Terwijl arbeidsongeschikten in de knel raakten, ruzieden ministerie en uitkeringsinstantie over de communicatie

In juni 2024 berichtten we al over de vele fouten die jarenlang zijn gemaakt bij de beoordelingen van arbeidsongeschikten. Toen het AD ook interne UWV-onderzoeken via de Wet open overheid opvroeg, kregen ze op het ministerie ook oog voor de problemen.

Spanning communicatie

In augustus en september 2024 ontdekten ambtenaren van SZW (ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) ook dat er lange tijd veel mis ging bij het UWV, toen ze de tientallen interne kwaliteitsonderzoeken bekeken.

De communicatie die volgde tussen uitkeringsinstantie UWV en het ministerie ging gepaard met een heleboel bestuurlijke spanningen, blijkt uit de documenten die EenVandaag en AD in handen kregen via een beroep op de Wet Open Overheid. Het gaat om mails, apps, agenda's, nota's en andere documenten die onderling heen en weer gingen.

Feiten onjuist weergegeven

De top van UWV heeft, zo concluderen ze op het ministerie, wel degelijk veel langer geweten van de aard van de fouten die al jarenlang in interne rapporten werden vastgesteld. Het waren niet alleen administratieve rekenfouten - zoals in eerste instantie naar buiten werd gebracht en naar het ministerie werd gecommuniceerd - maar zeker ook fouten die gevolgen hadden voor cliënten.

Het ministerie moest er zelf achter komen dat dit niet de juiste weergave van de feiten was, blijkt uit de documenten. Een bron van onrust bij het ministerie waren geruchten over een interne notitie van het UWV, waarin al jaren eerder werd gewaarschuwd voor de kwaliteit van de beoordelingen.

Grote ergernis

Die notitie is al in 2022 gemaakt, maar krijgt het ministerie pas in 2024 in handen. Een ambtenaar appt: 'Als dat klopt, krijg ik een ongemakkelijk gevoel als het terloops gemeld is.' Juist dit gegeven veroorzaakt extra onderlinge spanningen tussen de instanties.

Op z'n zachtst gezegd is er bij het ministerie grote ergernis over de houding van de Raad van Bestuur van het UWV en in het bijzonder over voorzitter Maarten Camps. 'Maarten (Camps, red.) heeft net stoom afgeblazen', appt een ambtenaar.

Bemoeienis UWV

Het UWV bemoeit zich volgens de ambtenaren van SZW met diverse zaken, die onder de verantwoording vallen van de minister. Dat leidt tot ergernis bij het ministerie.

Zo appt een ambtenaar eind augustus in de avond: 'Ik was even aan het nadenken wat er nu gebeurt. Best bijzonder en teleurstellend dat we volledig in de dynamiek komen van wie de regie heeft. Minister is verantwoordelijk.'

Aanpassen Kamerbrief

Zo wil het UWV de brief van toenmalig minister Eddy van Hijum, waarin hij de vastgestelde problemen meldt aan de Tweede Kamer, herschrijven en kritische stukken schrappen.

Het ministerie mag geen passage schrijven over scherper toezicht op de uitkeringsinstantie. En een tabel met een overzicht van het aantal fouten per jaar, moet eruit. In die grafiek is in één oogopslag te zien dat de foutmarges stijgen tot meer dan 30 procent. Die tabel is uiteindelijk niet opgenomen in de brief.

Verzet tegen onderzoek

Ook verzet de uitkeringsorganisatie zich tegen een onderzoek ingesteld door het ministerie. Dat wil het UWV volgens een ambtenaar zelf laten doen, maar op het ministerie twijfelen ze aan de objectiviteit.

Een punt van discussie is dat het ministerie wil laten onderzoeken hoe het zo mis heeft kunnen gaan en wie er intern bij UWV van op de hoogte was. UWV-topman Maarten Camps wil dat niet en zal zich daar tot het laatste moment tegen verzetten.

'Niet meer geloofwaardig'

Een ambtenaar mailde een paar dagen later dat het niet anders kan dat de gehele Raad van Bestuur van UWV op de hoogte was van de problemen. Het was niet meer geloofwaardig dat UWV pas recent achter de problemen was gekomen en de ambtenaar adviseerde dit niet zo in de Kamerbrief op te nemen.

De ambtenaar van het ministerie die het gesprek met UWV voerde, is niet te spreken over het contact. 'Het was een dramatisch overleg. UWV neemt geen verantwoordelijkheid en wil de focus op de wetgeving. En natuurlijk is dat ook een punt. Maar het is te makkelijk, want ze hebben echt wat te doen in de organisatie.'

Koers ministerie

Bestuursleden van de uitkeringsinstantie waren op hun beurt ook niet te spreken over de koers van het ministerie. Na het lezen van de concepttekst van de Kamerbrief eerder die dag, zocht voorzitter Maarten Camps contact met zijn medebestuurslid Johanna Hirscher. Zij was degene die naar de buitenwereld toe het woord zou voeren over de problemen met de WIA.

Ook met een ander lid van de Raad van Bestuur, Nathalie van Berkel, was na publicatie van de Kamerbrief overleg over de communicatiestrategie. Dat is dezelfde Van Berkel die zich twee weken geleden terugtrok als beoogd staatssecretaris van financiën vanwege onjuistheden in haar CV.

Huidige situatie

Inmiddels is duidelijk dat de problemen bij het UWV nog veel groter zijn dan destijds bekend werd. We zijn vele publicaties, Kamerdebatten en brieven verder. De in tienduizenden dossiers gemaakte fouten, konden mede ontstaan door het falen van beide overheidsorganisaties, zo concludeerde de Rekenkamer recent. De tienduizenden getroffen WIA-cliënten wachten ondertussen nog op duidelijkheid. De hele hersteloperatie, waarvan gedacht werd dat die al in 2024 opgestart zou worden, duurt nog jaren.

Ondertussen is het zittende bestuur van UWV flink ververst. Hirscher vertrok halsoverkop in 2025. Nathalie van Berkel koos voor een toekomst in de politiek, maar is daar dus ook alweer weg. Maarten Camps' termijn werd in 2025 met maar 1 jaar verlengd. De zoektocht naar een opvolger van Camps is inmiddels in volle gang.

Reactie UWV

In een reactie geeft UWV toe dat ze bij de fouten bij de berekeningen niet genoeg zicht hadden op de impact op mensen. "De Algemene Rekenkamer heeft dit al uitgebreid beschreven in hun onderzoek in december 2025. Wij werken nauw samen met het ministerie van SZW aan het herstellen van deze fouten en het informeren van cliënten, de Tweede Kamer en het bredere publiek daarover", gaat de reactie verder.

"In dit proces is het gebruikelijk om verschillende perspectieven bij elkaar te brengen. Een open en eerlijke discussie is daarbij nodig om vervolgens gezamenlijk de juiste stappen te zetten", laat het UWV weten.

Samen werken aan verbetering

Volgens de uitkeringsinstantie doet "de presentatie in dit artikel geen recht aan de manier waarop dit in werkelijkheid op een constructieve wijze dagelijks gebeurt en is gebeurd."

"Er zijn in de informatievoorziening tussen UWV en SZW natuurlijk ook dingen niet goed gegaan", geeft het UWV toe in de reactie. "We werken samen met SZW aan de verbetering daarvan."