Waarom nu de aanval van Israël en de VS op Iran terwijl nog onderhandeld werd? En andere vragen over de situatie beantwoord

Jullie vragen worden beantwoord door EenVandaag-verslaggever Tom van 't Einde en Patrick Bolder, oud-luitenant-kolonel en defensiespecialist.

1. Waarom grijpen de VS nu in terwijl er nog onderhandeld werd met Iran?

"Dat is heel simpel, er is een duidelijk momentum", begint Van 't Einde. "Het regime wankelt na maandenlange protesten van de eigen bevolking, bij de 12-daagse oorlog vorig jaar is de luchtverdediging van het land al vernietigd en zijn belangrijke generaals om het leven gebracht. Dus het land is zwak en relatief makkelijk te raken."

De Amerikaanse president Donald Trump hoopt nu op een soort 'discount oorlog', zegt de verslaggever. "Met zo min mogelijk middelen zoveel mogelijk bereiken, dat is zijn doel. Hij heeft zijn kiezers altijd beloofd om geen nieuwe oorlogen te beginnen maar dit is een kans die hij niet wil laten lopen. Hij wil graag winnen en kracht uitstralen en gaat er - terecht of onterecht - vanuit dat hij Iran een overwinning kan boeken."

Trump heeft aan het succes geroken door de snelle operatie in Venezuela waarbij Maduro ontvoerd is. Dat recept wil hij nu herhalen, vertelt Van 't Einde.

"Maar er speelt ook iets anders. Volgende week staat er een stemming in het Amerikaanse congres gepland waarbij ze de macht van Trump willen inperken. De Democraten wilden voorkomen dat Trump zonder toestemming van het congres een oorlog tegen Iran kan beginnen en daarvoor zijn macht inperken. Dat wilde Trump duidelijk voor zijn door Iran nu al aan te vallen."

2. Kan president Donald Trump zomaar het Iraanse volk oproepen? En wie beschermt het volk als ze in opstand komen?

President Trump gokt erop dat het Iraanse volk afmaakt waar hij aan begint, zegt de verslaggever. "Maar dat is wel een grote gok. Iran heeft een uitzonderlijk sterk elite leger: de revolutionaire garde. Die garde is 190.000 man sterk en speelt niet alleen militair een grote rol maar heeft ook veel bedrijven in handen en leden van de garde verdienen veel geld aan die economische activiteiten." Deze leden hebben er dan ook geen belang bij om zich achter het volk te scharen.

De Amerikaanse president heeft wel beloofd het volk te beschermen, maar niet gezegd hoe hij dat wil gaan doen. "En de Iraanse bevolking heeft de afgelopen maanden al veel geprotesteerd tegen het regime maar dat is toen keihard de kop ingedrukt. Naar schatting van lokale organisaties zijn er bij die protesten 30.000 Iraniërs om het leven gekomen", vertelt Van 't Einde. "Het is maar de vraag of de bevolking opnieuw zoveel risico wil nemen en opnieuw de straat op zal gaan."

Met alleen luchtaanvallen kunnen de Amerikanen maar beperkt invloed uitoefenen, stelt hij. "De Amerikanen moeten er voorlopig niet aan denken om grondtroepen het land in te sturen. Zeker president Trump, die altijd groot tegenstander is geweest van de "forever wars" waar Amerika de laatste decennia in verwikkeld is geraakt, niet. Veel Amerikanen zijn de oorlogen in Afghanistan en Irak nog niet vergeten. Die oorlogen hebben veel geld en Amerikaanse levens gekost maar de situatie eerder verslechterd dan verbeterd."

3. Gaat dit om kernwapens, of om de macht van Trump?

Waarschijnlijk om een combinatie van beiden, denkt Van 't Einde. "Het is vooral voor Amerika's bondgenoot Israël van groot belang dat Iran geen kernwapens krijgt. Premier Netanyahu loopt al een jaar de deur plat bij Trump om hem duidelijk te maken dat er iets moet gebeuren aan de verrijking van kernmateriaal door Iran. Dat was ook de reden dat Trump in de zomer meedeed aan de 12-daagse oorlog."

Met speciale bommen bombardeerde de Amerikanen toen kernfaciliteiten in Iran. "Trump zei vandaag in zijn speech ook: 'Iran mag nooit een kernwapen hebben.' Maar op de achtergrond wil Trump ook graag macht uitstralen. Hij wil duidelijk maken dat er met Amerika niet te sollen valt en wil graag met de eer strijken als het hem lukt om het regime in Iran omver te werpen."

Het is iets wat elke Amerikaanse president de afgelopen 40 jaar heeft willen doen maar wat niemand is gelukt, weet de verslaggever. "Trump heeft daar nu zijn zinnen opgezet, ook omdat hij dan geschiedenis schrijft."

4. Hoe groot is het risico dat Trump neemt met deze aanvallen? Gaat het Midden-Oosten zich hierin mengen?

"Die kans is wel aanwezig", antwoordt oud-luitenant-kolonel en defensiespecialist Patrick Bolder. Andere partijen in het Midden-Oosten zouden zich in het conflict kunnen gaan mengen. "Die Iraanse proxies in Irak, want in Irak zitten ook nog Amerikaanse militairen, kunnen nu ook door die Iraanse proxies worden aangevallen."

"Het is allemaal wel heel erg link eigenlijk." De aanvallen van vandaag, en de komende dagen, zouden er dus voor kunnen zorgen dat het conflict niet langer alleen tussen Amerika, Israël, en Iran gaat.

"En hij loopt hier ook (in eigen land, red.) wel een heel groot risico mee", gaat de defensiespecialist verder over Trumps keuze om samen met Israël Iran aan te vallen. "Hij kan hier alleen maar goed uitkomen als hij een overwinning weet te behalen, en die behaal je niet door alleen maar te blijven bombarderen. Je zou er dan bijna wel met grondtroepen in moeten, maar dat is heel link en dan heb je nog geen garanties. En dat kan hem nog heel duur te komen staan."

5. Hoe sterk is Iran op dit moment?

"Militair gezien kunnen ze niet op tegen Amerika", weet Bolder. "En dus ook niet tegen Israël. Maar ze hebben natuurlijk wel raketarsenaal waarvan eigenlijk niemand weet hoe groot het is, want het is voor een deel vernietigd een half jaar geleden, maar hebben ze in hoog tempo weer willen en kunnen opbouwen, lijkt het. En dat is eigenlijk het grote gevaar."

Hoeveel raketten Iran heeft, is ook niet bekend. "Wel weten wet dat Iran heel veel geleerd heeft van die aanvallen in juni van vorig jaar én dat ze handig weten om te gaan met de mobiele raketlancering installaties. Ze vuurden raketten af en zorgden dat ze weer weg waren."

Zolang het land dat soort lanceerinstallaties heeft, kan het blijvende invloed uitoefenen en blijvende dreiging uitoefenen op de omgeving, vertelt Bolder. "En dat is het enige wat het regime eigenlijk nog heeft, dus dat zullen ze niet zomaar opgeven."

6. Kan elk land dat een ander land niet leuk vindt gewoon maar gaan bombarderen?

"Nee, natuurlijk mag het niet", zegt Bolder. De regels zijn niet veranderd, president Trump houdt zich er gewoon niet aan, legt hij uit. "Maar dat is het probleem, Trump vindt dat hij zich er niet aan hoeft te houden, omdat hij vindt dat het huidige systeem van regels niet werkt. Hij vindt dat hij dat zelf moet repareren."

Maar wat dat betreft staat Amerika er in haar eentje voor, zegt Bolder. "Want de rest van de wereld, die lijkt het daar veel minder mee eens te zijn", merkt hij op over Trumps handelen. "Kijk ook naar die Board of Peace (een door Trump opgerichte internationale organisatie met het doel vredeshandhaving te bevorderen, red.) daar zitten alleen maar autocraten in en niet mensen die ook de internationale rechtsorde een warm hart toedragen. Tenminste, zo lijkt het."

Volgens die rechtsorde is het namelijk niet toegestaan een land, dat niet een directe dreiging vormt, aan te vallen. "Maar toch valt Amerika aan. Ook moet je je afvragen in hoeverre de directe dreiging van Iran tegen Israël was", gaat Bolder verder over de onrechtmatige aanvallen van vanochtend.

"Op dit moment was die er volgens mij ook niet. Want Israëls vijanden - Hezbollah, Hamas en de Houthi's - die gesteund werden door Iran, zijn behoorlijk verzwakt. Dus ja, het is tegen alle internationale regels en wetgeving in wat hier gebeurd is."