Hoe wordt HPV overgedragen en welke ziektes kan het veroorzaken? En andere vragen over het virus beantwoord

Er worden in Nederland sinds 2009 kinderen en jonge mensen gevaccineerd met het HPV-vaccin. Inmiddels hebben 1,5 miljoen mensen de HPV-vaccinatie gekregen. Jullie vragen over het virus worden beantwoord door gynaecoloog Luc van Lonkhuijzen van het Amsterdam UMC.

1. Wat is het HPV precies?

"HPV staat voor humaan papillomavirus", begint Van Lonhuijzen zijn verhaal. "Er zijn bepaalde gebieden in het lichaam die gevoelig zijn voor infecties met dat virus." Dat is de baarmoederhals, maar ook andere plekken. "HPV-infecties veroorzaken ook een deel van de kanker van de penis, de vulva, de vagina, de mond-keelholte en de anus."

"Er zijn heel veel verschillende HPV types. Een paar van deze types kunnen kanker veroorzaken Dat noemen we de 'hoog risico HPV' types. De 'laag risico' HPV types kunnen wel wratten, jeuk en irritatie veroorzaken, maar geen kanker en zijn dus ook minder gevaarlijk. Maar de meeste mensen zullen helemaal niets merken van een besmetting met een HPV virus. Ze krijgen geen klachten."

Volgens de gynaecoloog worden de virussen overgedragen door intiem contact en seks tussen mensen. "De virussen zijn zeer besmettelijk en gaan heel makkelijk over van de ene naar de andere persoon. Dokters gaan er daarom vanuit dat iedereen die seksueel actief is, besmet zal raken met HPV."

"Bij een groot deel van de mensen wordt de infectie uiteindelijk opgelost door het immuunsysteem van het lichaam, maar bij sommige mensen blijft de infectie bestaan. Die mensen kunnen dus bijvoorbeeld wratten krijgen, maar ook terechtkomen in een voorstadium van kanker. "Het HPV-vaccin voorkomt de meeste van deze langdurige infecties."

2. Hoe werkt het HPV-vaccin precies?

In het vaccin zitten stoffen die lijken op stoffen die in HPV zitten: zogenaamde eiwitdeeltjes. "Na de vaccinatie maakt het immuunsysteem van ons eigen lichaam antistoffen tegen deze deeltjes", legt Van Lonkhuijzen uit.

"Op het moment dat er besmetting optreedt met een hoog risico HPV-virus is het immuunsysteem voorbereid. Het immuunsysteem kan dan voorkomen dat de besmetting ook tot een infectie leidt. Je voorkomt daarmee dus de ziekte die bij sommige mensen uiteindelijk tot kanker zal leiden."

3. Wat is bekend over de bijwerkingen van het vaccin?

Wanneer ouders besluiten of ze hun kinderen zullen vaccineren denken ze natuurlijk na over eventuele bijwerkingen De gynaecoloog legt uit dat de bijwerkingen van medicijnen en vaccinaties in Nederland landelijk worden bijgehouden. "Omdat we inmiddels al 15 jaar dit vaccin gebruiken weten we inmiddels wat we aan bijwerkingen kunnen verwachten."

"De meest voorkomende bijwerking van de vaccinatie is spierpijn op de prikplek en soms kunnen kinderen 1 tot 3 dagen last hebben van klachten als misselijkheid, hoofdpijn, buikpijn of koorts", noemt hij als voorbeelden. "Deze klachten gaan vanzelf over. Er zijn geen ernstige bijwerkingen gevonden in de afgelopen jaren."

4. Waarom wordt geadviseerd om meisjes én jongens te vaccineren?

"In eerste instantie vaccineerden we vooral voor baarmoederhalskanker en natuurlijk hebben alleen meisjes een baarmoeder, dus die hebben er persoonlijk gewin bij." Maar ook jongens kunnen kanker krijgen door een HPV infectie zoals bijvoorbeeld peniskanker. Een andere reden is dat lang niet iedereen die de vaccinatie mocht halen, zich echt liet vaccineren. "Om het virus in de bevolking terug te dringen, helpt het om de groep mensen die gevaccineerd is groter te maken", vertelt hij.

Dan is er namelijk een grotere groep mensen die het virus niet kan krijgen of overdragen. "Het helpt dus om ook jongens te vaccineren. In september gaan we over op een vaccin waarin nog meer virustypen worden meegenomen die kankers veroorzaken bij vrouwen en bij mannen."

5. Heeft het nog zin om je op latere leeftijd te vaccineren, ook als je allang seksueel actief bent?

De belangrijkste boodschap is volgens de gynaecoloog dat je tot je 18e de vaccinatie gewoon gratis kan halen. "Dus als je in tweede instantie toch denkt: 'Ik wil het wel,' en je bent nog geen 18, dan kan het nog wel", legt hij uit. Waar je de vaccinatie gratis kunt halen hangt af van je woonplaats en kun je vinden op de website van het RIVM.

Als je ouder bent, en al een tijd seksueel actief, dan is er een grotere kans dat je al eens besmet bent geraakt met het virus, vertelt Van Lonkhuijzen. "Dus dan heeft het mogelijk minder zin om het vaccin nog te halen. Maar omdat je niet weet of je al besmet bent geweest kan het zijn dat het nog steeds nuttig is. Dus hoe vroeger hoe beter, maar later kan nog steeds nuttig zijn."

"Als je het vaccin niet hebt gehad, is het wel belangrijk dat je meedoet aan het bevolkingsonderzoek", gaat hij verder. "Dat is een andere manier om te voorkomen dat je baarmoederhalskanker krijgt. Of om te zorgen dat je er in een heel vroeg stadium bij bent, zodat je het relatief makkelijk kan behandelen."

"Ben je al ouder en seksueel actief, dan is het van belang dat je naar de dokter gaat als je klachten krijgt, zoals bloedverlies bij het vrijen", adviseert hij.

6. Is een jaarlijks uitstrijkje net zo effectief tegen baarmoederhalskanker als een HPV-vaccinatie?

"Het verschil tussen het doen van een uitstrijkje en het halen van een vaccinatie is dat je met een vaccinatie afwijkingen voorkomt", vertelt Van Lonkhuijzen. "Het uitstrijkje is gericht op het vroeg vinden van afwijkingen die al bestaan en die je dan kan behandelen. Een vaccinatie voorkomt een groot deel van de voorstadia van kanker en baarmoederhalskanker."

"Vaak bestaat de behandeling van baarmoederhalskanker uit het verwijderen van een deel van de baarmoedermond", omschrijft de gynaecoloog. "En vooral als je nog geen kinderen hebt gehad, kan dat leiden tot wat meer risico op bijvoorbeeld vroeggeboorte op het moment dat je zwanger bent. Voorkomen is dus beter dan genezen, dus denk goed na over vaccinatie. Ga bij klachten naar de dokter en doe mee aan het bevolkingsonderzoek", zegt hij tot slot.