Hoe is Hezbollah ontstaan en hoe sterk is het nog? En andere vragen over de oorlog van Israël tegen Libanon beantwoord

Libanon en de Hezbollah lieten zich eerst niet in met de bombardementen in Iran, maar mengden zich pas later in de strijd toen de Iraanse leider Khamenei werd gedood. Sindsdien voert Israël ook aanvallen uit op Libanon. Jullie vragen worden beantwoord door universitair docent conflictstudies Nora Stel en EenVandaag-verslaggever Jaap van den Biesen die lange tijd in Libanon heeft gewoond en gewerkt.

1. Hoe zit de geschiedenis in elkaar tussen Israël en Libanon en Hezbollah?

"We moeten daarvoor een blik werpen op het ontstaan van Israël", begint Stel haar verhaal. "En daarvoor moeten we terug naar 1948. Libanon was cultureel en sociaaleconomisch heel nauw verbonden met Palestina. Met het stichten van de staat Israël zijn er heel veel Palestijnen naar Libanon verdreven."

De vluchtelingen werden in Libanon opgevangen en leven daar nu al generatieslang. Later kwamen ook gewapende Palestijnse groepen naar het land om te vechten voor de bevrijding van Palestina. "Libanon was de uitvalsbasis voor hun strijd tegen Israël. Met name de PLO (Palestijnse Bevrijdingsorganisatie, red.) en politieke beweging Fatah hadden in Libanon een soort 'staat in een staat'", vertelt Stel.

"Israël sloeg hard terug en heeft uiteindelijk door middel van een hele bloedige invasie de gewapende aanwezigheid van die Palestijnse groepen uit Libanon verdreven. Daarna heeft Israël van 1982 tot 2000 een deel van Zuid-Libanon bezet gehouden en in die context is Hezbollah ontstaan."

Hezbollah is een bondgenoot van Iran, en Libanon werd daardoor meegesleurd in de oorlog tussen Israël. "De gewapende bevrijdingsgroep streed voor het verdrijven van Israël van Libanees land en in 2000 is dat Hezbollah ook gelukt", vertelt Stel.

De overwinning was opmerkelijk voor de regio aangezien het - sinds het ontstaan van het land - geen Arabisch leger was gelukt om te winnen van Israël. "Daarmee heeft de groep ontzettend veel 'goodwill', macht en legitimiteit opgebouwd. Maar binnen de Libanese context werd het ook een complexe situatie", voegt Stel daaraan toe.

"De bevrijding van het zuiden van Libanon was een enorme opluchting voor de Libanese samenleving, maar tegelijkertijd had de regering ook de wens om de groep te ontwapenen omdat Hezbollah's gewapende status de binnenlandse machtsbalans ernstig verstoorde. Maar Hezbollah weigerde de wapens in te leveren", vertelt Stel.

2. Is de oorlog van Israël tegen Libanon een aanval of een verdediging?

Die vraag is volgens Stel niet makkelijk te beantwoorden. "In de oorlog tussen Israël en Libanon wordt het handelen van Israël vaak gezien als verdediging, waar Hezbollah de eerste raketten afvuurde en Israël vervolgens keihard terugsloeg."

"Maar", gaat ze verder, "de strijd tussen die twee landen is op militair gebied zeer ongelijk, helemaal sinds Hezbollah door Israëls aanvallen in 2024 behoorlijk verzwakt is." Aan de ene kant wordt dus beweerd dat Hezbollah uitdaagt en Israël daarop reageert, maar er is - vooral nu - volgens Stel ook een ander perspectief.

"In 2024 is er een staakt-het-vuren gesloten tussen Hezbollah en Israël. In dat jaar schond Israël dat bestand op dagelijkse basis. Israël doodde honderden mensen in Libanon tijdens dat staakt-het-vuren. Er waren volgens de VN meer dan 10.000 schendingen van dat staakt-het-vuren door Israël in dat jaar."

"Israël zegt op zijn beurt natuurlijk dat Hezbollah zich bemoeide met de oorlog, die Amerika nu aan het voeren is in Iran", legt ze verder uit. "Dat is ook niet onterecht, omdat Hezbollah als een soort van een handlanger, vooruitgeschoven post van Iran handelt. Zij zijn militair, organisatorisch en cultureel-religieus met Iran verbonden. Dus die twee oorlogen hangen ook zeker samen. Aan de ene kant omdat Hezbollah dus inderdaad gedeeltelijk in opdracht van Iran in Libanon een tweede front heeft geopend. Het is een langdurig conflict dat telkens weer oplaait. En de vraag blijft: wie reageert en wie provoceert?"

3. Hoe sterk is Hezbollah eigenlijk?

"Dat is ontzettend moeilijk in te schatten, maar wat als een paal boven water staat, is dat Hezbollah enorm is verzwakt sinds 2024", vertelt Stel. "Dit komt vooral door de aanvallen van Israël, zoals de pieper-aanval en het doden van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah, het infiltreren van het leiderschap en het vernietigen van het wapenarsenaal. Ook het vallen van het Assad-regime in Syrië maakte de situatie voor Hezbollah nog moeilijker."

Er kwam dan ook een nieuwe regering in het land, die inzette op het ontwapenen van Hezbollah. Ook politiek gezien werd de groep dus volgens Stel na 2024 behoorlijk geïsoleerd. "Daarbij was er ook heel veel maatschappelijke frustratie en boosheid richting Hezbollah omdat ze het land mee hadden gesleurd in die oorlog in 2024."

Stel: "Ze zijn veel meer teruggegaan naar de militaire kern van die organisatie", legt Stel uit. "De organisatie is volgens de universitair docent meer ondergronds gaan handelen en is ook afhankelijker geworden van Iran. "Nog veel meer dan ze al waren. Hezbollah is dus absoluut verzwakt, verder geïsoleerd en daarmee ook verder geradicaliseerd. Maar ze zijn zeker nog niet verslagen, want er wordt nog op dagelijkse basis - ook in Zuid-Libanon - gevochten tussen Hezbollah en Israël."

"Het is een beweging waar zeker rekening mee gehouden moet worden", weet verslaggever Jaap van den Biesen. "Ze hadden binnen Libanon eigenlijk voet aan de grond gekregen door op te komen voor een bevolkingsgroep die echt het ondergeschoven kindje in Libanon is, namelijk de sjiitische moslimgemeenschap. Een groot deel van Libanon komt van die etnische achtergrond. Daardoor krijgt Hezbollah ook enorme steun."

4. Waarom heeft het leger van Libanon niet verhinderd dat Hezbollah zich daar kon vestigen?

"Het Libanese leger was heel lang ontzettend zwak. Libanon heeft in de jaren zeventig en tachtig te maken gehad met een burgeroorlog en toen die burgeroorlog in 1990 beëindigd werd, was Zuid Libanon bezet door Israël. Libanon was aan het opkrabbelen van die oorlog en Hezbollah leek het beste gepositioneerd het nationale verzet te leiden", vertelt Stel.

"De Libanese regering zag Hezbollah tot op zekere hoogte als een noodzakelijk kwaad, nodig voor de bescherming van het land." Dat kantelde toen die Israëlische bezetting in 2000 eindigde. "Toen kwam er steeds meer discussie binnen Libanon, omdat sommige groepen de gewapende positie van Hezbollah wel wenselijk vonden, maar velen dit niet meer accepteerden", legt Stel uit.

"Hezbollah wilde zich niet ontwapenen en heeft die militaire macht ingezet om zich politiek te profileren en heeft op die manier ook een vetopositie voor zichzelf gecreëerd. Daarmee konden ze politiek voorkomen dat er beslissingen werden genomen die hun gewapende positie zouden bedreigen."

"Toen de Libanese regering Hezbollah terug wilde fluiten, kon dat eigenlijk niet meer. De beweging was zowel militair als politiek zo machtig geworden dat de angst groot was voor een burgeroorlog als het leger opgedragen zou worden om mensen te ontwapenen", weet Stel. "Daarnaast zou een groot deel van het leger de bevelen misschien niet eens uitvoeren omdat ze er niet achter staan. De regering heeft het idee dus altijd ontlopen, tot nu."

De nieuwe regering wil Hezbollah wel ontwapenen en op die manier het staatsmonopolie op geweld terugpakken. "In 2026 heeft de regering ook gezegd dat alle militaire activiteiten van Hezbollah verboden zijn. Ze verwijzen ook niet meer naar Hezbollah als het nationale verzet", legt Stel uit.

"Dat zijn allemaal tekenen dat er nu dus wel echt serieus werk van wordt gemaakt om Hezbollah te ontwapenen. Maar die ontwapening wordt bemoeilijkt door de huidige oorlog. De Libanese regering wil dat Israël zo snel mogelijk stopt met die aanvallen, zodat zij verder kunnen met dat proces."

Van den Biesen: "Er heerst op dit moment vooral boosheid in het land omdat Hezbollah Libanon opnieuw in een oorlog heeft gestort. Als dit lang genoeg doorgaat, dan ben ik bang dat de wanhoop onder de bevolking in Libanon groot wordt."