1 op 6 nieuwe lokale partijen is tegen azc: 'Hoeven niet klakkeloos over te nemen wat ze in Den Haag bedenken'

Van de 342 gemeenten in Nederland reageerden er 273 op vragen van EenVandaag. In 104 gemeenten doen een of meer nieuwe lokale partijen mee. In totaal gaat het om 141 nieuwkomers bij de gemeenteraadsverkiezingen volgende maand. Daarvan wijzen 24 partijen de komst van een opvanglocatie af, zo'n 17 procent.

Druk op lokale politici

De standpunten van deze partijen zorgen voor een botsing met het landelijke beleid. Het kabinet wil dat gemeenten zich houden aan de spreidingswet: een wet die zegt dat elke gemeente - volgens een evenredige verdeling - asielzoekers moet opvangen.

Afgelopen jaar werd op veel plekken fel geprotesteerd tegen nieuwe azc's. Bewoners en actiegroepen verzamelden zich bij gemeentehuizen, bestuurders kregen te maken met bedreigingen en soms moest de ME zelfs ingrijpen.

Té gevoelig onderwerp

De onrust vergrootte de druk op lokale politici. Verschillende gemeenten, zoals Rhenen en Bernheze, kozen er daarom voor besluiten over asielopvang uit te stellen tot na de verkiezingen, omdat het onderwerp té gevoelig was geworden.

Dat sentiment is nu ook terug te zien in de verkiezingsstrijd. Nieuwe lokale partijen willen via de gemeenteraad invloed krijgen op het asielbeleid in hun gemeente.

Niet alleen verzet

Toch is het beeld breder. Ruim tachtig procent van de nieuwe partijen heeft niet in het verkiezingsprogramma staan dat ze geen azc willen. Sommige partijen zeggen wel expliciet dat ze zich willen houden aan de aantallen van de spreidingswet. Wat opvalt is dat in veel verkiezingsprogramma's van de nieuwkomers, staat dat ze strenge voorwaarden stellen aan de nieuwe opvanglocaties.

Veel partijen zeggen bijvoorbeeld dat ze alleen kleinschalige opvang willen, er genoeg beveiliging moet zijn en enkele partijen zeggen expliciet dat ze het niet in een woonwijk willen.

Kleinschalige opvang

Vooral de eis van een kleinschalige opvang, botst soms met de wensen van het COA. Die organisatie zegt dat grotere opvang vaak goedkoper en makkelijker te regelen is, bijvoorbeeld voor de beveiliging.

In sommige partijprogramma's staat niets over opvang. Dat kan komen doordat er al een structurele opvanglocatie is, of omdat andere onderwerpen belangrijker worden gevonden.

Landelijke tegenstanders

Onder de inventarisatie is alleen gekeken naar nieuwe lokale partijen die meedoen. Er zijn in sommige gemeenten ook al lokale partijen die al in de raad zitten, die zeggen tegen een azc te zijn.

Maar ook landelijke partijen die bekend staan als tegenstander van opvang doen mee aan de verkiezingen. De PVV is in veertig gemeenten verkiesbaar, tien meer dan bij de vorige verkiezingen. Forum voor Democratie staat in 104 gemeenten op het stembiljet. De nieuwe lokale partijen komen daar bovenop.

Belangrijk verkiezingsthema

In de gemeente Rhenen is het verzet tegen een azc een belangrijk verkiezingsthema. In Elst was voor het gemeentehuis protest tegen de komst van een azc in het dorp.

Richard Salari richtte daarom een nieuwe partij op: De Lokale Volkspartij. Hij doet dit jaar voor het eerst mee met de gemeenteraadsverkiezingen en wat zijn partij betreft komt er geen azc.

'Niet op één lijn met bewoners'

Salari stapte enkele jaren geleden uit de VVD, onder meer vanwege de landelijke koers rond asiel. Volgens hem sluiten bestuurders onvoldoende aan bij wat er lokaal leeft. "Landelijk blijven ze maar rommelen. Er is in Elst een enorm protest geweest. De politiek zit daar niet op één lijn met de wensen van de inwoners", zegt hij.

Of zijn partijstandpunt botst met landelijk beleid? Over de spreidingswet bestaat volgens Salari veel discussie. "Als je zegt: dit is de spreidingswet, dan is meteen de vraag waar we ons dan precies aan moeten houden. Er was eerst sprake van een vrijwillige opgave. De provincie moet iets doen, maar dat betekent niet automatisch dat wij als gemeente alles maar moeten uitvoeren."

Veel steun in omgeving

Salari wijst erop dat in zijn gemeente al Oekraïense vluchtelingen worden opgevangen. "Dat gaat goed. Die hebben geen beveiliging nodig", zegt hij. De opvang van Oekraïense vluchtelingen valt niet onder de opgave van de spreidingswet waar gemeenten aan moeten voldoen.

Wat zijn partij betreft komt er geen azc. "Ik wil best mensen helpen, daar gaat het niet om. Maar we hebben hier ook te weinig sociale woningen, dus het is ook niet mogelijk voor mensen om uit te stromen uit een azc." Volgens Salari merkt hij in zijn omgeving veel steun. "Ik ken bijna iedereen die rond die plek woont. Die buren gaan straks wel allemaal op ons stemmen."

Doel niet gehaald

De opkomst van deze nieuwe lokale partijen komt op een moment dat de uitvoering van de spreidingswet toch al moeizaam verloopt. 2 jaar na de invoering is het doel van bijna 103.000 opvangplekken nog lang niet gehaald, bleek uit cijfers die NRC opvroeg bij het COA. Eind januari zijn er ongeveer 80.000 bedden beschikbaar. Veel tijdelijke noodopvang sluit de komende tijd, terwijl nieuwe locaties uitblijven.

Uit cijfers van het COA blijkt dat slechts vier op de tien gemeenten voldoen aan hun opgave. In bijna tweehonderd gemeenten zijn te weinig plekken en ruim honderd gemeenten hebben helemaal geen opvang.

'Den Haag legt het bij ons neer'

Ook in Barendrecht verzet een nieuwe lokale partij zich tegen een opvanglocatie. René Schuurman, lid van Barendrechts Belang, vindt dat het Rijk verantwoordelijkheden doorschuift. "Het is een landelijk probleem dat bij de gemeente wordt neergelegd. Huisvest ze maar, maar alle problemen die erbij komen lossen ze vervolgens niet op", zegt hij.

De gemeente heeft het Zuidelijk Randpark aangewezen als mogelijke plek voor een azc. Een besluit valt waarschijnlijk pas na de verkiezingen. Volgens Schuurman wordt daarmee tijd gekocht. "Ze schuiven de hete aardappel vooruit", zegt hij.

'Niet alles klakkeloos overnemen'

Schuurman zag de protesten in zijn gemeente van dichtbij. "Ik vond de sfeer eigenlijk gemoedelijk. Het was een grotere groep, maar mensen kwamen gewoon hun mening geven." Zelf deed hij niet mee aan de protesten. Hij laat liever van zich horen via een motie in de gemeenteraad.

Mocht zijn partij in het college komen, dan betekent dat volgens hem niet dat landelijke plannen automatisch worden uitgevoerd. "We hoeven niet alles klakkeloos over te nemen wat ze in Den Haag bedenken." Of de weerstand van de nieuwe lokale partijen ook echt verschil maakt, zal blijken na de verkiezingen, wanneer duidelijk wordt hoeveel invloed zij in de gemeenteraden krijgen.