radio LIVE
meer NPO start

Bezorgde brandweermensen willen betere gezondheidschecks om risico's van PFAS in werkkleding

Bezorgde brandweermensen willen betere gezondheidschecks om risico's van PFAS in werkkleding
Bron: EenVandaag

Jarenlang zijn brandweermensen tijdens het blussen geconfronteerd met schadelijke PFAS-chemicaliën. Het zit in rook, blusschuim en de brandweerpakken. Ze willen daarom weten wat het effect daarvan is op hun gezondheid, maar de leiding weigert onderzoek.

Op de Amsterdamse kazerne 'Willem' starten brandweermensen standaard hun dienst met het controleren van het materiaal en de uitrusting. Op het eerste oog lijkt alles in orde. Maar hen is nooit verteld dat de werkkleding een risico kan vormen voor hun gezondheid. In de pakken zijn namelijk veel schadelijke PFAS-chemicaliën verwerkt.

Opgenomen door de huid

Die chemicaliën kunnen loslaten en worden vrij snel door de huid opgenomen, zegt PFAS-deskundige en emeritus hoogleraar milieuchemie Jacob de Boer. "Als je in zo'n pak loopt tijdens het blussen en je wordt warm en zweet, dan gaat het PFAS toch naar binnen. In wetenschappelijke literatuur zie je dat er vrij veel zorg is over de blootstelling aan PFAS via werkkleding."

Het maakt bij PFAS ook niet veel uit of je het via de mond of via de huid binnenkrijgt, legt De Boer uit. "Het bindt ontzettend snel aan een eiwit in je bloed, en dan zit het meteen door je hele lijf." En dan zijn de stoffen haast niet meer weg te krijgen uit het lichaam.

info

Wat is PFAS?

PFAS is een verzamelterm voor een groep van duizenden chemische stoffen met bijzondere eigenschappen. Ze zijn stabiel en stoten zowel water als vetten af. Dat is erg handig en daarom zijn ze de afgelopen decennia in allerlei producten verwerkt: van pizzadozen en koekenpannen tot regenjassen en blusschuim en werkkleding.

Stoffen die onder de verzamelterm PFAS vallen, komen niet van nature in de natuur voor. Ze zijn door de mens gemaakt. Van een aantal van deze stoffen is bekend dat ze een schadelijk effect hebben op milieu en gezondheid. Ze staan ook bekend als eeuwige chemicaliën, omdat ze nauwelijks oplossen. Eind vorig jaar kondigde fabrikant 3M dan ook aan dat ze in 2025 stoppen met het produceren en gebruiken van PFAS.

Goed onderzoek doen

Brandweerman Marcel Dokter is bezorgd over dit nieuws. "Dat het bijvoorbeeld ook in werkkleding zit, weet ik pas sinds kort. Daardoor vraag ik mij af of het voor mij gevolgen heeft gehad. Ik heb jarenlang het pak gedragen."

Naast dat Marcel al 40 jaar brandweerman is, is hij ook woordvoerder van de vakvereniging voor brandweervrijwilligers. Hij pleit voor goed onderzoek naar de effecten van PFAS op de gezondheid van brandweermensen. "We willen zeker weten of onze beschermingsmiddelen ons ook voldoende beschermen. Of dat we daar iets anders op moeten verzinnen."

'Op veilige manier gewerkt'

Naast de pakken zijn er namelijk meer manieren waarop brandweermensen mogelijk in contact kunnen komen met PFAS: via rook en blusschuim. Toch maakt de Amsterdamse brandweercommandant Tijs van Lieshout zich geen zorgen om PFAS. Hij is ook voorzitter van de raad van commandanten en directeuren veiligheidsregio: "Ik denk dat we de afgelopen jaren op een veilige manier hebben gewerkt."

Van Lieshout is ook voorzitter van de raad van brandweercommandanten en wijst op de strenge protocollen rondom hygiëne. "Na de dienst wordt de werkkleding en de helm goed gereinigd en gaat de brandweerman onder de douche zodat je de besmetting weghaalt."

Bekijk ook

Geen gezondheidsmonitoring

Bovendien komt kanker bijna niet voor in het korps, zegt de commandant. "Als ik kijk naar Amsterdam-Amstelland en de gevallen van kanker die relatie hebben met besmetting door rook, dan hebben we nu één geval gehad. Dat is vervelend genoeg. Er zijn geen nieuwe gevallen bijgekomen, dus er is geen aanleiding om dat zware instrument van preventief geneeskundig onderzoek te gaan doen voor al onze mensen."

Bert van Velthuijsen van vakbond FNV is het daar niet mee eens. "Wij blijven aandringen op een goede gezondheidsmonitoring. We willen dat de brandweermensen periodiek getest worden op bloed, adem en urine. Maar het gebeurt nog steeds niet. Het is niet verantwoord om op deze manier met werknemers om te gaan."

Te veel PFAS in bloed

Er wordt door brandweermensen in Nederland al langer gekeken naar hun collega's in de Verenigde Staten. De levensverwachting van brandweermensen is daar jaren korter dan van een gemiddelde Amerikaan. Ook sterven ze relatief vaker door kanker.

Brandweermensen worden ook in Amerika regelmatig blootgesteld aan giftige chemicaliën zoals PFAS. De risico's van PFAS voor brandweermensen zijn in de VS wetenschappelijk onderzocht. Wat bleek: er werd te veel PFAS in hun bloed aangetroffen. Twee tot vijf keer de Europese norm.

'Het heeft geen prioriteit'

Hoe dat precies zit bij brandweermensen in Nederland is door gebrek aan onderzoek nog onduidelijk. FNV-vakbondsman Van Velthuijsen constateert dat PFAS bij leiding van de Nederlandse brandweer geen prioriteit heeft. En brandweermensen worden niet goed voorgelicht.

"Ze weten vaak ook niet wat PFAS is, wat het doet en wat voor schade het kan veroorzaken", zegt hij. "Dat is ook omdat er geen instructies op worden gegeven. En in de richtlijn schoon werken komt PFAS niet voor."

Bekijk ook

Data ontbreekt

De enige test die brandweermensen moeten doen, is een zogeheten PPMO-test. "Dat is geen medisch onderzoek, maar eigenlijk meer een fitheidstest op een stormbaan", zegt brandweerman Marcel erover. "Zaken als mijn bloed of mijn longen worden niet getest." In 40 jaar tijd is er één keer een foto van zijn longen gemaakt en alleen toen hij brandweerduiker werd is er ook bloed afgenomen.

In een rapport uit 2018 over gezondheidsmonitoring bij de brandweer staat dat data ontbreekt om uitspraken te kunnen doen over de gezondheid van medewerkers. Brandweercommandant Van Lieshout vindt die blinde vlek wel een worsteling. "Ik maak me er wel zorgen over. Eigenlijk wil je dat iedereen gezond oud kan worden."

'PFAS elk jaar meten'

De oplossing is volgens Marcel dat er periodiek medisch onderzoek zou moeten worden gedaan, waarbij bloedwaarden worden gemeten en in een dossier worden bewaard. "Dan kan er ook voor alle brandweermensen in Nederland een gemiddeld beeld ontstaan."

Emeritus hoogleraar milieuchemie De Boer is het eens met de brandweerman. De PFAS-deskundige noemt het meten van deze stoffen in het bloed van brandweermensen 'essentieel'. "Je zou dat elk jaar moeten doen."

Brandweermensen zijn bezorgd over hun gezondheid door blootstelling aan PFAS

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Israël wil noodhulp in Gaza zelf gaan regelen: 'Probeert internationale gemeenschap buitenspel te zetten'

De nood is hoog in Gaza: omdat de grenzen al 2 maanden worden dichtgehouden door Israël is er een groot tekort aan voedsel, schoon water en medische hulp. Israël zou nu tóch hulp willen toelaten, maar alleen niet meer via internationale hulporganisaties.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Israël overweegt volledige bezetting van Gaza: 'Palestijnen op kluitje in zuiden, waarschijnlijk bouw van nieuwe nederzettingen'

Israël overweegt volledige bezetting van Gaza: 'Palestijnen op kluitje in zuiden, waarschijnlijk bouw van nieuwe nederzettingen'
Bron: EPA

Israël voert de militaire strijd tegen Hamas op en wil delen van de Gazastrook bezetten, zegt premier Benjamin Netanyahu. Maar experts vragen zich af wat het plan is: "Gaza veroveren is niet zo moeilijk, het gebied daarna behouden is veel ingewikkelder."

Premier Netanyahu kondigde vandaag een intensieve militaire operatie aan met als doel om Hamas te verslaan. Volgens hem zal Israël Gaza niet binnenvallen om zich vervolgens weer terug te trekken: "De bedoeling is het tegenovergestelde daarvan."

'Dagen tot paar weken'

Het Israëlische leger heeft inmiddels tienduizenden reservisten opgeroepen voor het aanstaande offensief in Gaza. Een bezetting van de Gazastrook zou dan ook snel een feit kunnen zijn, denkt oud-commandant der landstrijdkrachten Mart de Kruijf. "Ik denk ook dat het Israël gaat lukken."

Hij verwacht dat Israël de Gazastrook 'binnen een paar dagen of een paar weken' kan veroveren. "Dan heb je heel Gaza wel onder controle. Het probleem is dan alleen: er wonen wel 2,2 miljoen mensen, hoe krijg je die onder controle?", zegt De Kruif. "Land bezetten is iets anders dan land ook daadwerkelijk bezet houden."

Bekijk ook

Situatie van voor 2005

Een nieuw militair offensief zou goed het einde kunnen betekenen van een Palestijns Gaza, denkt Midden-Oosten-deskundige Peter Malcontent: "Je mag concluderen uit de woorden van politici in het Israëlische veiligheidskabinet dat er een herbezetting komt."

Daarmee zouden we teruggaan naar de situatie van voor 2005, toen Israël tientallen jaren ook de hele Gazastrook in handen had, vertelt hij. "En dus zullen er straks ook nieuwe nederzettingen gebouwd gaan worden voor Israëlische Joden in Gaza."

'Terecht op een kluitje'

Netanyahu liet in zijn aankondiging van het nieuwe militaire offensief weten dat de inwoners van Gaza zullen worden 'verplaatst'. Voor hun eigen bescherming, voegde de Israëlische premier daaraan toe. Malcontent verwacht dat de Palestijnen zullen worden verdreven naar het zuiden. "Die komen daar dan terecht op een kluitje."

Een aantal ministers in het kabinet van Netanyahu zijn volgens de Midden-Oosten-expert extreem nationalistisch. "Die hebben deze plannen al veel langer", weet hij. "Eigenlijk kon je op je vingers natellen dat dit zou gaan gebeuren."

Al weken geen hulp

Het Israëlische leger heeft op dit moment al zo'n 70 procent van de Gazastrook onder controle. Volgens persbureau AP zou een totale verovering betekenen dat honderdduizenden Palestijnen hun verblijfplaats kwijtraken.

Daar komt bij dat de mensen in Gaza al weken zonder voedsel, schoon water, medicijnen en medische hulp zitten. Israël houdt de grenzen met Gaza sinds 2 maart dicht voor humanitaire hulp. Internationale hulporganisaties waarschuwden vorige week dat de laatste voorraden inmiddels zijn uitgedeeld.

Bekijk ook

'Moet proportioneel zijn'

De Kruif zet dan ook vraagtekens bij een nog verdere uitbreiding van het bezette gebied. "Ik heb beelden gezien van 7 oktober, die zijn vreselijk", zegt hij over de aanslag van Hamas op Israël. "Maar is dat nou een reden om 2,2 miljoen mensen op een heel klein stukje grond te gaan concentreren?"

De maatregelen die Israël neemt in reactie op de aanslag van 7 oktober 2023 moeten wel proportioneel zijn, zegt hij. "Dus die moeten in verhouding zijn met het gevaar dat er uitgaat van de extremisten van Hamas."

Ander soort oorlog

Een volledige bezetting van de Gazastrook leidt uiteindelijk tot een ander soort oorlog met Hamas, legt de oud-commandant uit. "Wij noemen dat een asymmetrische of een irreguliere oorlog." Dat betekent volgens hem dat er straks bijvoorbeeld meer aanslagen zullen worden gepleegd.

De bestrijding hiervan en het handhaven van de status quo is een kwestie van een lange adem die veel inspanning kost, benadrukt De Kruif. "En als er één ding is wat Israel niet heeft, dan zijn het de vele militairen die daarvoor nodig zijn."

Israël overweegt volledige bezetting van Gaza: wat zijn de gevolgen?

Terughalen van gijzelaars

Los van de strijd met Hamas is bovendien de grote vraag of het andere doel van Netanyahu wel bereikt kan worden: het terughalen van de Israëlische gijzelaars in Gaza. "Bij een totale bezetting is de kans juist groter dat de gijzelaars dood gaan", zegt Malcontent. "Een intensivering van de strijd in Gaza heeft dus gevolgen."

Toch is de verwachting van beide deskundigen dat Israël doorzet. "Ze hebben ook het militaire vermogen", vertelt De Kruijf. "Hamas is relatief verzwakt. Maar vooral heeft Israël - waarschijnlijk - de steun van de president van de Verenigde Staten om dit te kunnen doen."

Internationale steun

Tegelijkertijd denkt de oud-commandant dat internationaal de steun voor Israël sterk zal afnemen bij een nieuw offensief in Gaza. "Israël zou zich dat meer moeten afvragen", zegt hij.

Wat is zo'n kortetermijnsucces om een bufferstrook te creëren je waard als je op lange termijn steun verliest in heel de wereld", legt De Kruif uit. "Terwijl je die steun hard nodig kan hebben. Want de echte vijand van Israël is Iran en die wordt gesteund door Rusland. Dus het conflict is nog lang niet ten einde."

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant