Ook deze winter stijgen de energielasten. Voor verhuurders zijn er duidelijke regels en woningeigenaren met voldoende middelen kunnen verduurzamen. Maar er is ook een groep die achterblijft: woningbezitters met een laag inkomen.
Marjo van der Veen kocht zo'n 9 jaar geleden een vrijstaande woning in het puntje van Groningen. "Het was dichtbij de kinderen en betaalbaar", vertelt ze. Destijds was ze totaal niet bezig met de energieprijzen: "Maar nu heb ik het kouder dan eerst en moet ik alsnog fors bijbetalen."
Energiearmoede
Gemiddeld geven huishoudens in Nederland 5 procent van het inkomen uit aan energie. Als dat 8 tot 10 procent is, dan val je volgens onderzoeksinstituut TNO onder de 'risicohuishoudens' en ligt energiearmoede op de loer. Vanaf 10 procent wordt het voor veel huishoudens lastig om de rekening te betalen. Volgens TNO zijn er op dit moment 1,1 miljoen risicohuishoudens en leven 503.000 in energiearmoede. Marjo is er daar een van.
In de groep risicohuishoudens hebben we het vooral over mensen in huurwoningen: zo'n 94 procent. Voor deze groep is er al veel gedaan om verduurzaming te stimuleren: zo zijn verhuurders verplicht om voor 1 januari 2029 hun woningen te hebben verduurzaamd tot energielabel D.
Zelf verantwoordelijk
De overige 67.000 risicohuishoudens wonen in koophuizen en zijn zelf verantwoordelijk voor verduurzaming. "Je kunt mensen niet dwingen", zegt Peter Mulder, onderzoeker energiearmoede bij TNO.
"Op den duur worden kopers met lage inkomens de grootste achterblijvers. Dan krijg je een kloof tussen mensen die wel en niet meekunnen in de energietransitie."
Geen geld voor renovatie
Vooral in het zuiden van Zeeland en Limburg, en in de provincies Friesland en Groningen wonen relatief veel huishoudens met een laag inkomen in een koopwoning. Het zijn mensen die jaren geleden goedkoop een woning hebben kunnen kopen, maar hebben nu niet het geld om er iets aan te doen. "Je ziet het bijvoorbeeld ook in de stad", zegt Mulder. "Starters die oude sociale huurwoningen kopen, maar nu geen geld hebben voor renovatie."
Woningbezitters kunnen van veel dezelfde regelingen gebruik maken als huurders. Zo werd dinsdag bekend dat het Noodfonds Energie weer opent, waar huishoudens met een laag inkomen en een hoge energierekening financiële hulp kunnen ontvangen. "Maar hier valt eigenlijk niet op te compenseren. Het is veel slimmer om mensen die het zelf niet kunnen, nu te helpen met verduurzamen", zegt Mulder.
Veel mogelijk
Deze groep woningbezitters moet alles zelf regelen en ziet door de bomen het bos niet meer. Ze kunnen, net zoals huurders, terecht bij de Energiebank, waar vrijwilligers langskomen om te kijken naar blijvende energiebesparende oplossingen. Eén op de vijf huishoudens die bij de Energiebank terecht komt zijn woningbezitters. De Energiebank verwijst woningbezitters voor financiering bijvoorbeeld weer door naar het Nationaal Warmtefonds.
Het is echt een uitdaging om bij mensen achter de voordeur te komen.voorzitter Katinka Huijberts van het Nationaal Warmtefonds
Bij dit fonds kunnen woningbezitters terecht om een voordelige lening aan te vragen om hun huis te verduurzamen. "Maar het is echt een uitdaging om bij mensen achter de voordeur te komen," zegt voorzitter Katinka Huijberts van het Nationaal Warmtefonds. Het woord lening roept bij veel mensen argwaan op.
Volledig afbetaald
Ook Marjo ziet een lening niet echt zitten: "Ik heb dit huis volledig afbetaald. Om dan nu weer een schuld aan te gaan, dat vind ik dan toch nog wel wat."
Wat veel woningbezitters niet weten, is dat huishoudens met een laag inkomen tegen 0 procent rente kunnen lenen, en in sommige gevallen de eerste 5 jaar zelfs aflossingsvrij.
Meer samenwerking nodig
Volgens Peter Mulder van TNO moet er een goede samenwerking komen tussen energieleveranciers, banken en lokale overheden die samen verduurzamingspakketten aanbieden. Dit moet het voor huiseigenaren een stuk duidelijk maken wat de mogelijkheden zijn.
Ook het Nationaal Warmtefonds is bezig om deze groep woningeigenaren beter te bereiken. Door samenwerkingen aan te gaan met verschillende partijen, hoopt het fonds dit te bereiken.