Tweede dood door ICE: waarom gebruiken deze agenten extreem geweld? 'Ze zien slachtoffer als vijand'
Opnieuw viel er dit weekend een dode bij een anti-ICE protest in de VS. Hoogleraar Tine Molendijk onderzoekt normvervaging bij militaire conflicten en is bang dat de dood van de demonstrant voor een escalatie gaat zorgen.
Tine Molendijk is cultureel antropoloog en bijzonder hoogleraar morele dilemma's van militaire operaties. Ze traint officieren in het Nederlandse leger over hoe geweld kan ontstaan. "Ik laat zien dat je heel snel in een glijdende schaal van normverdaging komt waarbij je een ander heel snel als vijand gaat zien", vertelt ze over de trainingen.
Klimaat van straffeloosheid
De daad die je doet, geweld, wordt in zulke situaties geminimaliseerd, weet Molendijk. "En je ziet jezelf niet meer als verantwoordelijke maar legt de verantwoordelijkheid elders", gaat ze verder over hoe geweld in een leger kan ontstaan.
De gebeurtenissen in Minneapolis vinden volgens haar dan ook plaats in een klimaat van straffeloosheid. "En dat ontstaat niet zomaar." Meestal zie je een impliciete aanmoediging vanuit leiders. "Dus: 'We moeten alles doen om gevaar te voorkomen, we moeten alles doen wat nodig is.'" Maar in Minneapolis is die aanmoediging expliciet, ziet Molendijk. "Dat overal waar je maar kijkt dreiging is, en dat dat uitgeschakeld moet worden. En dat als je dat doet, je immuun bent voor wat dan ook."
'Absolute immuniteit'
Na het fatale schietincident waarbij Renee Good eerder deze maand omkwam, zei vice-president JD Vance dat de ICE-agenten 'absolute immuniteit' zouden krijgen. Hij trok dat onlangs terug. Maar daarmee is wel een signaal afgegeven, zegt de hoogleraar.
"Je zegt dat eigenlijk alles gedaan mag worden wat je zelf nodig acht. Zelfs dodelijk geweld", zegt Molendijk. Volgens haar is zo'n opmerking van de vice-president niet alleen het begin van een glijdende schaal, "maar dan ben je al aan het einde."
'Self-fulfilling prophecy'
Als reactie op het incident waarbij ICE-agenten afgelopen weekend Alex Pretti in Minneapolis neerschoten, ontstond er nog meer maatschappelijke onrust in de VS.
ICE-agenten zien die onrust weer als bevestiging van de dreiging, legt Molendijk uit. "'Iedereen is tegen ons, we moeten misschien wel nog harder optreden want we worden politiek gesteund.'" Een 'self-fulfilling prophecy', noemt ze het. De gedachten en de overtuigingen die de agenten hebben, komen voor hun gevoel uit.
Emotionele ingrediënten
Hoe komt een groep tot extreem geweld? Daarvoor heb je emotionele ingrediënten nodig, weet de hoogleraar. "Dus je moet een dreiging voelen, je moet het idee hebben dat je het voor je eigen voortbestaan of anders voor je familie of je land doet", legt ze uit.
Anderen worden als vijanden gezien. Er is spraken van polarisatie: een wij-zij denken. "De ander en zelfs het liefst een hele groep, waardoor er al snel overal vijanden zijn." En daden die je normaal gesproken als slecht zou zien, zoals geweld toepassen of iemand doden, daarvoor leg je de verantwoordelijkheid bij iemand anders.
Harder optreden
Ook bij beide schietpartijen in Minnesota wordt de verantwoordelijkheid bij Renee Good en Alex Pretti gelegd. Zo zou Pretti met een wapen zelf geweld willen plegen. "De verantwoordelijkheid ligt bij het slachtoffer, omdat ze een bedreiging vormen."
Toch zou je verwachten dat agenten na dit soort dodelijke incidenten schrikken van zichzelf of hun collega's. Maar wat meestal gebeurt is als je al een bepaald wereldbeeld hebt ontwikkeld, dat dit juist vooral kunnen bevestigen voor de ICE-medewerkers dat er dreiging is. "Iedereen komt opeens op voor die gevaarlijke migranten, we moeten nog harder optreden."