit van Edinburgh en techfilosoof, vraagt zich af of scholen niet helemaal weg moeten blijven bij kunstmatige intelligentie. "Laat me het bewijs zien dat dit goed is voor de ontwikkeling van vaardigheden, kennisverwerving en inzicht", zegt ze. "Dan heb je me."

"Maar er is geen bewijs. Het bewijs dat er is, wijst juist op het tegenovergestelde", waarschuwt ze. De techfilosoof denkt daarom niet dat het leerproces kan worden versneld of vervangen door een chatbot.

Hoe AI scholen en universiteiten nog afhankelijker kan maken van grote techbedrijven

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Waarom president Donald Trump importheffingen ondanks waarschuwingen van economen tóch doorvoert

President Donald Trump kondigde het gisteravond aan: Amerika gaat een importheffing van 20 procent op alle producten uit de Europese Unie doorvoeren. Wereldwijd waarschuwen economen dat dit een slecht idee is, vooral voor de VS zelf. Toch zet Trump door.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Onzekerheid bij Nederlandse ondernemers door Amerikaanse importheffingen: 'We begrijpen zijn visie, maar maakt het lastig voor ons'

Onzekerheid bij Nederlandse ondernemers door Amerikaanse importheffingen: 'We begrijpen zijn visie, maar maakt het lastig voor ons'
Willem Hulsebosch is eigenaar van een bloembollenbedrijf dat exporteert naar de VS
Bron: EenVandaag

Voor Nederlandse ondernemingen met veel export naar de Verenigde Staten breken spannende tijden aan. Door de extra belasting van 20 procent worden hun producten voor de Amerikaanse consument een stuk duurder. "Dit betekent heel veel onzekerheid."

"Dit valt wel rauw op ons dak", zegt Willem Hulsebosch. Samen met zijn vrouw en zoons runt hij al jaren een bloembollenbedrijf in Julianadorp.

Andere markten

"We doen al decennialang zaken met Amerika en hebben in de loop der jaren echt een goede band opgebouwd met onze klanten in de VS", gaat Hulsebosch verder. "Die willen we graag houden. Maar als het moet, dan gaan we ons op andere markten richten."

Want de familie beseft wel dat Amerikanen zullen afhaken als bloemen door de heffing te duur worden. "Tulpen zijn geen eerste levensbehoefte. Aan het eind van je rondje supermarkt staat er een bosje bloemen. Als dat ineens 20 procent duurder is, dan denk je wel twee keer na."

'We begrijpen zijn visie'

De familie Hulsebosch is flink verweven met de Verenigde Staten. "Onze moeder is Amerikaans, we hebben familie overzee en komen er vaak", vertelt zoon Roy.

"We houden van het land en zijn zelfs pro-Trumpers. Dat klinkt misschien tegenstrijdig, maar we begrijpen zijn visie wel. Hij maakt waar wat hij zegt. Dat vinden wij ergens ook wel bewonderenswaardig. Hij zet zijn volk op één, dat is duidelijk. Daar kunnen wij in Europa nog wat van leren. Alleen dit plan, dat maakt het voor ons wel lastig."

Bekijk ook

Niet volledig afhankelijk

Toch blijft Hulsebosch positief: "We zijn gelukkig niet volledig afhankelijk van Amerika. We exporteren ook naar Engeland, China, Rusland en Kazachstan. En we hebben een uniek product. Bollen kun je maar op één plek in de wereld telen, en dat is hier, in Nederland. Door het klimaat, de bodem, de omstandigheden. Dat kan niet zomaar ergens anders. Daar hebben ze ons gewoon voor nodig.

Er zijn dus genoeg opties. "Als de ene markt moeilijk doet, dan vinden wij onze weg wel via een andere. We hebben al vaker met onzekerheden te maken gehad. Als het even tegenzit, dan nemen we genoegen met wat minder marge en stellen we investeringen gewoon even uit."

'Kennis en ervaring zit in Nederland'

"Trump ziet ons het liefst naar Amerika vertrekken", legt directeur van TTA-ISO Martin Maasland uit. Het Nederlandse bedrijf maakt landbouwmachines en heeft een grote afzetmarkt in de Verenigde Staten.

TTA-ISO heeft zelfs een kantoor in de VS zitten. "Maar de kennis en ervaring op het gebied van high-techsystemen in de tuinbouw zit hier in Nederland. Die gekwalificeerde mensen kun je niet oppakken en in Amerika neerzetten."

Bekijk ook

Prijs verlagen

Bang voor Amerikaanse concurrenten is Maasland niet. "In ons geval zijn er weinig of eigenlijk geen partijen in de Verenigde Staten die hetzelfde kunnen bieden als wij. We zien onszelf daardoor niet genoodzaakt om de winstgevendheid op onze machines te verlagen."

Maar als de prijs vanwege de invoerheffingen te hoog wordt, dan bestaat er volgens Maasland wel een kans dat de markt afneemt of zelfs helemaal stilvalt. "Dan kunnen we overwegen of we bereid zijn iets van onze marges op te geven, maar we moeten ook de salarissen van onze medewerkers kunnen betalen."

Tegenactie

Over eventuele eigen tarieven die de EU als tegenactie kan invoeren, maakt Maasland zich geen zorgen. "De grootste impact zijn uiteindelijk toch de hoge tarieven van Amerika richting Europa, omdat wij in Europa produceren."

"En andersom importeren wij weinig vanuit Amerika", gaat hij verder. "Dus als Europa hoge handelstarieven gaat invoeren, verwachten wij niet dat dat veel impact op ons heeft."

Bekijk ook

Minder groei maar geen crisis

Hoofdeconomoom van de ING Marieke Blom begrijpt de zorgen van Nederlandse ondernemers die veel exporteren naar de Verenigde Staten. "Door Trumps nieuwe invoertarieven, gemiddeld 25 procent, en zelfs 54 procent voor China krijgt ook de Europese Unie een tarief van 20 procent opgelegd. Dat leidt naar verwachting tot een exportdaling van zo'n 15 procent richting de VS. Voor Nederland betekent dat een krimp van ongeveer 0,2 procent van het BBP."

Toch is dit volgens Blom geen nieuwe economische crisis in wording. "Dit is niet te vergelijken met corona of de energiecrisis. Het is vooral een rem op de groei."

Niet terugslaan met eigen tarief

Blom verwacht dat Europa met eigen tarieven zal reageren. "Maar hoe dat uitpakt is onduidelijk, omdat we niet zeker weten hoe Trump reageert. Een handelsoorlog moeten we zien te voorkomen."

"We kunnen beter gerichte steun bieden aan getroffen sectoren. Ook kan er veel winst worden geboekt door de interne markt beter te laten werken. En er liggen veel kansen in het versterken van handelsrelaties met landen als India en Zuid-Amerika. Als we dit moment grijpen, kan Europa uiteindelijk sterker en minder afhankelijk van de VS worden. Ook voor Nederland liggen hier echte kansen."

Onzekerheid bij Nederlandse ondernemers door Amerikaanse importheffingen

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant