Boeren hebben te maken met onzekerheid en woede door de stikstofplannen van landbouwminister Van Essen. Op tientallen plekken worden ze nu gesteund door hun eigen gemeenten. Wat staat er op het spel? "De leefbaarheid in onze kernen zal achteruit gaan."
Plattelandsgemeente Hof van Twente uitte in een brief naar minister Jaimi van Essen van Landbouw zorgen over de gevolgen van de stikstofplannen. Het college van bestuur sluit zich daarmee aan bij een grotere groep van lokale besturen die ongerust zijn over de sociale en economische impact van deze plannen.
'We staan naast onze boeren'
"Onze brief toont aan dat we naast onze boeren staan, dat we ze zien en horen. En daar ook iets mee willen." Er zijn vooral zorgen over de gevolgen voor de leefbaarheid in de gemeente, legt burgemeester Ellen Nauta-van Moorsel uit. "Boeren hebben een grote rol binnen alles wat er op het platteland gebeurt."
Ze is ook voorzitter van een breder samenwerkingsverband van grootste plattelandsgemeenten in Nederland (P10). "We hebben niet één platteland in Nederland, dus het is ook lastig om een minister duidelijk te maken dat we veel belang hebben bij gebiedsgericht werken. Dat is dus maatwerk en geen generiek beleid." Tegelijkertijd snapt ze dat dit het ook lastig maakt voor een minister die landelijk moet besturen.
'Niet over grenzen heengaan'
Afgelopen tijd hebben boeren op uiteenlopende manieren hun ongenoegen geuit, bijvoorbeeld aan de hand van protesten, langs de weg met omgekeerde vlaggen en met informatieavonden. "Ondanks alles treden ze ons redelijk tegemoet, ook boeren beseffen dat er iets moet gebeuren", zegt de burgemeester. "Natuurlijk zijn ze boos. Ze willen duidelijkheid, wie niet?"
Natuurlijk zijn ze boos. Ze willen duidelijkheid, wie niet?burgemeester Ellen Nauta-van Moorsel van Hof van Twente
Al is zij wel van mening dat burgemeesters de grenzen moeten aangeven. Nauta-van Moorsel keurt het protesteren met trekkers op de snelweg af, net zoals verschillende collega's van haar dat de afgelopen tijd publiekelijk ook deden. "Activisme mag best de grens bereiken, maar niet eroverheen. Als er echt een grens over wordt gegaan dan moeten we handhaven."
In gesprek met elkaar
De burgemeester benadrukt dat met elkaar in gesprek gaan van groot belang is bij deze uitdagingen. "We moeten begrip hebben voor elkaars situatie. Wees nieuwsgierig naar elkaar en weet elkaar te vinden", roept Nauta-van Moorsel op.
Lang niet alle boeren gaan de barricades op om te protesteren. Zo vindt boerin Alina Udink zichzelf geen protestboerin. "De groep die het hardst schreeuwt, wordt gehoord. En wij die wat minder onze stem laten horen, worden een beetje ondergesneeuwd. En dan worden we wel over één kam geschoren."
Dag en nacht door
Ze heeft samen met haar partner de afgelopen jaren bijna een half miljoen euro geïnvesteerd in verduurzaming van hun bedrijf. Maar plannen die er nu liggen, kunnen grote gevolgen hebben voor haar onderneming. "In het ergste geval gaan we richting de 40 procent reductie. Dan komt onze bedrijfsvoering in gevaar."
Ook Alina vindt dat ze een punt moeten maken, "maar ik sta niet achter de acties van alles in brand steken en de snelweg blokkeren. Ik denk niet dat je het daarmee redt", vertelt ze. Ze sprak 2 weken terug bij de gemeenteraadsvergaderingen. "Er wordt heel makkelijk gedacht over boeren. Men heeft geen idee wat het is om veehouder te zijn. Je trekt niet om 17:00 uur de deur dicht. Het gaat dag en nacht door."
Impact op woningbouw
Fractievoorzitter Onno Bordes van oppositiepartij Progressief in Beweging in gemeente Hof van Twente vindt ook dat boeren duidelijkheid moeten krijgen. "De agrarische sector is lang aan het lijntje gehouden. Afgelopen jaren hebben we overal geitenpaadjes bewandeld, ten aanzien van mestoverschot en pasmelders. En nu zijn we in de situatie dat de paniek toeslaat", ziet hij.
"We kunnen niet meer op de oude voet verder gaan." Maar in de brief vanuit de gemeente wordt volgens hem vergeten dat het stikstofslot ook bepalend is voor de bouw van woningen. "Tientallen jongeren willen graag een woning hebben. Wij vinden dat dit vanuit de breedte moet worden belicht, dus niet alleen vanuit de agrarische kant."
'Niet de dupe worden'
Ook boerin Alina vindt dat jongeren een plek moeten hebben om te wonen, maar ze vindt dat dit niet direct betekent dat boeren ruimte moeten maken. "Het is belangrijk dat er wordt gebouwd, zodat mensen een huis hebben en kunnen leven. Maar als wij boeren er niet zijn, is er geen voedsel, dus kun je ook niet leven. Wij moeten niet de dupe worden."
Volgens haar spelen de boeren een belangrijke rol in de algehele leefbaarheid op het platteland. "Er zijn zoveel mensen die achter ons verbonden zijn in de sector, zoals de loonwerker en het verenigingsleven."
Heldere en consistente regels
In de gemeente wonen 500 boeren, maar ook 35.000 anderen. Onno Bordes vindt dat de balans nu te veel doorslaat richting de boeren. "Ze vragen om een impactanalyse, maar trekken al de conclusie dat het ontwrichtend is", noemt hij. "Maar als onze jeugd geen woningen kan krijgen, werkt dat ministens zo ontwrichtend."
Er zal dus sowieso iets veranderen voor de boeren. "En dat zal pijn doen. We moeten kijken hoe we dat kunnen verzachten." Net zoals burgemeester Nauta-van Moorsel verwijst hij naar gebiedsgerichte aanpak. "Probeer specifieke problemen boven water te krijgen. De spelregels veranderen nu gedurende het spel, dat kan niet voor de boeren. Zorg dat regels helder en consistent zijn voor langere tijd."