Eerst Venezuela, nu Groenland? Dat is wel waar het op lijkt, nadat de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen zondag opnieuw herhaalde dat de VS 'Groenland nodig heeft'. Wat kan Europa hier tegen doen? Die vraag stelden velen van jullie in de chat.
Premier Jens-Frederik Nielsen van Groenland heeft al duidelijk gemaakt dat hij de uitspraken van Trump niet pikt. Zo schreef hij op Facebook dat het respectloos is. En ook de premier van Denemarken, waar Groenland bij hoort, vindt het 'volstrekt onzinnig'.
Niet voor het eerst
Het is niet voor het eerst dat de president van de VS het heeft over het innemen van Groenland. Trump sprak hier al tijdens zijn eerste presidentstermijn over en ook vorig jaar rond de verkiezingen in Groenland liet hij weten dit plan te hebben. Er gebeurde niets.
Maar na de aanval op Venezuela, en de gevangenneming van Venezolaanse president Nicolás Maduro, lijkt ook de dreiging richting Groenland nu een stuk serieuzer. Toch kan zo'n overname door Amerika niet zomaar. Europa kan namelijk op verschillende manieren proberen om zo'n actie van de VS tegen te gaan, vertelt geopolitiek expert Louise van Schaik van het Clingendael Instituut.
Militair afhankelijk
Volgens Van Schaik kan Europa namelijk op gebied van drie vlakken actie ondernemen: militair, juridisch en economisch. "Militaire actie, dat kan Europa wel overwegen", begint ze, "maar dat is wel lastig. Want Amerikanen zijn militair gewoon sterker dan wij zijn. En we zijn in onze operaties ook afhankelijk van sommige Amerikaanse technologieën."
Het leger is in Europa nu georganiseerd vanuit een samenwerking via de NAVO. "Onder een NAVO-commandostructuur met als hoogste bevelhebber een Amerikaan", legt de expert uit. Er zijn weleens Europese militaire acties, weet ze, maar die zijn vrij klein. "En dan kun je het zeker niet opnemen tegen zo'n groot en machtig land als Amerika."
Afschrikken met oefening
"Europa zou hun militaire aanwezigheid op Groenland kunnen vergroten, als er nog geen inval is van de Amerikanen", voegt Van Schaik eraan toe.
Dat kan bijvoorbeeld door daar een militaire oefening te houden en te kijken of dat de Amerikanen afschrikt. "Maar het blijft heel lastig", herhaalt de geopolitiek expert.
Sancties?
Mensen denken ook al snel aan economische sancties om een land af te schrikken, maar volgens Van Schaik is dat lastig. "Op economisch terrein zijn er hele grote relaties. Europa is ook een hele grote investeerder in de VS. Dus we zouden zeker wel maatregelen kunnen nemen. Maar de verwachting is dat de Amerikanen dan ook weer terug zullen slaan." Volgens de expert komt Europa dan in een soort escalatie terecht 'die je eigenlijk niet wil'.
Wat Europa dan wel kan doen? "Vasthouden aan wetten en regels die je nu al hebt staan", antwoordt ze. "Die bijvoorbeeld de macht van de digitale diensten in Amerika iets inperken op basis van marktmisbruik, privacy en andere Europese waarden. En dat gewoon consequent blijven toepassen."
Eigen positie beschermen
Van Schaik moet wel toegeven dat dat waarschijnlijk niet genoeg is om de Amerikanen uit Groenland te krijgen, als ze daar eenmaal zitten.
"Maar het zorgt er wel voor dat wij onze eigen positie kunnen beschermen en onze eigen data. En daarnaast is het van belang dat we zelf die eigen digitale alternatieven gaan ontwikkelen voor de Amerikaanse cloud, voor software projecten, voor platforms uit Amerika."
Artikel 42.7
En dan op juridisch vlak: binnen de verdragen van de EU bestaat artikel 42.7, een artikel dat vergelijkbaar is met artikel 5 van de NAVO. Dat betekent: als één land aangevallen wordt, wordt dat gezien als een aanval op alle landen. Dat ligt bij Groenland wel iets ingewikkelder dan bij andere EU-landen, omdat het een overzees gebied is, legt Van Schaik uit. "Maar toch zou Denemarken dat kunnen proberen."
"Dan is er solidariteit en gaan alle Europese landen helpen", gaat ze verder. "Maar ook dan blijft de vraag: hoe sterk zijn we op militair gebied?" Volgens Van Schaik zou dat een stroomversnelling kunnen betekenen voor een defensiesamenwerking of Europees leger. "Dan zouden ze bijvoorbeeld Amerika uit de NAVO moeten gooien of alternatieve structuren binnen de Europese Unie voor echte defensie samenwerking opzetten."
Weinig actie
Verschillende opties dus, al zou het in alle gevallen moeilijk worden voor Europa om zich te verdedigen tegen de Verenigde Staten. En of Europa in het geval van een inval in Groenland echt actie onderneemt, betwijfelt Van Schaik. "Ik denk om eerlijk te zijn dat we gaan zeggen 'oei oei, foei foei' en dat we het toch laten gebeuren."
"Misschien dat we dan symbolisch wel wat maatregelen gaan nemen", voorspelt ze, "maar dat we toch ons relatief koest zullen houden en ons als 'adult in the room' zullen opstellen."