Beschermt de griepprik goed en is natuurlijke weerstand niet beter? Jullie vragen beantwoord

Al tientallen jaren krijgen kwetsbare mensen elk najaar een uitnodiging voor de griepprik, maar lang niet iedereen laat zich ook vaccineren. We legden jullie vragen voor aan Ted van Essen, hij is griepexpert en oud-huisarts.

1. Waarom is er dit jaar vertraging bij de griepprik?

Het probleem zit bij de productie, legt Van Essen uit. Het griepvirus (influenza) past zich steeds een beetje aan en dus moet de griepprik ook steeds iets aangepast worden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt ieder jaar vast welke varianten waarschijnlijk zullen rondgaan en dit jaar moest de inenting flink op de schop, weet hij. "Er zaten drie varianten in en die moesten alle drie vervangen worden."

Wie tot een hoogrisicogroep behoort, kan nu al bij de huisarts terecht voor de griepprik. "Huisartsen hebben in september 10 procent voorlevering gekregen, speciaal voor die groep", vertelt de expert. Voor de rest is de vertraging volgens hem niet voor iedereen even groot.

Vooral huisartsen die in oktober de prikken zouden ontvangen, krijgen die nu later. Huisartsen die pas in november aan de beurt zijn, krijgen hun levering gewoon op tijd geleverd. Zo kan iemand dus volgende week al een prik krijgen, terwijl een ander nog niets heeft gehoord.

2. Ik ben 60-plus en heb nog nooit een uitnodiging gehad. Is zo'n prik voor mij wel nodig?

Als je ouder dan 60 jaar bent en nog nooit een uitnodiging hebt gekregen, dan is er volgens Van Essen iets misgegaan. "Huisartsen zoeken niet met de hand in hun patiëntenbestand wie er 60 wordt, dat doet de computer. En zoals in elk IT-systeem kunnen daar foutjes in optreden. Ook kan het zo zijn dat mensen de brief hebben gemist of dachten dat hij niet voor hen bedoeld was."

Hoe dan ook kun je, als je 60-plus bent, gewoon bij je huisarts aankloppen, benadrukt hij. "Je komt wettelijk in aanmerking. Of je nou een uitnodiging hebt gehad of niet: je mag hem gratis bij de huisarts halen."

3. Is het voor mijn lichaam niet beter om zelf natuurlijke weerstand op te bouwen?

Dat is volgens de oud-huisarts een bekend misverstand. Wie griep doormaakt, bouwt inderdaad weerstand op. "Maar je wordt wel veel zieker als je de ziekte doormaakt dan van de vaccinatie."

Lang houd je die weerstand bovendien ook niet, want het virus verandert elk jaar dus een klein beetje. "Je kan er niet op vertrouwen dat je de komende 10 jaar beschermd bent als je vorig jaar griep hebt gehad", legt hij uit.

4. Hoe goed beschermt de griepprik precies?

Hoe goed de prik werkt, verschilt per jaar. Gezondheidsdienst RIVM rekent dat steeds achteraf uit, want vooraf weet niemand welke griepvirussen er precies zullen rondgaan. In de uitnodiging voor de griepprik staat het gemiddelde van de afgelopen 10 jaar, dat is nu 40 procent.

Dat klinkt misschien laag, maar volgens Van Essen moet je naar de aantallen kijken. Het RIVM schat dat jaarlijks ongeveer 1 op de 15 volwassenen in ons land de griep krijgt, wat neerkomt zo'n 1 miljoen mensen. "Dan is 40 procent toch een hele hoop dat je kan voorkomen."

Bovendien beschermt de inenting niet alleen tegen het oplopen van de ziekte, maar kan het ook helpen om de ziekte milder te laten verlopen. Zo verkleint het de kans op een ziekenhuisopname door griep met ruim 40 procent. "Daar doe je het vooral voor: dat je niet met een complicatie in het ziekenhuis terechtkomt", zegt de expert.

5. Heeft een prik wel zin als er telkens weer nieuwe griepvarianten opduiken?

Ja, benadrukt Van Essen, want het vaccin wordt elk jaar dus aangepast aan de varianten die op dat moment worden verwacht. "Daar is al 50 jaar ervaring mee en het blijkt dat het vrijwel altijd de goede variant is die ze hebben genomen."

Eens in de 10 jaar zit de keuze er een beetje naast, weet hij. Dat wordt een 'mismatch' genoemd. "Bij een mismatch van een van de drie stammen in het vaccin, is de effectiviteit wat lager dan zonder mismatch. Dan zie je ook dat er gelijk veel meer griep voorkomt dat jaar." Als voorbeeld noemt hij 2015, toen zat het vaccin er net iets naast.

6. Hoe kan het dat mensen na de prik juist ziek lijken te worden? Kun je 'm dan niet beter overslaan?

Die vraag hoort Van Essen vaker. De prik wordt meestal in november gezet en dat is ook de tijd waarin veel verkoudheidsvirussen rondgaan. "Krijg je op 2 november de griepprik en word je op 5 november verkouden, dan is dat een heel ander virus. Want het griepvirus is dan nog helemaal niet in het land."

Mensen willen graag een oorzaak aanwijzen, zegt de voormalige huisarts. Dan is de prik die je net hebt gehad volgens hem een makkelijke verdachte. Maar griep krijgen van de prik zelf kan niet: "Het is een dood vaccin, je kunt er absoluut geen griep van krijgen."

7. Waarom krijgen we niet een combinatieprik voor griep en corona tegelijk?

Zo'n combinatieprik bestaat wel, legt Van Essen uit. "De Europees Geneesmiddelenbureau heeft de registratie van die combiprik wel goedgekeurd, maar de Gezondheidsraad heeft daarover nog geen advies gegeven en het RIVM heeft die nog niet besteld. Dat zou pas in 2028 het geval kunnen zijn."

Daarbij komt volgens hem ook kijken dat griep en het coronavirus lastig te combineren zijn. Zo ligt de piek in het aantal griepgevallen meestal in januari en februari, terwijl corona zich veel minder aan een seizoen houdt. Ook de doelgroepen verschillen: zo is de griepprik voor 60-plussers en de coronaprik pas boven de 70 jaar.

Kom je voor beide inentingen in aanmerking, dan kun je ze wel op hetzelfde moment halen. "Dat is eigenlijk wel een goed idee", vindt de expert. "Je hebt altijd een klein beetje bijwerking, zoals wat pijn in de arm of soms wat verhoging. Als je de prikken tegelijk krijgt, heb je die maar één keer."