Smalltalk als sociale vaardigheid: 'Een praatje met een vreemde brengt verbinding'

Een praatje maakt je dag: dat is de boodschap van de nieuwe campagne van SIRE, die aandacht vraagt voor het belang van spontaan sociaal contact. Uit onderzoek uitgevoerd in opdracht van de organisatie blijkt dat ongeveer 1,4 miljoen Nederlanders nooit een spontaan praatje maken, terwijl ze dat wel zouden willen. Veel mensen vinden dat spannend en denken dat anderen niet op zo'n praatje zitten te wachten.

Spannend en awkward

"Fantastisch", noemt Malika Jarif de nieuwe campagne. Zelf maakt ze dagelijks een praatje met mensen om haar heen: met collega's, maar ook met vreemden. "Gelukkig ben ik iemand die makkelijk een gesprek begint met onbekenden. Dat doe ik dan ook regelmatig." Dat begint soms bij een simpel compliment, bijvoorbeeld als ze iemand aanspreekt waarvan ze vindt dat diegene mooie schoenen aanheeft.

Voor haar 16-jarige dochter is het een ander verhaal. "Ik merk dat zij het juist heel spannend vindt. Het voelt al snel 'awkward' om zomaar een praatje met iemand aan te knopen."

Geen vereiste

Ook gesprekswetenschapper aan de Radboud Universiteit Wyke Stommel ziet dat de jongere generatie meer moeite heeft met het voeren van 'smalltalk'. En dat komt mede doordat steeds meer dagelijkse situaties geen gesprek meer vereisen, zegt ze.

Als voorbeeld noemt ze het afrekenen van boodschappen: "Nu kun je kiezen om bij een zelfscankassa af te rekenen in plaats van bij een caissière." En dat terwijl zulke spontane gesprekken, die je bijvoorbeeld aan de kassa voert, juist helpen om communicatieve vaardigheden te ontwikkelen.

Communicatieve vaardigheden ontwikkelen

"Hoe minder je zulke gesprekken voert, hoe minder je erin oefent en hoe groter de drempel wordt." Want, zegt de gesprekswetenschapper, "zoals voor elke vaardigheid geldt: oefening baart kunst."

Door te oefenen met 'smalltalk' leer je sociale signalen herkennen die bepalen wanneer en hoe je iemand aanspreekt. "Taal is meer dan grammatica: het gaat om alle middelen waarmee we met elkaar omgaan, inclusief intonatie en non-verbale signalen."

Verbondenheid

Ook hebben deze spontane gesprekjes waarde, vertelt Roos Vonk. Ze is hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit. "Je kunt zo verbondenheid met een ander ervaren, daar word je blijer van", zegt ze. "Smalltalk heeft niet de functie om een diep gesprek te starten, maar om een lijntje uit te gooien en te zien welke raakvlakken je hebt."

En dat kan iets heel simpels zijn: samen wachten bij de bushalte en vragen wanneer de bus komt, in de trein iets zeggen over het landschap, of in de supermarkt iets opmerken tegen een ander over een product dat je zelf ook hebt gekocht en dat in de smaak viel.

'Best eng'

Zowel Vonk als Stommel erkent dat smalltalk, vooral voor jongeren, nog best eng kan zijn. "Daarom is het belangrijk om goed op signalen te letten", zegt Vonk. "We kennen allemaal wel die ene persoon die tegen je probeert aan te kletsen terwijl je daar geen zin in hebt."

"Maar ergens merk je meestal ook wel of iemand ervoor openstaat, bijvoorbeeld als diegene proactief reageert op je vraag of compliment."

'Gewoon doen'

Het advies aan jongeren die het dan toch nog steeds eng vinden om een gesprek met vreemden aan te knopen? "Gewoon doen. Oefening baart kunst", herhaalt Stommel. "Want ook later, als ze gaan studeren of werken, zullen ze moeten oefenen met gesprekken in het echte leven."

De gesprekswetenschapper zegt dat ouders hier ook een rol in kunnen spelen door hun kinderen al vroeg zelf telefoontjes of korte gesprekken te laten voeren, terwijl zij op de achtergrond meeluisteren of coachen als dat nodig is. "Dat doe ik zelf ook met mijn kinderen en dat werkt uitstekend. Mijn dochter heeft nu geen 'belangst' meer omdat ze van ons zelf moest bellen." Malika Jarif wil dit advies opvolgen. "Ik ga mijn dochter aansporen om dat ook te doen", zegt ze tot slot.