Nederland telt honderd explosies per maand: Impact op slachtoffers is groot maar oplossen blijkt moeilijk

Xavier en Suzan Ottens weten hoe eenzaam het is na een aanslag met een explosie. 2 jaar geleden brandde het huis van het gezin met vier kinderen, helemaal af na een explosie die niet voor hen bedoeld was. "Je bent dakloos, je bent alles kwijt."

'We hadden nul'

Na de klap moest het gezin verder. "Je hebt vier kinderen die je op rails moet krijgen met z'n tweetjes", vertellen ze. "Er moest weer brood op de plank komen. Er moet een huis komen. Het gaat van een onderbroek, tandenborstel, studieboeken tot aan een dak boven je hoofd. Op dat moment hadden we nul."

Voor de rechtszaak tegen de dader, een jongen van 17 die zich 'vergist' had, hadden ze goede advocaten. "Dus we hebben daar heel veel advies in kunnen winnen en dan ga je een stappenplan maken en vechten." Het voelt als en is topsport, vertelt het stel over de ervaring.

Stichting Sidekick

Het vinden van een nieuwe woning was bijvoorbeeld niet eenvoudig. Voor een sociale huurwoning verdienden ze teveel. In de vrije sector vonden ze niet zomaar een huis. "Dan zijn wij dat gezin waar die explosie is geweest en dat vinden mensen toch wel spannend."

Psychische nazorg is er, maar 'hands on', het praktische, is er niet. "Helemaal niks." Ze hebben zelf 'het wiel' opnieuw moeten uitvinden, zegt het koppel. Daarom richtten ze een stichting op: Stichting Sidekick. "Wij weten als geen ander hoe het voelt, wat ze moeten doen en waar ze recht op hebben."

Communicatie

"Wij pakken de communicatie op met de gemeente en met verzekeringsmaatschappijen. En we pakken zelfs de communicatie, desgewenst, met een rechercheteam of politie op", vertellen Xavier en Suzan.

Ze gaan in gesprek met instanties, zoals de Vereniging Nederlandse Gemeenten. "Opbouwende gesprekken waar we eigenlijk heel hard roepen: luister we moeten zorgen dat het eenvoudiger wordt voor een slachtoffer om binnen een gemeente mensen te benaderen."

'Stabiel hoog'

Het aantal explosies noemt Carola Schouten, burgemeester van Rotterdam en voorzitter van het Offensief Tegen Explosies, 'stabiel hoog'. "Dat toont aan dat het hele fenomeen nog steeds een hele makkelijke manier is om mensen onder druk te zetten en dat ook nog veelvuldig wordt toegepast."

Zowel woonhuizen als bedrijven worden geraakt, al is de reden waarom vaak niet te achterhalen. "We weten voor een heel groot deel niet waarom een explosief geplaatst is", zegt ze. Daders die worden gepakt, zwijgen. "Ze weten het vaak ook niet, ze worden gewoon ingezet zonder dat ze weten wat de reden erachter is."

Aanleiding vaak onbekend

Van een hele grote groep blijft de aanleiding dus onbekend. In ongeveer 20 procent is het zeker dat het een criminele aanleiding heeft. "Een derde van de explosies heeft een achtergrond in de relationele sfeer", vertelt ze. "Mensen die in onmin leven met elkaar, ook bijvoorbeeld concurrenten die elkaar bestoken."

Over mensen waar een explosief aan de deur wordt gehangen, denkt men als snel: waar rook is is vuur, daar is wat aan de hand. "En dat hoeft dus ook niet zo te zijn", zegt Schouten. Dat maakt het dus ook zo moeilijk aan te pakken. "In de jaren hiervoor was het een kleiner circuit waarin het gebruikt werd. Maar daarmee werd het ook inzichtelijk voor andere personen van kwade wil, hoe makkelijk het middel te gebruiken is om anderen te intimideren."

Enorm effect

Volgens de burgemeester leeft 'kennelijk' het idee dat je met een cobra aan de deur geen risico's of schade aanricht. "Totale onzin", noemt ze dit. "Het heeft een enorm effect op mensen die het aangaat, maar ook op de directe omgeving die ook 's nachts gewoon uit bed wordt geknald en daarmee angstig kunnen worden."

Bij mensen zelf maar ook bij buren leven vragen of ze nog veilig zijn. Schouten zegt het 'ongelooflijk belangrijk' te vinden dat de nazorg goed geregeld is. "Ook voor de mensen die te maken krijgen met een explosief voor de deur."

Nazorg beter organiseren

Vanuit het OTE willen ze die nazorg op lokaal niveau beter organiseren, onder andere met Slachtofferhulp. "Maar we hebben ook maatjes, mensen die het zelf is overkomen, die andere mensen daarmee helpen." Zij weten het beste hoe het voelt.

"Wij zien dat het vaak niet alleen de materiële hulp is die je nodig hebt in die eerste fase, maar juist ook die emotionele hulp."

Afbuigende trend

Sinds vorig jaar ziet Schouten een 'enigszins' afbuigende trend. Er is meer kennis en er wordt meer informatie gedeeld. Maar, "we zijn er nog lang niet." Explosieven zijn in Europa makkelijk beschikbaar, ook in Nederland. Ze vertelt dat je al voor een paar euro een explosief kunt krijgen en jongeren kunt benaderen om een aanslag te plegen.

De burgemeester noemt het belangrijkste om te zorgen dat er minder jongeren in de verleiding komen in dit soort klussen te stappen. "Maar ook laten zien dat als je het doet, je een grote kans hebt dat je gepakt wordt." Het OTE zet 'vol in' dat er een verbod komt op de productie van dit soort explosieven. Zolang het zo makkelijk en goedkoop is, blijft het dweilen met de kraan open.

Oproep aan ouders

"Het is een ontzettend makkelijke manier geworden om mensen te intimideren, onder druk te zetten." De aanpak van dit, inmiddels, maatschappelijke probleem, vergt een lange adem. Schouten hoopt volgend jaar 10 procent minder explosies te kunnen melden. "Elke explosie is er één teveel, dus elke explosie die we kunnen voorkomen is waar wij op inzetten."

De burgemeester drukt iedereen op het hart verdachte situaties te melden bij Meld Misdaad Anoniem. "Op die manier help je voorkomen dat er mogelijk een explosief afgaat." En tot ouders richt ze zich in het bijzonder: "Kijk eens onder het bed van je kind, want het is soms echt zo dat kinderen explosieven onder hun bed op hun slaapkamer bewaren." Als dat afgaat is dat een groot risico. "Maar het is dus ook dichterbij dan je denkt."