Cybercriminelen ronselen kinderen: zo hou je als ouder zicht op hun online leven

Het nieuws dat kinderen worden geronseld door cybercriminelen om bijvoorbeeld hacks te plegen, maakte veel los. In de chat vroegen ouders zich af hoe je de signalen kunt herkennen dat er iets niet helemaal in de haak is zonder dat je je kind de hele tijd online controleert. Orthopedagoog Vivian den Blanken van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) geeft advies.

Online belevingswereld

Den Blanken benadrukt dat betrokken zijn niet hoeft te betekenen dat je voortdurend naast je kind moet zitten als die aan het gamen is. De basis ligt volgens haar bij oprechte interesse tonen in het leven van je kind, zowel offline als online. Vraag bijvoorbeeld wat je kind zo leuk vindt aan een game en hoe het precies werkt.

Je hoeft zelf geen gamer te zijn, benadrukt de orthopedagoog. "Je mag jezelf daarin best een beetje onwetend opstellen. Eigenlijk is praten over de online wereld niet anders dan hoe je dingen over de fysieke wereld uitvraagt."

Oprechte interesse

Zo'n gesprek werkt volgens haar wel alleen als de interesse oprecht is. "Kinderen merken snel of een vraag vooral bedoeld is om iets te controleren." Maak er daarom niet meteen een formeel gesprek van, adviseert ze. "Doe het een keer tijdens het wandelen, koken of eten." Zo voelt het minder zwaar en ontstaat er gemakkelijker een gesprek.

Je hoeft hiermee niet te wachten tot je vermoedt dat je kind wordt geronseld. Zo kan het nieuws een aanleiding zijn om te praten over online gevaren: "Als je bijvoorbeeld hoort dat kinderen via Roblox worden benaderd, kun je vragen hoe dat volgens je kind werkt en wat het zou doen als een onbekende contact zoekt."

Mediaopvoeding

Het doel moet niet zijn om één keer een goed gesprek hierover te voeren, legt Den Blanken uit. "Mediaopvoeding is niet eenmalig, maar een doorlopend proces." Ook als je kind in eerste instantie afwijzend reageert, kan zo'n gesprek later nog effect hebben. "Dan plant je vaak wel het zaadje."

Als je je zorgen maakt, kan het verleidelijk zijn om meer vragen te stellen of extra te controleren, maar dat kan volgens de orthopedagoog juist averechts werken. Laat daarom vooral weten dat je beschikbaar bent. "Je kunt bijvoorbeeld zeggen: 'Het is oké als je er nu niet over wil praten, maar weet dat je bij mij terecht kunt en we het samen kunnen oplossen.'"

Kwetsbare leeftijd

Het risico op online ronseling is een combinatie van persoonlijke en omgevingsfactoren. Maar het kan ieder kind overkomen, zegt Den Blanken. "Hun leeftijdsfase kun je op zichzelf al als een vorm van kwetsbaarheid zien." Jongeren kunnen de gevolgen van bepaalde keuzes of contacten nog niet altijd goed overzien en daardoor zijn ze mogelijk vatbaarder voor beïnvloeding.

Er is geen checklist waarmee je kunt vaststellen of je kind wordt geronseld, vertelt de orthopedagoog. Wel kunnen veranderingen in gedrag reden zijn om extra alert te zijn en daarom juist het gesprek aan te gaan. Denk aan veel meer online zijn, geheimzinniger worden over digitale activiteiten, zich terugtrekken van vrienden, of opvallend boos of angstig reageren op dingen.

Bewijzen opslaan

Ontdek je dat je kind contact heeft met een mogelijke ronselaar, dan is de eerste neiging vaak om je kind meteen digitaal af te snijden van die persoon. Begrijpelijk, maar Den Blanken benadrukt dat het belangrijk is om eerst te achterhalen wat er precies speelt. "Wie heeft je kind benaderd? Wat wordt er gevraagd? Is er sprake van druk, dreiging of chantage?"

Ook is het belangrijk om niet meteen de accounts van je kind te verwijderen, maar berichten en andere informatie eerst op te slaan. Die kunnen later namelijk gebruikt worden als bewijs, mocht het tot een aangifte of zelfs een rechtszaak komen.

Niet beschuldigen

"Probeer je kind daarbij niet te beschuldigen", adviseert Den Blanken. Een vraag als 'waarom heb je hierop gereageerd?' ligt misschien voor de hand, maar kan ervoor zorgen dat je kind zich schuldig voelt en zich verder terugtrekt. "Probeer met een open houding te luisteren en vooral te begrijpen wat er is gebeurd."

Ook als je kind zelf al strafbare feiten heeft gepleegd, is het volgens de orthopedagoog belangrijk om het gedrag los te zien van je kind. "Schakel professionele hulp in, zodat jij als ouder voor dat stukje steun en liefde kunt blijven zorgen."

Werkwijze ronselaars

Ronselaars zijn goed in staat om snel een vertrouwensband op te bouwen met hun jonge slachtoffers. Dat doen ze door hen veel aandacht en erkenning te geven, weet Den Blanken. Door dit 'inpalmen' kunnen jongeren stap voor stap 'steeds extremer gedrag gaan vertonen', zoals het uitvoeren van criminele klussen.

Door die opgebouwde vertrouwensband kan het voor slachtoffers ook moeilijk zijn om het contact met ronselaars zomaar te stoppen, legt ze uit. "Het is vaak lastig, zeker als er een bepaalde afhankelijkheid is gecreëerd."

Kind erkenning geven

Het is daarom belangrijk om als ouder in dat gat te springen, geeft de orthopedagoog als advies. Zoek dus naar punten waarmee je je kind erkenning kunt geven. "Als je kind talent heeft voor hacken, neem dat talent dan serieus en help het om die vaardigheden op een positieve manier in te zetten."

Al is voorkomen natuurlijk beter dan genezen, benadrukt ze tot slot. "Door vanaf het begin interesse te tonen in de online wereld van je kind en het gesprek daarover open te houden, vergroot je de kans dat je kind ook bij iets spannends of bedreigends de weg naar jou weet te vinden."