Wanneer heb je griep en hoe kun je besmet raken? En andere vragen beantwoord

Jullie vragen worden beantwoord door woordvoerder Harald Wychgel van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). En door Chantal Rovers, hoogleraar uitbraken van infectieziekten aan het Radboud UMC in Nijmegen.

1. Wanneer heb je écht griep?

"Je hebt griep als je klachten worden veroorzaakt door het zogenaamde influenzavirus", zegt Wychgel. "Maar je weet het pas echt zeker op het moment dat er een test wordt afgenomen. In de praktijk spreken we daarom vaak over 'griepachtige klachten', zoals koude rillingen, snotteren en hoofdpijn."

2. Wanneer spreken we officieel van een griepepidemie?

De grens voor een epidemie is dit jaar vastgesteld op twee opeenvolgende weken waarin meer dan 46 op de 100.000 mensen met klachten naar de huisarts gaan met griepachtige klachten. Dit baseert het RIVM op de gegevens van de peilstations van het NIVEL, legt Wychgel uit.

Naast deze aantallen kijkt het RIVM naar laboratoriumanalyses van monsters uit ziekenhuizen en huisartsenpraktijken. Pas als de cijfers hoog zijn én de monsters massaal het influenzavirus bevatten, is er officieel van een griepepidemie, vertelt de woordvoerder.

3. Hoe kan het dat er deze winter twee keer een griepgolf is geweest?

Veel mensen hebben het gevoel dat ze deze winter al vaker griep hebben gehad. Toch is de huidige griepgolf de eerste van het seizoen. Dat komt volgens hoogleraar Rovers omdat mensen het verschil tussen virussen niet goed merken. "Wat mensen vaak 'een griepje' noemen, is meestal een ander virus, zoals corona of het RS-virus." Die virussen waren er na de zomer al, terwijl de echte griep (influenza) dus nu pas een officiële epidemie is.

Toch kun je inderdaad vaker achter elkaar ziek zijn, vult Wychgel aan. "Je kunt door verschillende virussen na elkaar klachten krijgen." Het is zelfs mogelijk om twee keer achter elkaar de griep te krijgen, bijvoorbeeld door twee verschillende soorten van het influenzavirus. Maar volgens hem is dat niet nieuw: "Dat is altijd al zo geweest."

4. Hoe kun je besmet raken als je nauwelijks buiten de deur komt?

Wie bijna niet buiten komt, heeft een kleinere kans om ziek te worden, maar de kans blijft bestaan. Volgens Rovers komt dit meestal door andere mensen. "Je kunt besmet raken door bezoekers die het virus bij zich dragen", legt ze uit. Hoewel het virus even kan overleven op dingen als deurklinken, gebeurt een griepbesmetting meestal direct van mens op mens.

Wat het extra lastig maakt, is dat iemand het virus al kan verspreiden zonder het te weten. "Mensen zijn al besmettelijk vanaf 1 dag voordat ze zelf klachten krijgen", legt de hoogleraar uit. Hierdoor is het bijna onmogelijk om een besmetting helemaal te voorkomen. Zelfs als bezoek zich nog gezond voelt, kan hij of zij het griepvirus dus onbewust al overbrengen.

5. Biedt de griepprik van dit jaar wel voldoende bescherming tegen de huidige variant?

De griepprik werkt dit jaar ongeveer even goed als in eerdere jaren. Het griepvirus is dit seizoen wel een klein beetje veranderd vergeleken met de virusvariant in het vaccin, maar dat is niet ongewoon. Wychgel vertelt dat onderzoek uit Europa laat zien dat de prik nog steeds goed werkt is: "De bescherming blijft belangrijk voor de mensen die de prik het hardst nodig hebben."

"Een griepprik beschermt nooit voor 100 procent, maar het maakt de kans om ziek te worden veel kleiner", legt Rovers uit. Volgens haar hangt de bescherming ook af van je eigen gezondheid. Een fit persoon bouwt na een prik namelijk meer afweer op dan iemand van boven de 80 die zware medicijnen gebruikt.

6. Waarom vaccineren we alleen kwetsbaren en niet de hele bevolking tegen de griep?

De Gezondheidsraad adviseert de overheid hierover, dit is een beleidsmatige keuze. "De focus ligt op het beschermen van de groepen met het hoogste risico op ernstige ziektes", legt RIVM-woordvoerder Wychgel uit. Het doel is vooral om deze mensen zelf te beschermen en de zorg te ontlasten.

"Naast mensen die meer risico lopen om griep te krijgen, wordt de griepprik ook geadviseerd aan zorgmedewerkers zodat zij het griepvirus niet doorgeven aan de mensen voor wie ze zorgen. Theoretisch zou de druk op ziekenhuizen verder af kunnen nemen door iedereen een griepprik aan te bieden, maar belangrijker is dat meer mensen die nu in aanmerking komen voor de griepprik deze ook gaan halen", zegt Rovers.

7. Hadden we deze golf kunnen voorkomen met betere voorlichting en eerdere maatregelen?

Nee, een jaarlijkse griepgolf is volgens Rovers niet tegen te houden. Daarvoor zou je volgens haar zware maatregelen moeten nemen, net als tijdens de coronapandemie. "Maar dat past niet bij de griep", zegt zij. Wat wel helpt, is goede informatie over de risico's voor kwetsbare mensen.

Het is belangrijk dat mensen weten dat hun 'verkoudheid' ook de griep kan zijn. "Dan kunnen ze voorkomen dat ze per ongeluk kwetsbare mensen besmetten", benadruky de hoogleraar. Denk aan grootouders of mensen die erg ziek zijn. Door op te passen, voorkom je dat je het virus aan hen doorgeeft.

8. Kun je griep voorkomen met een gezonde leefstijl?

Het korte antwoord is nee. Ook mensen die gezond eten en voldoende bewegen kunnen gewoon griep krijgen. "Als je afweersysteem een nieuw griepvirus nog niet kent, word je na besmetting gewoon ziek", legt Rovers uit. Wel helpt een goede gezondheid om sneller te herstellen. Volgens Wychgel zorgt een hoge weerstand er ook voor dat klachten bij de griep vaak minder erg zijn.

Als je wil voorkomen dat je ziek wordt, blijft uiteindelijk een goede hygiëne het belangrijkst - of je nu heel fit bent of wat minder. Het volgen van algemene adviezen als handen wassen kan dus helpen. "Die zijn belangrijk om de kans te verkleinen dat je het virus aan anderen doorgeeft", zegt de RIVM-woordvoerder tot slot.