Staatsbosbeheer wil bezoekerscentra sluiten, natuurliefhebbers bang voor verloedering: 'Natuur wordt nóg kwetsbaarder'

"Als je naar het centrum kijkt, dan kun je je eigenlijk niet voorstellen dat dit ooit zou sluiten", vertelt voorzitter Arend Jan van den Beld van Bezoekerscentrum Schoorlse Duinen. Volgens hem is het centrum een ontzettend geliefde plek waar jaarlijks zo'n 400.000 bezoekers over de vloer komen. "Dit is meer dan alleen een centrum, dit is een ontmoetingsplek voor de Schoorlaars."

Hoge kosten

Schoorl is een van de in totaal acht buitencentra die mogelijk gaan verdwijnen. Bij dit soort centra kunnen bezoekers van natuurgebieden informatie krijgen over wandelingen of de natuur. Ook is het vaak een plek waar natuurliefhebbers kunnen samenkomen.

Dat Staatsbosbeheer deze plekken wil sluiten, heeft alles met geld te maken. De organisatie zegt op dit moment meer kosten te maken voor natuurbeheer dan zij aan subsidie ontvangt. Daarom moeten er keuzes worden gemaakt, zegt Staatsbosbeheer, en dat betekent dat er voorrang wordt gegeven aan natuurbeheer.

'Dat kán niet'

"Mijn eerste gedachte was: dat moet niet, dat kán gewoon niet", zegt oud-boswachter Kees van Son over het mogelijke besluit om de centra te sluiten. Hij werkte 27 jaar lang bij Staatsbosbeheer en is tegenwoordig als vrijwilliger actief bij het centrum in Appelscha.

Volgens hem zit het probleem in de landelijke financiering: "Sinds 2014 is er voor publieke taken simpelweg geen geld meer. Dat hebben we heel lang geprobeerd toch in de lucht te houden, maar dat houdt nu op."

Wandelpaden en toezicht

Met 'publieke taken' bedoelt Van Son bijvoorbeeld wandelpaden, educatie en toezicht door groene boa's. Daarop bezuinigen geeft volgens hem een vreemde tegenstelling in het beleid. "Als je de natuur wil beschermen, dan begint dat met voorlichting. Met laten zien hoe mooi en kwetsbaar die natuur is."

In Drenthe merkt hij al direct de gevolgen: "Toen ik nog boswachter was, was ik ook een van de vijftien buitengewoon opsporingsambtenaren van Staatsbosbeheer in Drenthe. Nu is er nog één fulltime boa over op tienduizenden hectares bos." Zonder toezicht is hij bang voor het ergste: "Die natuur is kwetsbaar en wordt nóg kwetsbaarder doordat er geen handhaving meer is. Ik ben heel erg bang dat de natuur daardoor zal verloederen."

Gemiste kans

Arjen Buijs sluit zich aan bij de zorgen van de oud-boswachter. Hij is hoogleraar aan de Wageningen Universiteit en gespecialiseerd in de relaties tussen mens en natuur. "Ik vind het heel raar en heel jammer mochten de centra sluiten, want het is toch een gemiste kans", zegt Buijs. "Er komen meer dan een miljoen mensen per jaar in die buitencentra. Het is toch de poort van de natuur en eigenlijk ook de poort naar het hart van mensen."

Daarnaast benadrukt hij het grote effect van groen op ons welzijn: "Natuurbeheer is zeker een vorm van volksgezondheid." Zodra je naar buiten gaat, reageert het lichaam direct: "Met dat lijf zie je bijvoorbeeld dat de hartslag vertraagt en de bloeddruk daalt. In de natuur hoef je niks, daar is geen druk. De natuur oordeelt niet, dat is een van de belangrijkste redenen waarom het gezond is."

Buitencentra redden

In Schoorl wil de stichting achter het bezoekerscentrum alles op alles zetten om een mogelijke sluiting te voorkomen. "Er werd direct rondgebeld en binnen een dag stonden mensen op die zeiden: dat gaan we niet laten gebeuren." Op dit moment wordt onderzocht of de stichting het centrum kan overnemen. "En ook de activiteiten eromheen: wij willen hét natuureducatiecentrum worden van Noord-Holland", zegt Arend Jan van den Beld.

Volgens hem biedt het loslaten van Staatsbosbeheer ook nieuwe kansen: "Staatsbosbeheer heeft hier veel neergezet, maar ze hebben hun beperkingen. Dat hebben wij niet als stichting, er is veel meer mogelijk met de winkel, horeca en zaalverhuur." Het plan moet voor eind december op tafel liggen bij Staatsbosbeheer, met een duidelijke uitnodiging aan beleidsmakers: "Kom kijken wat hier gebeurt vanaf 's ochtends vroeg, dan zie je hoe het wel kan."

Andere activiteiten

Eerder kondigde minister Jaimi van Essen (Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) aan dat er 100 miljoen extra voor natuurbeheer wordt uitgetrokken, maar in een reactie laat hij weten dat de provincies bepalen hoe dat geld wordt ingezet. "Provincies hebben zelf de zeggenschap over hoe het geld voor natuurbeheer precies wordt ingezet. Dit zorgt voor flexibiliteit om regionaal maatwerk te leveren."

Mocht dit er uiteindelijk voor zorgen dat bezoekerscentra moeten sluiten, dan blijven er volgens de minister nog genoeg andere activiteiten over vanuit Staatsbosbeheer. "Voorbeelden hiervan zijn: digitale informatie, excursies en rondleidingen in natuurgebieden, de aanwezigheid van boswachters, schoolprogramma's en lespakketten."

Zorgvuldig proces

Staatsbosbeheer laat weten op dit moment geen uitspraken te willen doen over de toekomst van de buitencentra. De organisatie maakte eind september bekend enkele maanden extra de tijd te nemen om tot een definitief besluit te komen.

Dat uitstel komt mede door de vele reacties uit de samenleving. Volgens Staatsbosbeheer loopt dat proces nu in alle rust en willen ze dat niet verstoren met nieuwe uitspraken.