Scheiding gft bij zeker 1 op 3 gemeenten niet op orde, daardoor stijgt jouw afvalstoffenheffing

Sinds 2024 zijn gemeenten verplicht om bioafval, dat bestaat uit groente-, fruit-, tuinafval (gft) en etensresten, gescheiden in te zamelen. Maar veel gemeenten doen dat dus niet.

Lastig door hoogbouw

Vooral steden hebben problemen met het scheiden van gft-afval, bijvoorbeeld in Leiden. Daar kan maar 36 procent van de huishoudens het afval gescheiden inleveren. Volgens wethouder Prescillia van Noort is het dan ook 'best ingewikkeld'. "Als Leiden zijn we een heel dichtbebouwde stad en de ruimte is hier schaars. We hebben een historische binnenstad en ook redelijk wat hoogbouw aan de randen van de stad."

Ook andere gemeenten vertellen dat het bij hoogbouw, flats en stadscentra lastig is om gft-containers te plaatsen. Dat komt onder andere door kabels onder de grond. Afvalexpert en oud-wethouder uit Heemskerk Piet Burgering ziet ook dat het gemeenten 'vaak heel veel geld kost om gft-containers te plaatsen'. "Daardoor zien ze er vaak vanaf."

Emmertje naar de container

Burgering ziet daarnaast dat je als gemeente inwoners goed moet meenemen in je plannen. "Mensen die in hoogbouw wonen zijn bijvoorbeeld vaak minder bereid om met een apart emmertje naar een container te lopen."

Wethouder Van Noort geeft aan dat het in Leiden 'nog niet helemaal is gelukt' om aan de wet te voldoen, maar dat dat wel moet gaan gebeuren. "Daarom werken we ook wijk voor wijk aan 100 procent afvalscheiding. Hiermee gaan we uiteindelijk de hele stad bereiken." Leiden wil uiteindelijk in 2029 overal gft-containers hebben geplaatst.

Eén kliko

In tegenstelling tot Leiden lukt het de gemeente Leeuwarden wel heel goed om hun gft-afval te scheiden. 99 procent van de huishoudens heeft die mogelijkheid daar en dat succes ligt volgens wethouder Julie Bruijnincx aan het type afvalcontainer.

"We hebben gekozen voor een bovengronds systeem waarbij een kliko met een ombouw staat. Dus we hebben geen last van kabels die eronder zitten." De containers staan ook op plekken waar je regulier afval inlevert. "Het is aan alle kanten makkelijk. Daarom vinden wij dat dit in alle steden zou kunnen."

Diftar

Inwoners van Leeuwarden kunnen dus bijna overal scheiden en weten de bakken ook te vinden. Volgens de wethouder komt dit ook door een extra heffing die ze toepassen: diftar. "Dan betaal je extra per zak of kilo afval. De vervuiler betaalt dus", legt Bruijnincx uit. Gft-afval is vaak zwaar, dus dat wil je dan niet bij het restafval gooien.

Afvalexpert Burgering ziet dat zo'n financiële prikkel als diftar goed werkt. "Je vraagt dan echt van mensen een bijna dwingend handelingsperspectief. Wil je een beetje goedkoop uitkomen, dan moet je gft en etensresten goed scheiden." Verder 'valt en staat' alles met communicatie, zegt wethouder Bruijnincx: "Als de inwoners de voorzieningen niet weten te vinden, dan lukt het niet. Ze moeten begrijpen wat het belang is van het scheiden van afval en weten dat diftar zorgt voor lagere lasten."

Geen toezicht

Gemeenten mogen afwijken van de verplichting om afval gescheiden in te zamelen, maar daarvoor moeten ze dan wel een duidelijke motivering geven. Toch doen veel gemeenten ook dat niet. Burgering ziet dat toezicht mist. "Ik zit al meer dan 24 jaar in de afvalbranche en ik heb nog nooit van een ministerie gehoord dat die boos naar een gemeente belde van: 'Joh, dat zit niet goed bij jullie'."

De Leidse wethouder Van Noort ziet dat meerdere steden de wet een uitdaging vinden. "Die gemeenten zitten ook in een landelijke werkgroep met het ministerie om van elkaar te leren. Wat zijn nou goede oplossingen om dit door de hele stad te kunnen realiseren? We werken met elkaar heel hard naar die verplichting toe."

'Je steekt geld in de fik'

Het scheiden van het afval is volgens Burgering heel belangrijk. "Gft is één van de meest circulaire producten die je kunt bedenken. Gescheiden gft-afval wordt bijvoorbeeld verwerkt tot compost of biogas."

Doordat veel gemeenten niet gescheiden inzamelen, belandt veel gft-afval nu in de restafvalbak. "In de meeste gemeenten bestaat een derde van het restafval nog steeds uit gft", vertelt Burgering.

Hogere afvalstoffenheffing

Als gft-afval bij rest of plastic zit, blijft het daar vaak aan plakken en kan het niet goed worden nagescheiden. Hierdoor wordt dat afval niet gerecycled, maar verbrand. En hoe meer afval wordt verbrandt, hoe hoger de verwerkingskosten voor gemeenten zijn. "En omdat gft-afval ook zwaar is, worden er veel tonnen verbrand. Als je gft verbrandt, ben je dus gewoon letterlijk geld in de fik aan het steken."

Al dat verbrande afval wordt uiteindelijk doorberekend aan de burger. "Dat zie je terug via de afvalstoffenheffing", legt Burgering uit. "Het scheiden van gft-afval voorkomt dat de afvalstoffenheffing voor inwoners onbetaalbaar wordt. Als inwoners dus beseffen dat hun afvalstoffenheffing direct stijgt door slechte scheiding, zullen zij eerder geneigd zijn hun gedrag aan te passen."

Deel van de puzzel

Als in alle gemeenten straks gft kan worden gescheiden, zijn we er volgens Burgering dus nog niet. "Dan heb je een deel van de puzzel gelegd. Burgers hebben ook motivatie nodig om hun afval netjes te scheiden."

"En ook kennis is belangrijk. Mensen moeten echt doorleven waarom ze afval scheiden, waarom het goed is en voor wie ze het doen."