Steen en beton leiden tot bloedhete wijken: zo kunnen dichtbebouwde wijken leefbaarder worden gemaakt

Dat juist zo'n omgeving verandert in een soort sauna, komt door het hitte-eilandeffect, legt Rick Heikoop uit. Hij doet onderzoek naar manieren om steden koel en leefbaar te houden tijdens hittegolven. "Het is een groot probleem voor veel mensen die in dichtbevolkte wijken wonen."

Te weinig groen

Het verschil in temperatuur tussen 'bloedhete' wijken en de buitengebieden komt vooral doordat er op die plekken weinig groen staat. "Het advies om bij hitte verkoeling op te zoeken, is daarom niet voor iedereen even makkelijk", gaat Heikoop verder.

"Want juist in deze buurten is vaak minder groen aanwezig en blijft de warmte langer hangen", merkt hij op over dichtbevolkte wijken, waar het verschil in temperatuur met buitengebieden vaak ontstaat wanneer de zon ondergaat. "Er is dan minder wind. En omdat gebouwen en pleinen de warmte veel langer vasthouden, blijft het in dichtbebouwde wijken ook 's avonds en 's nachts nog erg warm, terwijl buitengebieden dan relatief snel afkoelen."

Welke boom plant je?

Duidelijk is dus dat het planten van bomen in dichtbebouwde wijken goed kan helpen het hoofd koel te houden. Welke bomen zijn dan het beste om te planten? Volgens Nico Tillie, universitair docent en hoofd van het Urban Ecology Lab aan de TU Delft, moet daarvoor eerst naar de Leaf Area Index worden gekeken.

"Bomen hebben verschillende koelcapaciteiten", begint hij. "Sommige hebben kleine bladeren, andere juist grote bladeren. De index vertelt hoe dekkend die bladeren zijn en dus hoeveel schaduw ze brengen. En natuurlijk zijn hoge bomen dan beter dan kleine bomen."

'Evapotranspiratie'

Naast schaduw hebben bomen nóg een groot voordeel: ze koelen de omgeving af. Met dat heet evapotranspiratie. "Dat betekent dat ze transpireren, dus vocht afgeven aan de omgeving als het warm is", legt Tillie uit.

Bij evapotranspiratie verdampt water via de bladeren, waardoor warmte aan de omgeving wordt onttrokken. Het effect is vergelijkbaar met zweten bij mensen. "Dat is dus ook al een stukje verkoeling."

'Groene ruimte, koele steden'

Met deze informatie op zak presenteerden zeventien organisaties waaronder Natuur & Milieu, Vereniging Eigen Huis en FNV deze week het manifest 'Groene ruimte, koele steden' en een online petitie. Daarmee roepen zij het kabinet op om minimumnormen voor groen en bomen vast te leggen en gemeenten financieel te steunen bij vergroening.

Bewoners van dichtbebouwde wijken mogen hun wijk, buiten de eigen tuin om, namelijk niet zelfstandig groener maken. Het manifest is volgens Tillie daarom zeer belangrijk, ook omdat de verschillen tussen buurten steeds groter worden. "Juist daarom is het belangrijk om versteende wijken en buurten die nooit goed zijn vergroend, meer groen te geven. Dat heeft namelijk een heel direct effect op de volksgezondheid."

Hittestress

Langdurige hitte heeft veel invloed op de gezondheid en de kwaliteit van leven, beaamt onderzoeker Heikoop. "Als je woning niet afkoelt, word je suffig en slaap je slechter."

Zulke hittestress is extra risicovol voor kwetsbare groepen zoals ouderen, zwangere vrouwen, kinderen en mensen met gezondheidsproblemen. Dat kan onder meer leiden tot uitdroging, vermoeidheid, slaapproblemen en ernstige gezondheidsklachten. Volgens het RIVM zorgt hittestress nu al voor zo'n 250 extra sterfgevallen per jaar; dat aantal kan oplopen tot 3.800 in 2050.

Wat kan je zelf doen?

Maar wat kun je zelf eigenlijk doen om het hoofd op dit soort dagen koel te houden? "Ten eerste zorgen dat je geen directe instraling hebt van de zon, bijvoorbeeld door zonneschermen te plaatsen", zegt Heikoop.

Een andere tip die hij noemt, is om 's avonds de ramen te openen, zodat koele lucht binnen kan komen. "Tijdens een hittegolf blijkt dat heel lastig te zijn, omdat het buiten ook heel warm is. Een van de dingen die je kunt doen, is bijvoorbeeld zo laag mogelijk gaan slapen in je woonkamer als je slaapkamer zich onder het dak bevindt."