Worden social media minder verslavend gemaakt na veroordeling Meta en Google in VS? Deze advocaat denkt van wel
Een rechtbank in Amerika heeft Meta en Alphabet - de moederbedrijven van Facebook, Instagram en Google - veroordeeld tot het betalen van 6 miljoen dollar. De algoritmes maakten een jonge vrouw zo verslaafd aan sociale media dat ze mentale problemen kreeg.
Volgens advocaat Edine Apeldoorn kan deze uitspraak net zulke grote gevolgen hebben als de eerste uitspraken over de schadelijkheid van roken in de jaren 50. Het is een belangrijke uitspraak, misschien zelfs het begin van het maatschappelijk bewustzijn over de gevaren die achter het gebruik van social media kunnen schuilen.
Meer rechtszaken tegen Meta?
"Ik denk dat net als bij de eerste uitspraken over de tabaksindustrie, die toen het begin markeerde van maatschappelijk bewustzijn dat roken slecht is, deze uitspraak ook een golf van maatschappelijk bewustzijn kan creëren rondom social media", zegt de advocaat. De uitspraak opent de deur voor meer aanklachten en claims tegen deze bedrijven.
"Want nu de jury heeft geoordeeld dat het product van Meta inderdaad zorgt voor verslaving en negatieve mentale effecten, creëert dat ook een soort sneeuwbal effect", legt ze uit. "Er zullen nu genoeg andere slachtoffers en advocaten zijn die denken: oké, ik durf het ook wel aan. Laten we ook gewoon zo een zaak starten."
Volgorde, geen algoritme
Zelf was Apeldoorn eerder al betrokken bij een succesvolle procedure tegen Meta. Die zaak, aangespannen door digitale burgerrechtenorganisatie Bits Of Freedom, heeft ertoe geleidt dat Instagram-gebruikers nu een tijdlijn kunnen zien die niet gebaseerd is op algoritmes, maar op wie ze volgen. Ook dit moet helpen de apps minders verslavend te maken.
"Die uitspraak heeft alleen gevolgen in Nederland, omdat Bits of Freedom opkomt voor de digitale rechten van Nederlandse burgers", vertelt de advocaat. "Maar je ziet wel dat er in de rest van Europa ook heel erg wordt gekeken naar wat er is gebeurd met deze uitspraak. We zagen bijvoorbeeld dat afgelopen week in Duitsland een uitspraak is geweest over TikTok. En die had ook te maken met die optie voor niet profilerende feeds."
Financiële druk
Maar oordeel van de rechter of niet, de vraag blijft of het aanpassen van een tijdlijn of het betalen van een boete van 6 miljoen dollar écht iets gaat veranderen bij bedrijven als Meta of YouTube. Velen merken op: dat geld, dat verdienen ze zó terug.
Toch denkt dat Apeldoorn dat deze uitspraak wel degelijk iets kan gaan veranderen. Er staan nog heel veel van dit soort zaken op de stapel in de Verenigde Staten, op een gegeven moment gaat die financiële druk zo hoog worden dat het ze wel gaat raken, schat de advocaat in.
Social media als product
Er is volgens Apeldoorn dus reden om aan te nemen dat komende zaken kansrijk zijn. Want de kans dat een rechter in de toekomst weer in het voordeel van de social mediagebruiker zal oordelen is toegenomen, benadrukt ze nogmaals.
"Deze veroordeling is gedaan op basis van de algemene product aansprakelijkheidswetgeving", legt ze uit over de onderscheidende zaak in Amerika. De rechter in deze zaak heeft social media aangemerkt als een product. "En er is dus vastgesteld dat er een verband is tussen de schade en het product. Dus er is een gebrekkig product en daardoor is er recht op schadevergoeding." Met andere woorden: het product voldoet niet aan de eisen waar een product aan hoort te voldoen.
Duidelijk signaal
Welke gevolgen heeft de uitspraak in Los Angeles voor Nederland? Op korte termijn eigenlijk geen, kan de advocaat vertellen. Wel is het een duidelijk signaal aan social mediabedrijven dat ze verantwoord met algoritmes om moeten gaan, legt Apeldoorn uit.
"Want je ziet dat er steeds meer maatschappelijk besef is dat sociale media slecht zijn of slecht kunnen zijn", zegt Apeldoorn tot slot.