Energierekening komende jaren mogelijk flink omhoog: hoe houden we het betaalbaar?

De gemiddelde energierekening zal de komende 5 jaar met 10 procent stijgen, meldde de NOS vorige week op basis van een conceptbrief van de regering. En dat terwijl er nu al een half miljoen huishoudens in energiearmoede leven: zij kunnen hun rekening niet betalen.

Verwarming niet aan

Ook Wendy Bianchi leeft in energiearmoede. Uit angst voor een hoge energierekening zet zij al jaren al nauwelijks de verwarming aan. En ze heeft meer maatregelen genomen: zo heeft ze led-lampen, een waterbesparende douchekop en via de gemeente kreeg ze tochtstrips.

"Verder draag ik extra warme kleding en gebruik ik een elektrische deken om warm te blijven", vertelt Wendy. Ook zoekt ze buitenshuis de warmte op: "Dan ga ik naar de dagbesteding of het winkelcentrum, want daar is wel verwarming."

Tijdelijk noodfonds

Voor lage inkomens met een hoge energierekening werd een paar jaar geleden het Tijdelijk Noodfonds Energie in het leven geroepen. Dit jaar betaalt de overheid weer - voor het laatst - een deel van de factuur voor mensen die het zelf niet kunnen betalen.

Het kabinet trekt hier zo'n 200 miljoen euro voor uit. Maar als de energierekening de komende jaren flink gaat stijgen, is het de vraag of er niet moet worden gekeken naar meer structurele oplossingen om mensen uit energiearmoede te halen.

Probleem van overheid?

De stijging van de energierekening is namelijk deels het gevolg van verschillende maatregelen die door de overheid zijn genomen: van het afschaffen van de salderingsregeling tot aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

"Maar niemand toetst vooraf wat al deze besluiten samen voor de consument betekenen", zegt directeur Resi Decker van Essent. De energieleverancier vindt daarom dat het ook aan de overheid is om dit probleem te overzien.

Maximaal 8 procent

Essent stelt nu voor om wettelijk vast te leggen dat energie betaalbaar moet zijn: iemand mag maximaal 8 procent van het inkomen aan energiekosten kwijt zijn. Dat percentage is gebaseerd op cijfers van statistiekbureau CBS en kenniscentrum TNO.

Gemiddeld geven huishoudens 5 procent uit aan energiekosten. Als dat 8 tot 10 procent is, wordt gesproken over een 'risicohuishouden' en ligt energiearmoede op de loer. Vanaf 10 procent wordt het voor veel huishoudens lastig om de factuur te betalen.

'Verborgen' energiearmoede

Maar helpt zo'n wettelijk maximum echt iedereen uit de problemen? Wendy komt niet eens in de buurt van die 8 procent. Ze komt nu al niet in aanmerking voor het noodfonds: omdat ze zo weinig stookt is haar energierekening 'te laag'. "En alsnog kom ik nauwelijks rond."

Voor mensen die in 'verborgen' energiearmoede leven levert de door Essent voorgestelde maatregel inderdaad weinig op. Het gaat dan om huishoudens met een laag inkomen in een huis van lage energiekwaliteit, waardoor ze energie 'onderconsumeren'.

'Inzetten op verduurzaming'

TNO-onderzoeker Peter Mulder denkt dan ook dat er andere maatregelen nodig zijn. "Het is heel sympathiek dat Essent meedenkt over de opeenstapeling aan kosten, maar hun oplossing begint aan de verkeerde kant."

De energierekening moet omlaag, of in ieder geval minder hard stijgen, zegt hij. En dat kan volgens hem ook: door in te zetten op concrete plannen voor verduurzaming. En dat kan hem betreft dan wel degelijk met (wettelijk) vastgelegde doelstellingen.

In huurhuis wonen

Alleen woont 90 procent van de huishoudens in energiearmoede in een huurhuis en zijn zij voor verduurzaming dus afhankelijk van hun verhuurder. Zo wil Wendy best haar woning verduurzamen, maar werkt de woningcorporatie niet mee.

"Het kostte ze 2 jaar om de kitranden van mijn kozijnen te vervangen", verzucht ze. Essent-directeur Decker verwacht dat wettelijke verplichtingen huurders juist handvaten kunnen geven 'om het recht tot verduurzaming af te dwingen' zodat de energierekening omlaag gaat.

Wachten op Prinsjesdag

Of er extra maatregelen komen vanwege de verwachte stijging van de energierekening, blijft afwachten. De conceptbrief is vrijdag in de ministerraad besproken. Morgen, op Prinsjesdag, maakt het kabinet officieel de plannen voor komend jaar bekend.

Minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei bevestigde al wel aan de NOS dat de gemiddelde energierekening stijgt. Maar, voegde de bewindsvrouw daaraan toe: "Deze loopt niet enorm uit de pas met de verwachte besparing en gemiddelde inkomensgroei."