Waarom Donald Trump de NAVO niet zomaar kan dwingen om de Straat van Hormuz te beveiligen

"Nee, want NAVO is defensief", is het korte antwoord van hoogleraar van de Defensie Academie Martijn Kitzen. Defensief betekent dat het bondgenootschap gericht is op verdediging, niet op aanval. Hoewel ook onze belangen op het spel staan, is een directe inzet van de NAVO - waar Trump tot opriep in een interview met de Britse krant Financial Times - momenteel 'heel vergezocht'.

'Er moet brede steun zijn'

De NAVO heeft in het verleden weleens zulke operaties uitgevoerd, bijvoorbeeld in Afghanistan. Maar dat was op verzoek van de Verenigde Naties (VN), vertelt Kitzen. "Dus de NAVO kán zoiets wel, maar dan is het echt op verzoek van de internationale gemeenschap en moet er ook brede steun voor zijn."

Hij gaat verder: "Om nu te zeggen dat onze collectieve veiligheid op het spel staat in deze oorlog vind ik persoonlijk wel een beetje ver gaan."

Trump is zelf begonnen

"Er is ongetwijfeld irritatie over de manier waarop Europa weer onder druk wordt gezet door een vriend en bondgenoot", ziet ook Anna van Zoest van de Atlantische Commissie over de uitspraak van Trump. Tot nu toe heeft de NAVO zich afzijdig gehouden van de oorlog met het Midden-Oosten.

Volgens hoogleraar Kitzen wil president Trump simpelweg steun; meer landen die samen met hem willen optrekken in deze oorlog. Trump zegt dat de problemen in de Straat van Hormuz iedereen raken, en dus ook iedereen bij moet dragen aan de oplossing. "Anders is hij weer de kolen uit het vuur aan het halen. Maar ja, dit vuur heeft hij wel zelf aangesticht, zullen de andere bondgenoten zeggen."

Grote belangen

Toch heeft Secretaris Generaal van de NAVO Mark Rutte gezegd dat er onder de bondgenoten brede steun is voor de aanval op Iran. Dat heeft een reden, legt Van Zoest uit: "Onze handelsbelangen en materiële belangen zijn zo ontzettend groot in die Straat van Hormuz. Dat geldt voor Nederland en evengoed voor andere Europese landen."

Van Zoest kan zich daarom voorstellen dat sommige NAVO-leden zullen gaan nadenken over de manier waarop zij misschien een bijdrage kunnen leveren aan de stabiliteit in de Straat van Hormuz.

Waarom kiest Trump voor deze route?

Zowel Van Zoest als Kitzen zien dat Amerika redelijk alleen staat in deze oorlog. De VS hebben er belang bij om de oorlog te verbreden en dus andere landen erin te betrekken. Daar zijn ook politiek redenen in Amerika zelf voor. Trump staat onder druk, zegt Van Zoest.

"Omdat hij had beloofd dat hij niet meer in 'forever wars' verstrikt zou raken, en dat hij Amerikaanse troepen juist thuis zou brengen in plaats van zou uitzenden", zegt Van Zoest. Het is dus in zijn belang om te laten zien dat de oorlog niet alleen een Amerikaanse oorlog is, maar de hele wereld aangaat.

Oekraïne als troef

En daar heeft hij geen ongelijk in. Beide experts benadrukken de enorme handelsbelangen in het gebied. Maar deze oorlog voelt voor veel Europese landen niet als hun oorlog, dus is het de vraag om ze zich er wel in willen mengen. Trump heeft nog wel een troefkaart in handen waarmee hij Europa nog verder onder druk kan zetten, en dat is Oekraïne, vertellen de experts.

"De veiligheidsgarantie die de Verenigde Staten ons via de NAVO geeft, is ontzettend belangrijk." zegt Van Zoest. Dat schrikt de Russen af een NAVO-land aan te vallen. Daarnaast is de steun die de Verenigde Staten levert aan Oekraïne in de vorm van wapenleveranties ook heel belangrijk.

Europa heeft Amerika nodig

Binnen Europa is het besef groot dat we Amerika "gewoon nog steeds keihard nodig hebben voor de verdediging van Europa, om Oekraïne te steunen, maar ook om de Russen af te schrikken", weet Kitzen. "Daardoor kun je nu misschien niet meer keihard 'nee' zeggen tegen zo'n verzoek van Trump, maar zul je er wel even serieus naar moeten gaan kijken."

Dat is Van Zoest met hem eens: "Europese landen zullen zich moeten bezinnen op de mate waarin ze de Amerikanen misschien wel voor een stukje tegemoet kunnen komen." Maar hoe of in welke vorm, dat zal elk NAVO-lid voor zichzelf af moeten wegen.