Slechte screening en nauwelijks toezicht: hoe gezinshuizen onveilig kunnen zijn voor uithuisgeplaatste kinderen
De afgelopen maanden zijn meerdere ernstige misstanden in Nederlandse gezinshuizen voor uithuisgeplaatste kinderen aan het licht gekomen. De screening vooraf blijkt ondermaats, en bij een groot deel van de gezinshuizen is nauwelijks toezicht.
Gezinshuizen, bedoeld als veilige en kleinschalige opvang voor kwetsbare kinderen die niet meer thuis kunnen wonen, blijken in sommige gevallen juist plekken waar mishandeling en verwaarlozing plaatsvinden. In verschillende recente zaken blijkt dat kinderen langdurig zijn blootgesteld aan geweld en slechte leefomstandigheden.
Gebeten door hond
Zo kwam naar buiten dat twee jonge kinderen jarenlang werden mishandeld in een gezinshuis in Niekerk. Zij werden geslagen, aan hun oren getrokken en zelfs gebeten door een hond. Daarnaast moesten zij zwaar werk verrichten op een boerderij en kregen zij soms geen eten als straf. Ook zijn er meldingen van kinderen die jarenlang in isolatie leefden, onder cameratoezicht stonden of werden bedreigd met plaatsing in gesloten jeugdzorg.
Opvallend is dat veel van deze misstanden lange tijd niet werden opgemerkt. Ook hadden de ouders vaak al aan de bel getrokken, zonder dat er iets aan de situatie veranderde. In het geval van Niekerk waren er al eerder kinderen weggehaald door een onveilige situatie, maar werd daarna toch besloten opnieuw kinderen in dat gezinshuis te plaatsen. De eigenaresse van het gezinshuis is inmiddels aangehouden en er loopt een strafrechtelijk onderzoek tegen haar, laat het OM desgevraagd weten.
Slechte screening
Volgens Nicolien van den Berg, bestuurslid van Jeugdzorg Nederland, zitten er vooral problemen bij de screening van gezinshuizen. Hoewel er formeel selectieprocedures bestaan, blijkt in de praktijk dat deze niet altijd diepgaand genoeg zijn om risico's tijdig te signaleren. In sommige gevallen worden kandidaten vooral beoordeeld op motivatie en beschikbare ruimte, terwijl psychologische geschiktheid, stressbestendigheid en pedagogische vaardigheden onvoldoende worden getoetst.
Van den Berg: "Er zijn wel criteria, maar die zijn niet afdwingbaar. Het is relatief eenvoudig om een gezinshuis te starten en het levert per kind per etmaal een substantieel bedrag op. De kwetsbaarheid zit hem erin dat gezinshuizen afhankelijk worden van de kinderen waar zij voor moeten zorgen. Dat is een prikkel die je niet wil hebben."
Kruisverhoor
Francien en Mark (niet hun echte namen, die zijn bij de redactie bekend) hebben ook slechte ervaringen met een gezinshuis. Hun kinderen werden uit huis geplaatst, nadat de problemen thuis te groot werden en zij zelf aan de bel hadden getrokken en om hulp hadden gevraagd. "Maar toen ging het opeens heel snel en werden ze uit huis gehaald. Vanaf het moment dat ze in het gezinshuis werden geplaatst was het heel moeilijk om contact met ze te krijgen", vertelt Francine.
Als hun kinderen in het weekend thuis kwamen, waren ze stil en huilerig. Mark: "Als we dat aangaven, zou dat zogenaamd aan ons liggen. We hoorden van ze dat ze bij terugkomst in het gezinshuis apart werden genomen en dan ondervraagd werden wat ze aan ons hadden verteld. Ze mochten niets vertellen, anders zouden ze straf krijgen."
Zorgen over zelfstandige gezinshuizen
Jeugdzorg Nederland maakt zich de meeste zorgen om de zelfstandig gevestigde gezinshuizen. Die zijn niet bij de branchevereniging Jeugdzorg Nederland aangesloten. Zij sluiten direct met gemeenten contracten om kinderen op te vangen. Naast de screening schiet ook het toezicht op die categorie ernstig tekort. Van den Berg: "Natuurlijk doen heel veel gezinshuizen geweldig werk, maar er zijn te veel gezinshuizen die niet goed in beeld zijn en daar hebben we zorgen over."
Opvallend is dat juist het aantal zelfstandig gevestigde gezinshuizen stijgt. Vorig jaar telde Nederland 1052 gezinshuizen, een groei van 7 procent vergeleken met 2020. Die groei zit volledig bij de zelfstandige gezinshuizen. Naar schatting wonen ruim 4.000 kinderen op dit moment in een gezinshuis. Van den Berg: "Maar we weten niet hoeveel kinderen precies in een gezinshuis worden opgevangen op dit moment. Daar is geen goed zicht op, en dat moet echt beter."
'Er werd niet geluisterd'
Vader Mark zegt dat je als ouder verwacht dat je kinderen veilig zijn. "En dat gevoel hebben we nooit gehad. We hebben alles geprobeerd om duidelijk te maken bij de instanties dat het voor ons gevoel niet goed met ze ging, maar er werd niet geluisterd. Wat wij zeiden deed er niet toe."
Inmiddels is de situatie veranderd voor de kinderen van Francien en Mark. Toen een ruzie tussen hun jongste kind en de eigenaar van het gezinshuis uit de hand liep, is besloten de kinderen weg te halen. Ze mogen nu voorlopig bij een familielid verblijven. De ouders hebben aangifte gedaan tegen de eigenaar van het gezinshuis voor fysieke mishandeling.
Duidelijke kwaliteitseisen nodig
Nicolien van den Berg van Jeugdzorg Nederland hoopt met duidelijke criteria en kwaliteitseisen, ook voor zelfstandig gevestigde gezinshuizen dat dit soort misstanden tot het verleden zullen behoren.
Ondertussen wil ze gemeenten oproepen om, ondanks de grote druk en het tekort aan plekken, streng en kritisch te kijken naar de gezinshuizen waar ze mee contracten sluiten. "Die controle moet echt beter."