Spanning loopt op in politiek Den Haag: waarom akkoord over begroting nog steeds niet lukt
Precies 250 dagen geleden ging het minderheidskabinet-Jetten van start. Maar nog altijd is er geen deal over de belastingplannen voor volgend jaar. Na weer een ronde onderhandelingen overheerst chagrijn, maar toch ook voorzichtig optimisme.
Zeven oppositiepartijen kwamen vrijdagochtend in verschillende samenstellingen langs bij het minderheidskabinet. Het resultaat: de drie partijen die sinds donderdag een rechts verbond vormen, JA21, SGP en BBB, kwamen chagrijnig en zonder resultaat naar buiten. Ook het linkse blok, gevormd door Pro en Volt, zag nog maar weinig vooruitgang. Voorzichtig optimisme was er bij ChristenUnie en 50Plus.
'Politieke chantage'
De drie rechtse partijen willen het belastingplan steunen in Tweede en Eerste Kamer in ruil voor een uitgebreid pakket aan eisen, onder meer over asiel, stikstof en abortus. Voor de coalitie zijn die eisen een brug te ver. JA21-leider Joost Eerdmans was na afloop dan ook goed chagrijnig. "Het was stevig en ingewikkeld", zei hij over de gesprekken.
Zij zagen hun plannen zelf als een liefdesbrief aan het kabinet, maar in het kabinet is het opgevat als een dreigbrief.politiek commentator Joost Vulling over eisen SGP, JA21 en BBB
Het rechtse blok heeft zijn hand overspeeld, concludeert politiek commentator Joost Vullings. "Zij zagen hun plannen zelf als een liefdesbrief aan het kabinet, maar in het kabinet is het opgevat als een dreigbrief. De drie partijen probeerden iets aan dat belastingplan te koppelen waar normaal geen meerderheid voor is. Dat is een vorm van politieke chantage waar het kabinet niet aan wil beginnen."
Links als optie
Waar een deal met de rechtse partijen verder weg dan ooit lijkt, is de route over links nog altijd een optie. Al zei Pro-leider Jesse Klaver na afloop dat hij nog weinig 'beweging' ziet. Samen met Volt vormt Klaver een verbond, dat garant staat voor steun in beide Kamers. Beide partijen willen dat rijken meer belasting gaan betalen en dat werken meer moet lonen.
"Ik denk dat we dit weekend verder zullen moeten praten", zegt Klaver. "Wij hebben aangegeven dat we willen onderhandelen over onze inzet. En die is niet nieuw." Volgens Klaver begint de tijd te dringen omdat er al snel moet worden gestemd. "Het perspectief op dit moment is chaos en dat is niet goed."
ChristenUnie en 50Plus optimistisch
Volgens Vullings legt Klaver een fundamenteel probleem binnen de coalitie bloot. "Het kabinet zelf moet bepalen met wie ze nu zaken wil doen. D66 en CDA willen het liefste met links een akkoord, de VVD wil samenwerken met rechts. Ze blijven ondertussen mikken op een breed akkoord, met zowel links als rechts. Maar dat lijkt gewoon niet meer te lukken."
Optimistischer klonken de partijleiders van ChristenUnie en 50Plus, maar samen vormen zij nog geen meerderheid in Tweede of Eerste Kamer. "Ik ben een stukje hoopvoller", laat ChristenUnie-leider Mirjam Bikker weten. "Ik zie dat het kabinet echt geluisterd heeft naar onze zorgen voor werkende mensen en voor ouderen en de chronisch zieken. Dat moet nog uitgewerkt worden in de cijfers."
Eerste Kamer
Vullings zegt dat de opstelling van deze partijen een lichtpuntje is voor het kabinet. "We zouden kunnen zeggen dat het kabinet getalsmatig de steun in de Tweede Kamer binnen heeft", vertelt hij. "ChristenUnie en 50Plus kunnen instemmen met wat er vanmorgen is besproken. En iedereen gaat ervan uit dat de groep Markuszower voor het belastingplan stemt."
"Maar daarmee zou het kabinet er nog lang niet zijn", gaat hij verder. "Ook in de Eerste Kamer moeten de belastingplannen worden goedgekeurd en daar leveren deze partijen geen meerderheid. Het betekent dat het kabinet dan op de gok naar de Eerste Kamer gaat. En dan is de vraag: durven partijen dan nog tegen te stemmen."
Belastingplan
Ondertussen dringt de tijd. Op 12 november moet er gestemd worden over het belastingplan. Dat is een pakket wetsvoorstellen met daarin de belastingregels en tarieven voor volgend jaar. Kortom: hoeveel belasting en accijns gaan we betalen? Zo zorgt het plan voor volgend jaar er bijvoorbeeld voor dat de verlaging van de accijns aan de pomp wordt verlengd, om maar een dwarsstraat te noemen.
"Anders dan veel andere deadlines kunnen politici deze deadline moeilijker verschuiven", zegt de politiek commentator. "De belastingdienst moet de nieuwe regels in zijn systemen doorvoeren, de uiterste datum hiervoor is 20 november. Is het dan nog niet geregeld dan is de mogelijke consequentie dat miljoenen Nederlanders te weinig of juist teveel belasting betalen."