Terug naar de maan voor waardevolle grondstoffen, moeten we dat wel willen? 'Er is geen ruimtepolitie'
Na 54 jaar is het zover: we gaan weer naar de maan. Nu eerst een rondje eromheen. En als dat goed gaat, volgt een maanlanding. Het doel is om deze keer een permanente basis te vestigen, grondstoffen te vinden, en te oefenen voor reizen naar Mars.
Vrolijk zingend liepen ze 54 jaar geleden op de maan: astronauten Eugene Cernan en Harrison Schmitt. "I was strolling on the Moon one day", zongen ze. Hun collega Ronald Evans bleef 3 dagen alleen achter in de commandomodule 'America'. Bij hun vertrek kerfde Cernan de initialen van zijn dochter in het maanstof: TDC. Dit was de laatste keer dat de mensheid op de maan was.
Diverse crew
Nu, 54 jaar later, keren we terug. Met een bemanning die diverser is dan ooit: met de eerste vrouw, Christina Koch, de eerste zwarte man, Victor Glover, en voor het eerst ook een Canadees, Jeremy Hansen.
Of er dit keer ook tijd is om liedjes te zingen is de vraag, want het doel is het opzetten van een permanente basis voor mijnbouw, zodat de maan op termijn als tankstation kan dienen voor de missies naar Mars, 60 miljoen kilometer verderop.
Waterijs
Sterrenkundige Mark Klein Wolt volgt de nieuwe ontwikkelingen rondom de maanmissies op de voet. "Ik vind het ontzettend spannend dat we als mensheid weer teruggaan", zegt hij.
Ik vind het ontzettend spannend dat we als mensheid weer teruggaan.sterrenkundige Mark Klein Wolt
Hij begrijpt de specifieke interesse voor de zuidpool van de maan goed. Daar bevindt zich namelijk waterijs, een belangrijke grondstof. "Dat ijs kun je splitsen in waterstof en zuurstof", legt hij uit. "Als je brandstof ter plekke kunt maken, hoef je die grondstoffen niet meer helemaal vanaf de aarde mee te nemen."
Antennes op de maan
Maar zelf vindt Klein Wolt iets anders op de maan nog veel interessanter dan waterijs: de achterkant. "Hier ben ik al jaren bezig met het plaatsen van antennes", zegt de directeur van het Radboud Radio Lab.
"De achterkant van de maan is namelijk een uitstekende plek om extreem zwakke signalen uit de zogeheten Dark Ages op te vangen, de periode na de oerknal. Vanaf de aarde lukt dat niet, want onze planeet produceert veel radiostraling, dat is echt één grote bak herrie. Maar op de achterkant van de maan is het heel stil. Ik hoop daarom dat we er komende jaren nog veel antennes kunnen plaatsen."
Maan zonder schijnsel
Om dat te kunnen doen is Klein Wolt afhankelijk van grote maanmissies zoals Artemis II. "Voor mijn soort onderzoek is geen apart ruimtebudget. Dus moeten we meeliften. Dat deden we eerder al, met een Chinese maanmissie. Zo kwamen onze eerste antennes op de maan."
Maar die afhankelijkheid wringt. "Ik maak me namelijk zorgen dat de maan door grootschalige mijnbouw verandert in een grijze plak", zegt Klein Wolt. "Maanstof is namelijk extreem fijn en statisch. Door mijnbouw wordt dat stof opgejaagd en slaat het overal neer. Daardoor zal het contrast tussen lichte hooglanden en donkere vlaktes verdwijnen. De vraag is: willen we dat, een maan zonder schijnsel?"
Ambassade van de Maan
Over die vraag raakte hij in gesprek met theatermaker Marjolijn van Heemstra. Samen richtten zij de 'Ambassade van de Maan' op: een initiatief dat de maan benadert als een entiteit met eigen waarde.
Zij hield mij ook een spiegel voor, zegt Klein Wolt. "Want ik praat over mijnbouw die het uiterlijk van de maan zal veranderen, maar met mijn antennes verander ik de maan natuurlijk ook."
'Wij kwamen in vrede'
Ook ruimterechtdeskundige Tanja Masson-Zwaan ziet het dilemma. "Waterijs wordt gezien als 'het goud van de ruimte', waardoor we straks op de maan kunnen tanken. De maan wordt zo een belangrijke stepping stone tussen de aarde en Mars."
Maar dat moet wel op een verantwoorde manier gebeuren, vindt ze. "Het is essentieel dat we vasthouden aan de boodschap van de eerste maanlanding in 1969, zoals die op een plaquette is achtergelaten: 'Wij kwamen in vrede, namens de gehele mensheid'."
Ruimteverdrag
Maar hoe zorg je dat mijnbouw op de maan vreedzaam verloopt? En van wie is de maan eigenlijk? "Net als de volle zee is de maan een 'global commons', dus van ons allemaal", zegt Masson-Zwaan.
"Het Ruimteverdrag van 1967 verbiedt staten om de maan of andere hemellichamen te claimen. Het is ondertekend door 116 landen waaronder alle grootmachten, maar ook landen als Noord-Korea en Iran. Dat de Amerikanen in 1969 een vlag op de maan plaatsten, was dan ook puur symbolisch."
Maanpolitie
Een VN-werkgroep werkt inmiddels aan spelregels voor ruimtemijnbouw, die in 2027 klaar moeten zijn. "Maar handhaving op de maan is lastig", zegt Masson-Zwaan. "Wie stuurt Amerika of China weg als ze een aantrekkelijke plek bezetten? Dat is onzeker, er is geen maanpolitie."
Toch is de ruimterechtdeskundige niet bang voor een Wild West-scenario. "Je kunt in de ruimte niets stiekem doen; iedereen kijkt mee. Landen willen geen paria worden. Ze hebben handelsbelangen en elkaar nodig."
Beste kaarten voor China
De vraag blijft wie uiteindelijk, ondanks alle regels, de toon gaat zetten op de maan. "Als ik mijn geld op land moet inzetten, dan kies ik voor China", zegt sterrenkundige Klein Wolt. "Want in Europa en Amerika zijn ruimtevaartprogramma's afhankelijk van verkiezingen, wisselende prioriteiten en budgetten die telkens weer ter discussie staan. In China ligt dat fundamenteel anders."
Daar kan er met langere termijnen gewerkt worden. "In China zitten jarenlang dezelfde mensen aan de knoppen. Hierdoor is China al op de achterkant van de maan geland, iets wat Europa en Amerika nog niet is gelukt. Dat is echt niet omdat de Chinezen slimmer zijn, maar omdat ze consistenter zijn. En in de ruimtevaart is consistentie een hele belangrijke brandstof."