Verschillende landen nemen tankers uit Russische schaduwvloot in: dit is waarom Nederland dat (nog) niet doet
Britse mariniers enterden afgelopen zondag een Russische olietanker uit de zogenaamde 'schaduwvloot'. Landen als Zweden en Frankrijk deden dit ook al, maar Nederland houdt zich nog gedeisd. Daarvoor moet eerst de wet worden aangepast.
Door onder een andere vlag te varen proberen Russische olieschepen internationale sancties te ontlopen. Deze zogeheten 'schaduwvloot' bestaat volgens de Britse regering uit zeker 700 schepen en is 'een cruciale levenslijn voor het Kremlin'. Er wordt namelijk enorm veel geld mee verdiend, dat gebruikt kan worden bij de oorlog in Oekraïne.
De vlag van Kameroen
Gisteren heeft het Verenigd Koninkrijk voor het eerst zo'n schip tegengehouden en ingenomen. Met een schip met een Kameroense vlag probeerden Russen Het Kanaal door te varen. Eerder heeft het Verenigd Koninkrijk dit soort schepen uit de schaduwvloot wel al sancties opgelegd, maar met het enteren van een schip zetten de Britten een nieuwe stap.
Maar hoe kun je zien dat het gaat om een schip met een valse vlag? Advocaat sanctierecht Heleen Over de Linden zegt dat er vaak duidelijke aanwijzingen zijn. "Er zijn veel redenen om dat te vermoeden", zegt ze. "Waarschijnlijk had Kameroen nooit olietankers. Vaak zijn het staten waar de wetgeving heel gebrekkig is en die helemaal geen olie transporteren." Ook houden onderzoeksteams bij welke schepen van naam of eigenaar veranderen, wat een aanwijzing kan zijn.
Zeerechtverdrag
Toch kan een land niet zomaar een schip binnenvallen, daar gelden strenge internationale regels voor. "We zitten al 4 jaar in een impasse dat we heel graag heel veel willen, maar dat het recht het niet echt toestaat", zegt Over de Linden. De Britten hebben nu het zeerecht op een nieuwe manier toegepast, legt ze uit.
"In artikel 110 van het Zeerechtverdrag van de VN, wat door bijna alle landen in de wereld is getekend, mag een kuststaat zoals het Verenigd Koninkrijk een schip benaderen als ze vermoeden dat het geen vlag heeft." Volgens Over de Linden is het 'een novum' dat het verdrag op deze manier is toegepast. Daardoor is het ook nog niet duidelijk of de actie van de Britten juridisch helemaal klopt.
Europese voorlopers
Het Verenigd Koninkrijk heeft, net als meerdere Europese landen, hun nationale wetgeving aangepast aan het internationaal recht om dit te doen. Op basis daarvan hebben landen als Zweden en Frankrijk al eerder operaties tegen de Russische schaduwvloot uitgevoerd. Zo enterden de Zweden afgelopen maart het schip de Sea Owl 1, dat onder de vlag van de Comoren voer, en Frankrijk heeft op dezelfde manier al drie olietankers in beslag genomen.
Nederland heeft nog geen nationale wetgeving op dit gebied. Volgens Tweede Kamerlid en defensiewoordvoerder voor het CDA, Maes van Lanschot, lopen we achter: "Je ziet in het algemeen dat wetgevingsprocessen langzaam zijn, veel te langzaam in Nederland. En daarom lopen we op heel veel dossiers vast. Het aanpakken van die schaduwvloot is daar een goed voorbeeld van."
Wetgeving zit vast
Op dit moment wordt er gewerkt aan wetgeving om de Russische schaduwvloot te kunnen aanpakken. Zo moeten schepen die onder valse vlag varen geïnspecteerd kunnen worden, aan anker kunnen worden gelegd en uiteindelijk zelfs in beslag kunnen worden genomen.
Het gaat volgens Over de Linden om de nieuwe sanctiewet. Dat die nog niet in werking is getreden, komt volgens de advocaat door 'bureaucratische rompslomp'. "Die wet is al bij de Raad van State geweest. Er zijn wat extra vragen gesteld over hoe we de wet praktisch gaan uitvoeren. De volgende stap is dat die naar de Eerste Kamer gaat en wordt goedgekeurd. Het zal nog zeker een jaar duren."