Schadevergoeding na explosie niet vanzelfsprekend: waarom het voor slachtoffers soms moeilijk te regelen is

Het aantal explosies in Nederland is 'explosief' toegenomen, zegt sociaal advocaat Angelique Bhagwandin. Het probleem beperkt zich allang niet meer tot het criminele circuit. "Het speelt ook in relationele en zakelijke sfeer", legt zij uit. Daarbij speelt volgens haar mee dat zwaar vuurwerk, zoals cobra's, relatief makkelijk verkrijgbaar is. "Daardoor wordt sneller overgegaan tot het plaatsen van explosieven."

Woningen sluiten sneller

Daarnaast wijst Bhagwandin op de gevolgen van nieuwe wetgeving die burgemeesters meer bevoegdheden geeft om woningen sneller te sluiten na een explosie. Volgens haar heeft ook dat een onbedoeld effect.

"Mensen weten dat een explosie direct leidt tot sluiting van een woning. En stel dat ze ruzie hebben met iemand en ze willen diegene uit hun huis, dan gaan ze sneller over tot explosie plaatsen."

Hoge kosten

Na een explosie komt direct de politie ter plaatse. Gaat het om een huurwoning, dan sluiten ook de woningcorporatie en de gemeente aan. "Dan start eigenlijk direct een politieonderzoek", vertelt Bhagwandin. "Bewoners worden vaak meteen verhoord en moeten zelfs hun mobiele telefoon inleveren voor het onderzoek."

In veel gevallen besluit de burgemeester de woning direct te sluiten, waardoor bewoners er voorlopig niet meer in mogen, weet de advocaat. Ook moet de woningcorporatie maatregelen nemen voor werkzaamheden. Bijvoorbeeld het herstellen van kapotte ramen, deuren en kozijnen. De kosten voor schadeherstel kunnen daarbij oplopen tot duizenden euro's.

Juridische stappen

Juridische stappen zetten blijkt voor slachtoffers vaak lastig. Woningcorporaties starten meestal wel een straf- of civiele procedure, maar voor bewoners ligt dat ingewikkelder. "Zij weten vaak niet eens dat ze een advocaat kunnen inschakelen en hebben niet altijd recht op gesubsidieerde rechtsbijstand."

Volgens Bhagwandin zijn slachtoffers na een explosie vooral bezig met overleven en praktische zaken regelen. "Mensen hebben vaak zoveel aan hun hoofd dat schade regelen pas later komt."

Inboedelverzekering

Wanneer een dader bekend is en wordt vervolgd, kunnen slachtoffers hun schade verhalen binnen de strafprocedure. "Dan kun je als benadeelde partij je schade vorderen bij de strafrechter", legt Bhagwandin uit. Zowel verhuurders als bewoners kunnen dat doen, mits de schade goed is onderbouwd.

Voor verhuurders is dat vaak eenvoudiger, omdat zij facturen hebben van herstelwerkzaamheden en ingehuurde vakmensen. Bewoners moeten zelf bonnetjes bewaren van beschadigde spullen zoals meubels, laminaat of andere eigendommen. Dat valt onder de inboedelschade. "De verhuurder kan dat niet vergoeden, want die is alleen verantwoordelijk voor de woning zelf." In veel huurovereenkomsten staat bovendien dat huurders verplicht zijn een inboedelverzekering af te sluiten.

Immateriële schade

Naast materiële schade kan ook immateriële schade worden geclaimd. Denk aan angstklachten waarvoor psychologische hulp is ingeschakeld. Ook tijdelijke hotelkosten kunnen worden meegenomen in de schadeclaim wanneer bewoners hun woning niet meer in kunnen. Uiteindelijk bepaalt de rechter welke schade wordt toegewezen.

Wanneer er geen verdachte in beeld is en er dus geen strafzaak volgt, blijft een civiele procedure mogelijk. Slachtoffers moeten dan zelf naar de rechter stappen en hun schade uitgebreid onderbouwen met bonnetjes en bewijsstukken.

Schadefonds schiet voor

De civiele rechter beoordeelt vervolgens of sprake is van onrechtmatig handelen. "Bij een explosie is dat evident een onrechtmatige daad", zegt Bhagwandin.

Als de rechter de schade toewijst, kan de dader worden veroordeeld tot betaling van een schadevergoeding. Volgens haar komt het geregeld voor dat het Schadefonds Geweldsmisdrijven bedragen voorschiet en later alsnog probeert te verhalen op de dader. "Een vonnis is 20 jaar geldig, dus je hebt lang de tijd om het te verhalen."