Russen tegen oorlog met Oekraïne zoeken elkaar op in concertzaal Amsterdam: 'Steeds moeilijker om je uit te spreken'

EenVandaag bezocht een concert van Diana Loginova in Amsterdam, een evenement dat voornamelijk door tegenstanders van het regime wordt bezocht. "Dit is een bijzondere avond. Een manier om steun te betuigen aan mensen die Rusland uit zijn gekomen", zegt organisator Olga Nizovtseva. "En om je uit te spreken tegen de regering, met muziek en kunst. Dat is heel riskant, maar het kan wel."

Steun betuigen

Loginova is in Rusland meerdere keren opgepakt omdat haar band liedjes coverde van artiesten die tegen de oorlog zijn. Na de derde arrestatie is het haar eind vorig jaar gelukt om Rusland te ontvluchten. Nu speelt de band in Amsterdam, en krijgt ze steun van andere Russen in Nederland.

Waaronder organisator Olga, die nu met haar Oekraïense vriend Nick Nedelchuk in Amsterdam woont. Is dat niet gek? "Voor de oorlog was dat heel normaal, eigenlijk", zegt Olga. Nick: "Ik heb veel in Rusland gewerkt en was daar toen de oorlog uitbrak. Ik heb de situatie van beide kanten gezien."

'Veel Russen leven in bubbel'

Hij is zijn partner dankbaar, vertelt Nick. "Veel Russen zijn tegen de oorlog, net als mijn vriendin. Maar als ik haar niet had gehad, had ik misschien een hardere kijk op de zaak. Of een grotere hekel aan Russen. Maar zij liet me zien dat er ook andere ideeën leven. Dat er veel mensen vechten voor vrijheid."

Die mensen zijn er inderdaad, bevestigt hoogleraar geschiedenis en politiek van Rusland Hans van Koningsbrugge. Maar vergis je niet, benadrukt hij. "Heel veel Russen leven in hun eigen bubbel. Er zijn ook veel Russen die de oorlog verdedigen."

Maatschappelijke schizofrenie

Mensen koppelen economische problemen niet zo snel aan de oorlog, denkt de hoogleraar. Maar er is volgens hem ook sprake van een soort 'maatschappelijke schizofrenie'. "Stel, je werkt bij een overheidsinstelling, dan hoor je je te conformeren aan het standpunt van het regime. Thuis kan je wel een andere mening hebben."

Het gevaar van openlijk verzet is te groot. "Het is niet zonder risico om je uit te spreken tegen de oorlog, je kan makkelijk veroordeeld worden voor belediging van krijgsmacht", zegt Van Koningsbrugge.

Twijfels over oorlog

Voor veel Russen geldt dat ze niet goed weten wat ze van de oorlog vinden, gaat hij verder. "Wie treft dit nou? Dit treft mensen die een zoon verliezen, of een gehandicapte thuis krijgen. Die praten er met de buren over, en dat is het dan."

Er is een verschil tussen laag- en hoogopgeleide Russen, denkt Van Koningsbrugge. "Een slecht opgeleide Rus op het platteland zal eerder de staatspropaganda geloven. In Sint-Petersburg en Moskou is de bevolking beter opgeleid en zijn er meer twijfels over de oorlog. Maar die mensen kunnen zich nu onmogelijk organiseren."

Telegram blokkeren

Dat komt omdat de mogelijkheden voor Russen om zich te informeren of te organiseren ondertussen steeds verder worden ingeperkt. Per 1 april aanstaande dreigt de populaire berichtendienst Telegram geblokkeerd te worden in Rusland.

"Met Telegram kunnen mensen elkaar informeren en mogelijk verzet plegen", zegt Van Koningsbrugge. "Dat is de reden dat het weggaat." Nu al zijn er veel internetstoringen in Rusland, waardoor het een stuk moeilijker wordt gemaakt voor de bevolking om zich te verenigen tegen het regime.

Hoop op vrede

De vraag blijft of de brede publieke opinie in Rusland zal kantelen. Van Koningsbrugge denkt dat dit alleen gebeurt als de economische nood onhoudbaar wordt.

Ondertussen blijft de wens van velen, zoals Nick, onveranderd: "We kijken allemaal uit naar het einde van de oorlog. En naar het moment dat er weer vrede komt."

'Het is vreselijk, frustrerend'

Want zolang de oorlog voortduurt, kunnen gevluchte Russen en Oekraïners niet terug naar huis. "Het is vreselijk, het is frustrerend. Het is heel moeilijk te verwerken, ook omdat je zo ver weg bent van wat er allemaal gebeurt. Terwijl je familie daar nog zit", vertelt een bezoekster van het concert daarover.

"We hebben alle hoop laten varen", zegt ze. "Maar er blijft altijd een beetje hoop over, ergens in je hart. Want wat hebben we anders nog?"