Waarom Rusland de oorlog in Oekraïne nog steeds volhoudt, tegen verwachtingen van economische experts in
Oorlog is duur: het kost mensenlevens en veel geld. Met die kennis voorspelden deskundigen dat Rusland de oorlog in Oekraïne niet lang zou volhouden. Maar Poetin voert zijn strijd nog steeds. 'Waneer wordt Rusland oorlogsmoe?', vroeg iemand in de chat.
Helga Salemon is Ruslandkenner en verbonden aan het The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS). Ze volgt de situatie in Rusland en kan deze vraag én anderen beantwoorden.
1. Volgende maand is het alweer 4 jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Hoe kan het dat ze deze oorlog zo lang volhouden?
"Daarin zijn eigenlijk twee dingen bepalend: de weerstand vanuit Oekraïne en de Russische economie", begint Salemon. "Toen de oorlog begon, werden er enorm veel sancties afgekondigd tegen Rusland. Iedereen dacht dat die economie door z'n hoeven zou zakken. Sindsdien zeiden Russische economische deskundigen elk jaar: volgend jaar is het geld op."
"En het jaar daarop zeiden ze het weer." Maar inmiddels blijkt dat die economische deskundigen zich toch vergist hebben. "Poetin lijkt het veel langer te kunnen volhouden."
2. Maar kan er dan toch een moment komen waarop de Russische economie écht in de problemen komt?
"Poetin wil het natuurlijk zo lang mogelijk volhouden. Maar hoe lang de oorlog voortduurt, hangt ook echt af van Trump", merkt de Ruslandkenner op over de rol die de Verenigde Staten in deze oorlog speelt. "Poetin zou verliezen als Amerika nog wapens naar Oekraïne zou sturen."
Oekraïne heeft volgens haar daarom nu eigenlijk twee vijanden: president Donald Trump én president Vladimir Poetin. "Want Poetin wil Oekraïne hebben, dat is zijn nummer één prioriteit. Hij moet in Oekraïne een succes boeken, koste wat het kost. Poetin blijft daarom stoken en Trump geeft hem daar alle ruimte voor."
Ook de steun van China speelt een belangrijke rol in de oorlog, het land levert militaire onderdelen aan Rusland. "Als zij daarmee stoppen, dan kunnen de Russen niet meer verder vechten. Voor China is Rusland ook belangrijk, ze hebben de Russische olie nodig. Ze krijgen gigantische kortingen, omdat Rusland hun olie en gas niet meer in het Westen kwijt kan."
3. Stel: Poetin besluit om nog jaren oorlog te voeren. Welke economische gevolgen heeft dat dan voor Rusland?
"Dit is natuurlijk heel slecht voor de bevolking van Rusland", antwoordt Salemon. "Dat land gaat economisch door het putje. Wel is het zo dat Rusland zelf geld kan creëren. Ondanks dat ze en begrotingstekort en schulden hebben, kunnen ze gewoon geld bijdrukken."
Maar écht een voorspelling doen over de economische gevolgen die de oorlog heeft, dat is moeilijk. "Je ziet dat iedereen zich vergist, zelfs allerlei economische experts."
4. Hoe kan het dan dat Poetin dus al jarenlang deze oorlog kan financieren?
"Omdat hij alles opoffert aan die oorlog en de Russen niet in beweging komen", zegt de Ruslandkenner. "Ze hebben nog genoeg te eten, daar zorgt hij nog wel voor."
Tegelijkertijd gaan er ook dingen achteruit: medicijnen zijn moeilijk te krijgen, de prijzen stijgen, en er gaan veel mensen dood, weet ze. Sinds het begin van de invasie in 2022 zijn een miljoen Russische militairen omgekomen in de oorlog met Oekraïne.
"En toch blijven de mensen zitten waar ze zitten", gaat Salemon verder. "Dat komt natuurlijk omdat Rusland rijk is gemaakt door de westerse leiders, door de verkoop van gas en olie. Zij hebben jarenlang zaken gedaan, waardoor Poetin een goede schatkist heeft opgebouwd."
"Maar nu zie je dat ze echt een probleem hebben: de olieprijs is laag én sancties worden veel beter gehandhaafd, die zijn strenger geworden."
Poetin houdt ondanks alles vol. "Want hij knijpt gewoon iedereen uit. De winstbelasting voor bedrijven is omhoog gegaan, de boetes zijn gestegen en het tarief van de belasting op de toegevoegde waarde (btw) is begin januari verhoogd van 20 procent naar 22 procent."
5.Is er nog wel voldoende draagvlak onder de Russische bevolking voor de oorlog?
"Ze hebben geen keuze. De Russen worden op verschillende manieren in het gareel gehouden. Er zijn in Rusland per Rus meer mensen in uniform dan in enig ander land. Niet alleen politie en het leger, maar ook justitie en vooral de geheime diensten. Dus mensen kunnen niks doen. Want zodra je het woord oorlog gebruikt of kritiek hebt, riskeer je een gevangenisstraf tot wel 15 jaar."
De tweede factor is propaganda. "Er gaat ook heel veel geld naar de propaganda en naar bekende propagandisten, zeg maar de Jeroen Pauws of de Eva Jineks van de Russische staats-tv. Dus mensen zijn helemaal gehersenspoeld."
Dit gaat ook gepaard met het afsluiten van het internet, er is namelijk een witte lijst van sites die mensen mogen bezoeken. "Bezoeken ze andere sites, of zoeken ze informatie die het Kremlin niet bevalt, dan kunnen mensen gestraft worden als 'terrorist' of 'extremist'. Dat is eigenlijk ook repressie samen met propaganda."
En tot slot: de Russen komen nog niet om van de honger. "Russen zijn heel erg gewend om de broekriem aan te halen. Hier zou allang een opstand zijn ontstaan, maar de Russen houden het vol. En dan moet je ook bedenken, de elite die nu nog in Rusland zit rondom Poetin, die profiteert enorm."
"Dus de koek wordt kleiner, maar een relatief groot deel van die koek gaat naar de elite", benadrukt de Ruslandkenner, "En dat terwijl de armoede onder de gewone bevolking blijft toenemen."