Stembiljet wordt kleiner en simpeler: de invloed op ons stemgedrag

"Klein en eenvoudig", zo noemt minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) het nieuwe stembiljet dat hij wil invoeren. Op dit moment staan alle partijen en namen van kandidaten op het stembiljet, wat zorgt voor een stembiljet van 100 bij 70 centimeter.

Simpelere opzet

Dit moet simpeler worden met een kleiner biljet waar links alle partijen onder elkaar staan en rechts een kolom met nummers. Een stemmer kruist dan twee hokjes aan: één van een partij en één met het nummer van de kandidaat. De kandidaten en nummers zijn te vinden op een lijst in het stemhokje, maar staan niet meer op het biljet zelf.

Volgens de minister is het niet alleen overzichtelijker, maar kan er ook sneller geteld worden en raken de stembussen minder snel vol.

Moeilijk afdrukken

Dat het gemak de belangrijkste reden is, zegt ook politicoloog Henk van der Kolk, die onderzoek heeft gedaan naar nieuwe stembiljetten. "Die grote stembiljetten worden steeds moeilijker om af te kunnen drukken", zegt hij. Ook denkt hij dat het kleine biljet makkelijker voor kiezers is om in te vullen.

Het nieuwe stembiljet is op verschillende plekken getest, maar niet overal even goed ontvangen. In Borne is er bijvoorbeeld met het biljet geëxperimenteerd, maar daar zijn ze ermee gestopt na kritiek. Het stemmen en het tellen van de stemmen ging sneller, maar er waren ook iets meer ongeldige stemmen. Mensen moeten op het nieuwe stembiljet twee bolletjes aankruisen, maar dat deed niet iedereen.

Oplossing

Maar de minister heeft hier een oplossing voor gevonden, legt Van der Kolk uit. "Het nieuwe stembiljet is uitvoerig getest en daar ging het vooral mis wanneer mensen stemden op een niet bestaande kandidaat. Bijvoorbeeld op de nummer 40 van een heel kleine politieke partij", zegt Van der Kolk.

Dat kan gebeuren omdat de lijsten met kandidaten op de wand in het stemhokje te vinden zijn, dus niet op het biljet. Dan kan het aangekruiste bolletje niet overeenkomen met de goede kandidatenlijst. "Maar de minister heeft nu besloten dat ook dat soort stemmen voortaan geldig zijn. Dan gaan ze naar de lijsttrekker toe." Dus ook als je op een kandidaat stemt die niet bestaat, maar je wel duidelijk hebt aangegeven op welke partij je stemt, is je stem nog steeds geldig. "Door die maatregel daalt het aantal ongeldige stemmen heel erg."

Invloed op democratie

Niet alles blijft hetzelfde met dit nieuwe systeem. Volgens Van der Kolk heeft deze nieuwe vorm van stemmen een kleine invloed op onze democratie. We gaan volgens hem hiermee meer richting een systeem waarbij mensen stemmen op een partij en niet op een persoon. Terwijl in Nederland het systeem eigenlijk juist andersom is. "We stemmen niet op een politieke partij, we stemmen op personen", zegt de politicoloog.

"Maar door nu ook stemmen goed te keuren op een niet bestaande kandidaat en dan te zeggen dat die stemmen naar de lijsttrekker gaan, gaan we eigenlijk in de richting meer van een partijenstelsel", zegt hij. "Het zou dus kunnen dat we dat toch wel een probleem gaan vinden. Want ons stelsel is gebaseerd op het selecteren van mensen en niet op het selecteren van politieke partijen."

Duidelijkheid

Volgens hem is dit op te lossen door voor de kiezer heel duidelijk te maken dat je op personen kunt stemmen en op welke manier dit kan.

"Het moet natuurlijk wel duidelijk zijn dat al die nummers staan voor een persoon. Dus je kunt nog steeds op de nummer 3 van lijst 3 stemmen."