Veel Britten willen 10 jaar na Brexit-referendum terug in EU, maar de vraag is of Europa dat wel wil

Bij het referendum van 23 juni 2016 stonden ze tegenover elkaar: de 'Remainers' en de 'Leavers'. De eersten wilden in de Europese Unie blijven, de laatsten waren voor een Brexit, uit onvrede over de kosten van het EU-lidmaatschap en het Britse migratiebeleid.

'Leave' won nipt

De Leavers wonnen met 51,9 procent van de stemmen tegenover 48,1 procent voor de Remainers. Maar wisten de stemmers eigenlijk wel waarover ze hadden gestemd? De dag erna was de meest ingetikte zoekterm op Google in het Verenigd Koninkrijk: 'Wat is de EU?'.

"Het was verschrikkelijk. De dag na het referendum was een van de verdrietigste dagen van mijn volwassen leven", blikt Tim Strang terug. De schapenboer uit Wales had bij de EU willen blijven. "Mijn vrienden en ik waren vol ongeloof dat we (Groot-Brittannië, red.) zoiets vreselijks hadden gedaan."

'Het was totale waanzin'

Volgens Tim werd in de aanloop naar het referendum alles gereduceerd tot een simpel 'yes or no'. "Er was geen ruimte voor nuance of een rationeel debat. En om dan zo'n immense vraag voor te leggen aan een bevolking die hier eigenlijk eerst 5 jaar onderwijs over had moeten krijgen voordat ze stemden, dat was totale waanzin."

De boodschap van de Leavers was take back control, maar daar is niets van terechtgekomen, vindt hij. "De boeren, die waren wijsgemaakt dat Brexit minder papierwerk, minder regels en minder voorwaarden voor hun subsidies zou betekenen, zijn misleid. De nieuwe exportregels zorgen juist voor minder inkomsten."

Spijt van de Brexit?

Ook persoonlijk ervaart de schapenboer de opgetrokken muren als 'een regelrechte ramp'. "Een paar weken geleden ging ik met de bus op vakantie naar Frankrijk en we namen de hond mee. Zoveel protocollen voor rabiës, voor inentingen, voor ziektebestrijding. Het zorgt voor een algemene rompslomp van reizen binnen ons continent. De deur van 'vrij verkeer' is compleet dichtgegooid."

Tim is niet de enige Brit die zich zo voelt. Volgens Brexit-deskundige Rem Korteweg van het Instituut Clingendael wordt de ontevredenheid over de Brexit inmiddels breed gedragen. "Ongeveer 60 procent van de Britse bevolking zegt dat de Brexit niet zo is gegaan als ze hadden gehoopt", zegt hij. "Als ze nu weer de vraag zouden krijgen, kiezen ze vermoedelijk voor terugkeer naar de Europese Unie."

Juist meer migranten

Korteweg schreef er een boek over: 'Take back control?'. "De beloftes van controle op het gebied van geld, grenzen en wetten zijn simpelweg niet uitgekomen", legt hij uit.

"Hoewel de herkomst is veranderd, zijn de totale aantallen migranten juist toegenomen. Europese arbeidsmigranten vertrokken door de Brexit, maar ze werden een-op-een vervangen door migranten uit India en Pakistan. Want de Britten vullen die banen zelf niet in."

Economische schade

De wens tot terugkeer in de EU komt ook door alle onrust in de wereld om ons heen, verklaart Korteweg. En natuurlijk door de economische schade die wordt geleden door het vertrek uit de vrije interne markt, voegt hij eraan toe.

De expert noemt de auto-industrie in het noorden van Engeland als voorbeeld. De handel met de Europese toevoerketens is een stuk moeilijker geworden, legt hij uit. "Deze mensen stemden massaal voor de Brexit, maar zijn financieel het kind van de rekening."

Minder handel

Ook voor Nederland heeft de Brexit behoorlijke gevolgen gehad voor ondernemers, vertelt directeur Bas Janssen van Deltalinqs. Dat is de ondernemersorganisatie van 700 bedrijven in de logistiek, overslag en industrie in de Rotterdamse haven.

"Voor de Brexit konden spullen tot 5 minuten voor vertrek worden aangeleverd, nu is het een enorme papierwinkel waarbij je goederen 24 uur van tevoren moet aanmelden", vertelt hij. "Onder de streep is er daarom simpelweg minder handel tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Maar we hebben het deels terugverdiend, omdat veel Nederlandse ondernemers zijn gaan kijken waar dan wél geld te verdienen is, elders in de wereld."

Nieuwe kansen

En dat deed ook ondernemer Rob Olbertz van DL Logistics. De dag na het referendum werd hij wakker met een kater. "Ik kon het gewoon niet geloven, zoveel stappen terug in de tijd. Barrières opwerpen is nooit goed voor de vrije handel."

Maar inmiddels gaat het zakelijk beter dan ooit en is het werk alleen maar toegenomen. "Britse bedrijven slaan hun goederen tegenwoordig op in mijn douaneloods in Rotterdam", vertelt Rob. "Zo komen schoenen uit Bangladesh tegenwoordig rechtstreeks naar onze Rotterdamse loods, zodat de Britse importeur niet bij elke kleine Europese bestelling veel douanegedoe heeft."

Missen we de Britten?

Hoewel Nederland zich economisch dus prima redt zonder de Britten, worden ze wel degelijk gemist, ziet Korteweg. "Vooral op geopolitiek en diplomatiek niveau."

"En we missen hun humor", voegt hij eraan toe. "Als je met Britse diplomaten aan tafel zat om over een tekst te onderhandelen, brachten zij altijd een bepaalde fijngevoeligheid mee. Hun vlijmscherpe pen én de relativerende kwinkslag die de sfeer net even lichter maakte. Dat wordt nu echt gemist."

'Neem ons alsjeblieft terug'

Zou een eventuele terugkeer van de Britten in de EU mogelijk zijn? "Dat hangt af van de voorwaarden", zegt Korteweg. "Kan het volgens de oude afspraken van hun lidmaatschap, dus zonder euro, Schengen en diepere politiesamenwerking? Of gaat de Europese Unie eisen stellen met een take it or leave it?"

In de ideale wereld van de Welshe schapenboer Tim keert zijn land vandaag nog terug in de Europese armen. "Alsjeblieft, neem ons weer terug, is alles wat ik kan zeggen", zegt hij. "Maar met de politiek die we nu hebben, zie ik dat simpelweg niet gebeuren."

Terug naar Europa?

Bovendien is daar een ingrijpend politiek besluit voor nodig. Misschien wel een nieuw referendum. En daar zit het Verenigd Koninkrijk niet op te wachten, denkt Tim: "Ons land is zo verdeeld geraakt. Eerst moeten we weer één worden, de wonden moeten weer geheeld worden."

Wel ziet hij voorzichtige toenaderingspogingen. "Op het gebied van strategie, defensie en informatie wordt geprobeerd om ons weer vast te sjorren aan Europa. Mijn gevoel is dat er een traag soort van terugvloeien gaande is. Stukje bij beetje kruipen we ons een weg terug naar Europa."