Slechtziende Femke (25) vond na vele afwijzingen een baan: 'Denken in oplossingen, niet in problemen'

Skeeleren, turnen en fietsen: als kind wilde de slechtziende Femke van den Born (25) zich al nergens door laten tegenhouden. Ze is geboren met ongeveer 20 procent zicht door de zeldzame oogaandoening aniridie, maar sinds haar 8ste ziet ze zelfs nog maar 5 procent.

In oplossingen denken

"Ik heb een hele open opvoeding gehad. Ik mocht alles doen wat mijn zus en mijn broers ook deden", zegt Femke. "Wilde ik fietsen, dan werd er een oplossing gevonden. Hoe onveilig het ook was, ik fietste tot mijn 7de gewoon alleen. Mij is altijd geleerd: denk in oplossingen en niet in problemen."

Bij haar geboorte had Femke beperkt zicht met beide ogen, maar inmiddels ziet ze alleen met haar linkeroog. "Toen ik 8 was heb ik een netvliesbloeding gehad in mijn rechteroog, waardoor mijn hersenen dat oog hebben uitgeschakeld." Met dat oog ziet ze nu alleen nog licht en donker.

'Ik weet niet beter'

Toch voelt het voor haar niet alsof ze heel slecht ziet. "Als mensen vragen wat ik zie, dan zeg ik: 'Ik zie gewoon goed, want ik weet niet beter.' Wat ik werkelijk zie, is alles binnen een meter, maar er zit altijd een soort wasem voor."

Femke omschrijft haar zicht als door een beslagen doucheruit naar buiten kijken op een mistige dag. "Maar ik weet niet beter, dus voor mij voelt het allemaal lekker helder."

Moeilijk werk vinden

Voor blinde en slechtziende mensen is het erg moeilijk om aan het werk te komen. De meest recente cijfers hierover komen uit 2020, toen bleek dat slechts 29 procent van de mensen met een visuele beperking betaald werk heeft.

Dat onderzoek is gedaan naar mensen tussen de 15 en 65 jaar. Ter vergelijking van alle Nederlanders in die leeftijdsgroep heeft gemiddeld 84 procent een betaalde baan.

Afgewezen bij mbo

Ook voor Femke was de weg naar werk lang en moeilijk. "Ik was 16 toen ik van mijn middelbare school afkwam. Zonder diploma, omdat ik in een soort depressie zat."

Als tiener ging ze hard op zoek naar een mbo-school, maar in haar woonplaats Rotterdam kon ze nergens terecht. "Ik ben meerdere keren geweigerd vanwege mijn blindengeleidehond. Ze wilden niet eens in gesprek om te kijken wat er mogelijk was."

'Voelde als gesloten deur'

Uiteindelijk belandde Femke op een roc in Dordrecht, doorliep verschillende stages en haalde haar mbo 4-diploma cum laude. Maar na haar studie moest ze hard op zoek naar een baan. "Ik reageerde op vacatures en deed open sollicitaties."

"Ik heb heel erg genoemd dat ik slechtziend ben, maar dat mij dat niet tegenhoudt." Ze mocht meerdere keren op gesprek komen, maar merkte dat het eigenlijk altijd vooral over de uitdagingen ging. "'Hoe ga je het archief bijhouden? Hoe ga je mailtjes beantwoorden?' Het voelde snel als een gesloten deur."

Discriminatie verboden

Femke werd een aantal keer afgewezen vanwege haar 'werkervaring', maar zelf denkt ze dat het vanwege haar beperking was. "Ik heb ook één keer gehad dat iemand echt zei: 'Vanwege je slechtziendheid nemen we je niet aan.'"

Het is bij wet verboden om iemand bij een sollicitatie af te wijzen vanwege een beperking, maar omdat het alleen telefonisch tegen haar is gezegd, kon Femke er geen zaak van maken.

'Mag ik met Flair komen?'

Dat bracht haar zus op een idee: "Zij zei: 'Schrijf niet dat je slechtziend bent, maar schrijf bijvoorbeeld dat je met je geleidehond wil komen.'" Toen Femke een mooie baan bij de gemeente Rotterdam voorbij zag komen, besloot ze het op deze manier te doen. "Ik heb mijn stoute schoenen aangetrokken en niet gezegd dat ik slechtziend ben."

"Ik dacht: ik schrijf gewoon een goede motivatie, maar ik sluit af met 'ik hoop dat ik op gesprek mag komen met Flair'. Dat is mijn blindengeleidehond." Ze werd uitgenodigd voor een gesprek.

Nieuw voor gemeente

Daarin werd aangegeven dat ze geen ervaring hadden met medewerkers met een visuele beperking, maar dat ze graag met haar verder wilden. "Toen heb ik gezegd dat ik dat heel tof vond. Want dat er geen ervaring is, is voor mij geen probleem. Maar dat dat uitgesproken wordt is heel fijn."

Inmiddels werkt ze meer dan 2 jaar als teamassistent bij de afdeling parkeren van de gemeente. "Ik maak nu altijd de grap dat ik soms gewoon sneller ben dan mijn collega's, omdat ik niet met de muis werk maar met sneltoetsen."

Inwerken 'groot drama'

Toch ging het niet meteen zo makkelijk. De inwerkperiode was 'een heel groot drama', herinnert Femke zich. "Echt alles wat niet kon werken, werkte niet bij mij. Mijn laptop deed het niet, mijn pasje werkte niet. Mijn werktelefoon deed het wel, maar niet zoals ik het wilde."

Ze zat halve dagen bij de ICT-afdeling om alles op de juiste manier werkend te krijgen. Ze trokken volgens Femke alles uit de kast om haar te helpen, maar het was duidelijk dat de organisatie niet was ingesteld op mensen met een visuele beperking.

Lift met touchscreen

Ook simpelere dingen bleken niet eenvoudig. als de koffieautomaat waren niet eenvoudig. Zo heeft het gemeentekantoor meer dan veertig verdiepingen, met liften die via een touchscreen bediend moeten worden. Ook wordt op een scherm getoond in welke lift je moet stappen.

"En als je in de lift staat, wordt er ook niet omgeroepen op welke verdieping je bent", legt Femke uit. "Als je een verdieping eerder eruit gaat, dan moet je dat hele riedeltje weer opnieuw doen."

Koffie dankzij hulp

Touchscreens zijn volgens haar sowieso 'struggle nummer 1 voor mensen met een visuele beperking'. Ook de koffieautomaat heeft zo'n schermpje. De plaatjes kan Femke nog wel zien, maar de bijbehorende teksten kan ze niet lezen.

"Iemand heeft me echt moeten uitleggen wat elk plaatje betekent. Daardoor kan ik het", vertelt ze daarover. "Maar iemand die niks ziet, kan geen koffie halen. Er is geen vergroot- of spraakoptie."

Flair is nu 'kantoorhond'

Ondanks sommige uitdagingen is Femke inmiddels helemaal op haar plek op haar werk. "Soms vergeten ze zelfs dat ik slechtziend ben. Dan ligt er bijvoorbeeld papiertje met allemaal vragen op mijn bureau", lacht ze. Eigenlijk vindt ze dat alleen maar 'heel tof', want het betekent dat mensen verder kijken dan haar slechtziendheid.

Ook haar blindengeleidehond heeft inmiddels de status van 'kantoorhond' gekregen. "Flair heeft een eigen mand en waterbak gekregen van de gemeente. Met haar naam erop, dat is heel leuk."

'Sta voor je kwaliteiten'

Femke hoopt heel erg dat er op de arbeidsmarkt meer ruimte komt voor mensen zoals zij. Aan de ene kant denkt ze dat werkgevers zich meer zouden moeten openstellen en minder moeten denken in beperkingen. Ook zijn er allerlei financiële regelingen om mensen aan te kunnen nemen.

Aan de andere kant wil Femke blinden en slechtzienden meegeven om vooral te gaan staan voor hun kwaliteiten en talenten. "Ga niet uit van wat je niet kunt, maar zeg: 'Hier ben ik goed in, dit vind ik leuk en hier krijg ik energie van. 'En volg je hart', dat is eigenlijk wat ik altijd zeg."