Nederland vergrijst en heeft steeds meer zorgpersoneel nodig. Er wordt daarom reikhalzend gekeken naar mensen uit het buitenland. Een toekomst in de Nederlandse zorg betekent niet alleen veranderingen voor hen, maar ook voor hun thuisland en voor ons.
Tegen de enorme tekorten in de zorg lijkt haast niet op te boksen. Vrijwel alle zorgberoepen kennen een 'zeer krappe' arbeidsmarkt, blijkt uit een recent rapport van het UWV. En de krapte wordt alleen maar groter.
In heel Nederland tekorten
In de verpleging en verzorging, bijvoorbeeld, neemt het arbeidsmarkttekort toe van 14.300 personen in 2025 tot 133.800 personen in 2035. Het tekort wordt daarmee ruim 9 keer zo groot in vergelijking met nu.
"De tekorten zijn echt giga. Wij gaan hier in heel Nederland mee te maken krijgen", denkt Mirjam van der Mark daarom. Zij houdt zich bezig met de instroom van personeel bij het Zuyderland-ziekenhuis in Limburg.
Veel uitstroom komende jaren
"De komende jaren is er veel vergrijzing en uitstroom van personeel. En zonder personeel moeten de bedden dicht", zegt ze simpelweg. Om dat te voorkomen, moet volgens haar gezocht worden naar manieren om toch personeel te vinden. Ook uit het buitenland.
De arbeidsmarkt vraagt het nu eenmaal.Sharon Sneevliet over personeel uit het buitenland halen
"De arbeidsmarkt vraagt het nu eenmaal", zegt ook Sharon Sneevliet. Zij is manager personeelszaken bij Delphinium, een kleinschalige organisatie voor ouderenzorg. "Hier in Zuid-Limburg krijgen we een dubbele vergrijzing." De groep ouderen groeit niet alleen, maar ouderen worden ook steeds ouder. "En dus richten wij onze pijlen op een heleboel acties, waaronder de instroom van personeel uit andere landen."
Inwonende zorg
De vergrijzing leidt ook tot vraag naar een ander type zorg, waarin buitenlandse krachten een rol kunnen spelen, merkt zorgdirecteur Aida Krascenic van Happyhomecare. Zij bieden 24-uurszorg aan, waarbij zorgmedewerkers inwonen bij cliënten.
De organisatie werkt vooral met verzorgenden uit Slowakije en andere Oost-Europese landen. Parate en persoonlijke zorg is daar normaler, vertelt Krascenic. Ze denkt dat inwonende zorg een belangrijke plaats krijgt in de toekomst voor Nederland. "Veel ouderen willen niet alleen zijn, maar wel thuis blijven wonen", legt ze uit.
In buitenland geboren
Het is duidelijk: in ziekenhuizen, ouderenzorg en thuiszorg wordt geïnvesteerd in zorgmedewerkers uit het buitenland. Dat zien we ook terug in cijfers van het CBS: 40 procent van de nieuwe medewerkers die tussen 2021 en 2025 aan de slag gingen in de verpleging, verzorging en thuiszorg is buiten Nederland geboren.
In welke landen de medewerkers geboren zijn, weet het CBS niet. Wel dat de toename ongeveer even groot is bij mensen met een herkomst binnen de Europese Unie als bij mensen met een herkomst buiten de EU.
Uit Filipijnen of Zuid-Europa?
Waar zorgmedewerkers vandaan komen, doet er wel toe, weet Van der Mark van ziekenhuis Zuyderland. Daar begonnen een paar jaar geleden Filipijnse zorgmedewerkers, want in sommige Aziatische landen is juist een overschot aan verpleegkundigen. Sommigen van hen werken nog steeds bij Zuyderland en met hen bevalt het goed. Toch kijkt het ziekenhuis voor nieuwe verpleegkundigen nu vooral naar mensen uit Zuid-Europese landen.
Zorgmedewerkers uit Zuid-Europa hebben een iets korter taaltraject en passen zich qua cultuur iets sneller aan, vertelt Van der Mark. "En zij zijn sneller inzetbaar, dat is waarom we nu voor hen kiezen. De hele procedure van BIG-registratie en diploma-erkenning verloopt sneller." Binnen de Europese Unie is er namelijk vrij verkeer van werknemers, en zijn registraties en diploma's makkelijker te vergelijken.
Internationale uitdaging
Naast alle regels rondom diploma's speelt er nog een lastige kwestie: veel herkomstlanden kampen zelf ook met zorgtekorten. Bemiddelingsbureau Carevisie werft daarom bewust niet actief in een land als Suriname.
Toch begeleidt de organisatie nog wel zorgmedewerkers die vanuit Suriname naar Nederland willen. "En dat is voor ons heel dubbel", vertelt medewerker Joany Pontjodikromo. "We zoeken het liefst afstemming met de Surinaamse overheid. Maar als iemand wil vertrekken, hou je dat niet tegen. En als wij ze niet begeleiden, kiezen ze wel voor een ander land."
Ook andere Europese landen zoeken
Want de concurrentie is groot. Nergens in Europa is een overschot aan verpleegkundigen. Steeds meer landen vissen dus in dezelfde buitenlandse vijver.
Nederland blijft daarin opvallend achter. Waar het aandeel buitenlandse verpleegkundigen in veel Europese landen al flink hoger ligt, is dat bij ons slechts 7 procent.
Geen geschikte maatregel?
Nog geen kwart van de Nederlandse werkgevers in de zorg die last hebben van krapte ziet het aannemen van buitenlands personeel als geschikte maatregel, blijkt uit de meest recente uitvraag van het UWV.
Taal- en communicatieproblemen lijken de belangrijkste reden om af te zien van werving buiten Nederland, blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit. Ook zien zorginstellingen ertegenop buitenlandse kwalificaties te beoordelen en de vereiste investeringen te doen.
Andere investeringen
Natuurlijk vraagt het een investering, erkennen Sneevliet van Delphinium en Van der Mark van Zuyderland. "Net als investeren in nieuwe technologie kost dit simpelweg tijd", zegt Sneevliet. "Maar wie die tijd niet wil nemen, is niet toekomstbestendig."
Ook op de werkvloer vraagt het aanpassing: collega's moeten tijd vrijmaken om nieuwkomers in te werken, zeker zolang zij de taal nog aan het leren zijn.
Na scepsis tevredenheid
Toch is de investering het waard, vinden zij. "We zien dat deze verpleegkundigen vertrokken uit het land van herkomst om zichzelf te willen ontwikkelen en dat ze een groot enthousiasme hebben voor het vak. Qua kennis zijn ze ook heel goed", zegt Van der Mark.
En patiënten zijn ook tevreden. "Tuurlijk heb je weleens dat mensen een beetje sceptisch zijn, of eerst wat aftasten: begrijpen ze wel mijn hulpvraag wel? Maar dan zien ze een gedreven verpleegkundige die kwaliteit levert. Dus zeggen de meesten: wij zijn echt tevreden met ze."
Structurele oplossing?
Dan rest de vraag of zorgmedewerkers uit andere landen een structurele oplossing kunnen zijn. Pontjodikromo van bemiddelingsbureau Carevisie ziet dat de meeste medewerkers hier blijven. Zij denkt daarom van wel. "Maar ik denk dat dit een onderdeel is van de oplossing, niet de enige", zegt ze.
Van der Mark benadrukt nog eens de urgentie: "Ik denk dat de patiënt zich niet altijd realiseert: als deze medewerkers er niet zouden zijn, dan is er geen zorg."