Toeristenbelasting steeds belangrijker voor gemeenten: hoe dat tot ongelijkheid leidt
Wie in Nederland een hotel, vakantiehuis of camping boekt, betaalt daar vaak een extra bedrag bovenop: de toeristenbelasting. Dit jaar geldt voor die belasting een sterke toename met bijna 10 procent. Maar tussen gemeenten lopen die tarieven sterk uiteen.
Voor veel gemeenten is de belasting inmiddels een belangrijk middel geworden om tekorten in de eigen begroting op te vangen, ziet Arjen Schep. Hij is hoogleraar Heffingen van Lokale Overheden aan de Erasmus Universiteit. Dit jaar verhoogden 243 Nederlandse gemeenten hun tarief voor toeristenbelasting. Is dat wenselijk, en wat betekent dat voor gemeenten waar bijna geen toeristen komen?
Vrij besteedbaar
De toeristenbelasting valt onder de noemer algemene belastingen van de gemeente, legt hoogleraar Schep uit. "Dat betekent eigenlijk dat de gemeente zelf mag bepalen hoe hoog de tarieven zijn. De gemeenteraad mag ook bepalen waar die opbrengst naartoe gaat. Dus het is eigenlijk vrij besteedbaar."
De opbrengsten uit de toeristenbelasting hoeven dus niet per se besteed te worden aan toeristische attracties of voorzieningen voor toeristen. "Het is eigenlijk eenzelfde type belasting als de OZB (onroerendezaakbelasting, red.), die we ook allemaal wel kennen. De besteding is niet aan kosten gerelateerd."
Steeds meer, steeds hoger
Voor die toeristenbelasting geldt gemiddeld flinke stijgingen door de jaren heen, ziet Schep. "Je ziet dat die ontwikkeling omhoog gaat. Steeds meer gemeenten voeren toeristenbelasting in, maar je ziet ook dat de tarieven daarvan hoger worden."
Dat verschilt wel heel erg per gemeente, benadrukt de hoogleraar. "Er zijn gemeenten die traditioneel niet zo heel veel heffen, en dat ook wel blijven doen. Maar er zijn een aantal uitschieters."
Stijging van 10 procent
Gemiddeld steeg het tarief in ons land met bijna 10 procent. Al jaren stijgt het gemiddelde, maar dit jaar is de toename groter dan voorheen. Het gemiddelde tarief voor een hotelovernachting in Nederland is nu 2,79 euro per persoon per nacht, blijkt uit gegevens van Bungalowparkoverzicht.nl.
In Amsterdam betaal je het meest: zo'n 18,44 euro per nacht. De daadwerkelijke prijs ligt waarschijnlijk nog hoger, omdat Amsterdam werkt met procentuele heffing: daar betaal je 12,5 procent van de overnachtingsprijs.
Ongelijkheid
Verder staan Utrecht, Almere en Rotterdam in de top 10 van gemiddeld hoge tarieven. In de gemeenten Dijk en Waard, Waadhoeke en Renswoude geldt het laagste tarief: 1 euro per persoon per nacht. Er zijn 22 gemeenten waar je (vooralsnog) geen toeristenbelasting hoeft te betalen.
Maar dat verschil tussen gemeenten knelt, volgens hoogleraar Schep. "Gemeenten waar veel toeristen verblijven hebben meer mogelijkheden om de lasten waar de gemeente mee te maken heeft te verspreiden. In minder toeristische gemeenten kun je eigenlijk niet zo heel veel anders dan de OZB te verhogen. Dus daar zit wel een zekere ongelijkheid in."
Minder lasten
Schep verduidelijkt: "Stel je hebt twee soortgelijke gemeenten. De ene is een toeristische gemeente, de andere niet. En allebei hebben een tekort op de begroting. In de ene gemeente betekent dat dat alleen de OZB verhoogd kan worden. Een andere gemeente kan kiezen om ook de toeristenbelasting in te voeren, dan wel te verhogen."
Het betekent dus dat er voor toeristische gemeenten minder lasten bij de eigen inwoners komen te liggen, maar juist bij de bezoekers.
Begroting sluitend krijgen
Ook de ANWB ziet problemen met de toeristenbelasting en pleit voor een landelijk plafond. Belangenbehartiger bij de ANWB Paul Makken, licht toe: "Nu hebben gemeenten zelf de mogelijkheid om te besluiten hoe ver de toeristenbelasting stijgt. Wij vinden dat die vrijheid verkeerd wordt gebruikt."
Volgens Makken wordt de belasting nu vaak te makkelijk gebruikt om begrotingsgaten te dekken en daar is de ANWB het niet mee eens. "Aan de ene kant gaat het om de betaalbaarheid voor mensen die erop uit willen. En aan de andere kant is het ook een principekwestie."
Transparantie
Makken denkt ook dat de toeristenbelasting zo is gestegen omdat gemeenten financieel vaak in de knel zitten. "Er zijn bezuinigingen vanuit het Rijk, de lasten worden hoger. Dus dat snap ik allemaal wel. Alleen om dan de toeristenbelasting te gebruiken om die gaten te dichten, dat vinden we onjuist."
De ANWB pleit daarom ook voor meer transparantie over waar het geld dat met toeristenbelasting wordt opgehaald naartoe gaat. "Dat gaat om verantwoording vooraf: dit zijn onze inkomsten uit de toeristenbelasting, dit gaan we ermee doen."
Verschillende redenen
Hoe een landelijk plafond er exact uit zou moeten zien, kon de ANWB niet zeggen. Maar hoogleraar Schep is er nu al geen voorstander van. "Juist omdat het per gemeente verschilt welke motivaties gelden: naast financiële redenen, kun je ook allerlei andere redenen hebben om toeristenbelasting te heffen." Hij benoemt onder andere om de leefbaarheid in een stad te willen handhaven of verbeteren.
"Dat zie je vooral in Amsterdam, waar veel bewoners en bedrijven in de stad overlast hebben van toeristen. Daar probeert het gemeentebestuur een soort balans te creëren en de toeristenbelasting kan daar een instrument in zijn."
'Niet op landelijk niveau'
Ook benoemt hij het belang van de lokale democratie. "Elke gemeente kiest zijn eigen beleid. Die heeft een relatief kleine beleidsruimte als het gaat om hun belastingen en de ene gemeente is de ander niet."
"Die belangenafweging hoort wat mij betreft niet op landelijk niveau", benadrukt de hoogleraar.
Toeristische druk
De gemeente Amsterdam laat in een reactie weten dat "de inkomsten van de toeristenbelasting (naar verwachting dit jaar circa 272 miljoen) terecht komen in de algemene middelen, waaruit ook de kosten worden betaald die de gemeente moet maken door toeristische druk."
Ook benoemen ze dat het verschil tussen gemeenten groot is. "De ene gemeente heeft behoefte aan meer bezoekers en de andere heeft last van de toeristische druk. Toerisme is maatwerk en de oplossingen verschillen. Gemeenten draaien ook zelf op voor de kosten en de drukte die toeristen in een stad veroorzaken, dus het is belangrijk dat ze daar zelf op kunnen sturen."
Eerlijke verdeling
Hoogleraar Schep zou uiteindelijk pleiten voor een systeem waarin de landelijke overheid minder geld geeft aan gemeenten die via toeristenbelastingen extra inkomsten hebben. "Dat zou tot een eerlijkere verdeling leiden."
Wel moet volgens hem rekening worden gehouden met de extra kosten die toerisme óók veroorzaakt. "Ik zou niet zeggen dat het helemaal oneerlijk is, dat die gemeenten toeristenbelasting kunnen heffen. Maar een deel overstijgt echt de kosten die ze moeten maken om toeristen te huisvesten. Daar zou je wel rekening mee moeten houden, wat mij betreft."