Truffelceremonies als 'behandeling' tegen psychische problemen: dat kan op steeds meer plekken, maar regels zijn er nog niet

Met een groep mensen in een yurt - een soort traditionele ronde tent - truffels innemen om te diepere inzichten te komen over jezelf. Op steeds meer plekken in Nederland is het mogelijk. Zo kan het in Brabant al op twintig plekken, bleek uit onderzoek van Omroep Brabant. In principe kan iedereen die zo'n tent, een klankschaal en truffels bezit zichzelf begeleider noemen. Maar dat is niet zonder risico, vertelt ook neurowetenschapper en auteur Michiel van Elk.

'Fascinerend'

Van Elk doet onderzoek naar veranderde state van bewustzijn die opgewekt worden door bijvoorbeeld meditatie, sensorische deprivatie of psychedelica. Ook hij heeft weleens meegedaan aan een truffelceremonie. "Wat je ervaart kan enorm uiteenlopen: de een krijgt een lachbui, de andere moet huilen en nog iemand anders heeft een heel mystieke ervaring."

Zelf vond de neurowetenschapper het gezelschap vooral afleidend. "Je bent met totaal vreemden die je verder niet goed kent, en dan is het nogal wat om zo'n ervaring te ondergaan en je af te sluiten van wat om je heen gebeurt. Maar ik heb daar wel mooie dingen meegemaakt", gaat hij verder. Zo kon hij door de truffels visuele beelden zien bij bepaalde geluiden. "Dat was heel fascinerend."

'Voelde als doodgaan'

Tijdens een ceremonie nemen deelnemers een dosis psilocybine-houdende truffels, vaak getrokken als thee. De setting is doorgaans ceremonieel: een rustige ruimte, vaak met muziek en oogmaskers. "Het is een heel intieme ervaring", legt Van Elk uit.

Ook journalist en auteur Lena Brils onderging zo'n ceremonie. "Het voelde een klein beetje als doodgaan. Je komt in een totaal andere 'state of mind'", blikt zij terug. "In mijn geval kon ik niet meer denken in taal, dus ik kon niet meer nadenken in woorden. Ik moest ook onbedaarlijk lachen, omdat ik het heel absurd vond, de hele situatie."

Zelftherapie in seculiere wereld

Waarom zijn deze ceremonies zo populair? Volgens Van Elk wordt het vaak gedaan als een vorm van zelfhulp. "Mensen geloven minder in traditionele religies, maar de behoefte aan spirituele vervulling blijft. Als je niet goed in je vel zit, ga je op zoek naar alternatieven."

Maar, gaat hij verder, er is wel een belangrijke kanttekening: "Naar een psychedelische retraite gaan is niet hetzelfde als therapie volgen. We zien in de praktijk veel gebeuren dat veel mensen naar een retraite gaan in de hoop om een probleem op te lossen, een depressie, een verslaving, een trauma. Maar het is wel goed je ervan bewust te zijn dat zo'n retraite echt totaal iets anders is de psychedelische therapie."

Positief en negatief

"Ik zou niet zeggen dat het mij heeft geholpen met mentale problemen of dat het voor mij iets heeft opgelost", vertelt Bril over haar ervaring, "maar ik denk wel dat ik die ervaring elke keer terug kan halen en dat ik dan weer wat meer aandacht heb voor schoonheid om me heen." Meeste mensen hebben net als zij een positieve ervaring, weet Van Elk.

Maar het kan ook anders. "Je ziet ook dat een kleine groep mensen er juist slechter uitkomt. Dus die worden emotioneel instabieler, raken meer depressief, die hebben gevoelens van uittreding, van dissociatie, losstaan van hun lichaam of hebben flashbacks naar de ervaring."

'Wildwest' van ceremonies

En het grootste gevaar schuilt zich misschien wel in het gebrek aan toezicht. Er zijn geen officiële regels en hoewel er opleidingen bestaan voor begeleiders, hebben deze geen duidelijke status. Begeleiders zijn in de meeste gevallen geen psychologen. Hierdoor is de aansprakelijkheid bij incidenten vaag en is er nauwelijks controle op de kwaliteit van de begeleiding.

Van Elk ziet wel dat daar verandering in komt. Zo is hij kortgeleden benadert door organisatie Guild of Guides. "Dat is een organisatie die probeert om richtlijnen op te stellen voor tripfacilitators en retraites."

Richtlijnen nodig?

In zijn ogen is het het best als er een vorm van 'zelfregulatie' komt, zoals de organisatie probeert te doen. "Het gevaar is als je dat van bovenaf gaat proberen als overheid, dat je dan regels hebt waaraan retraites moeten voldoen. En de retraites die dat niet willen, om wat voor reden dan ook, bijvoorbeeld omdat ayahuasca illegaal is, die gaan dan 'underground en dan heb je er helemaal geen controle meer op."

"Als er iets moet gebeuren, dan is het dus denk ik vooral dat het veld zelf de koppen bij elkaar moet steken om met richtlijnen te komen waaraan screening moet voldoen, hoe je zorgt dat er goede nazorg wordt geboden, et cetera." Er wordt op dit moment onderzoek gedaan of truffels, of andere psychedelica, gebruikt kunnen worden als therapievorm. Van Elk zegt hierover: "Psychedelische therapie wordt wetenschappelijk onderzocht, maar is nog niet legaal beschikbaar of erkend."