Pelgrimstocht door Oekraïne lopen: zo wil Margreet zich minder machteloos voelen over de oorlog

"Er is zoveel gaande. Ik weet het niet meer." Tot een half jaar geleden was dat het gevoel dat Margreet (55) had als ze dacht aan de staat van de wereld. "Het was één grote ellende in de wereld voor mijn gevoel. Overal zag ik brandhaarden, in Gaza, verschillende landen in Afrika. En dus in Oekraïne."

Meer dan een land in oorlog

Een gevoel dat veel mensen niet vreemd in de oren zal klinken, is dat je niks anders kunt dan bij de pakken neer gaan zitten. Maar als er één volk is dat dat niet doet, dan zijn het volgens Margreet de Oekraïners. "Ze geven niet op. Dat zeggen ze allemaal: wat er ook gebeurt, we geven niet op."

Margreet is afgelopen jaar twee keer in Oekraïne geweest voor werk en heeft een bijzondere band ontwikkeld met het land én het volk. "Het kreeg toen voor mij een gezicht. Het is zoveel meer dan een land in oorlog", vertelt ze. "Het is een land waarin mensen hun leven proberen op te pakken en te leiden naast alles wat er is."

'Liet me niet meer los'

Haar bezoek aan het land bracht de oorlog dichter bij haar, omschrijft ze. "Een land in oorlog klinkt alsof je overal loopgraven, bommen, granaten en drones hebt. Maar dat is natuurlijk niet zo. Je ziet ook mensen die op het terras zitten en wat drinken of naar de kerk gaan. Het dagelijks leven gaat in een groot deel van Oekraïne gewoon door. Maar wel met een enorme onzekerheid", voegt ze daaraan toe.

"Dat raakte mij enorm." Zelfs zo erg dat Margreet besloot dat ze iets móést doen en dat ze het gevoel van machteloosheid zelf tegen moest gaan. "Het liet me niet meer los", blikt ze terug, "en precies in diezelfde tijd, hoorde ik dat daar een camino (pelgrimstocht, red.) liep."

Eenmansmissie

De Camino Podolico om precies te zijn, een onderdeel van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela in Spanje. Jaarlijks wandelen bijna een half miljoen mensen naar die stad, meestal vanuit Spanje, Frankrijk of Portugal. Pelgrimeren, wordt het ook wel genoemd, iets wat Margreet ook al een aantal jaren graag doet.

"Ik las daarover en dacht: wauw, daar is ook gewoon een wandeltocht. Er zijn daar ook mensen die een camino lopen. Ik voelde me nóg meer verbonden." Bij het gevoel dat Margreet had - ik wil iets doen - kwam ineens een tweede gedachte: "Wat kán ik doen? Nou, het antwoord is: pelgrimeren", besluit ze. "Ik begin gewoon een eenmansmissie."

Psychische hulp

Dat is wanneer het plannen begint. Margreet neemt contact op met de Oekraïense organisatie van de camino, stippelt de route uit - van Vinnytsia naar Zavallya - en zet haar actie op. Ze gaat tussen 27 augustus en 11 september 250 kilometer lopen en wil daarmee 10.000 euro ophalen voor psychische zorg voor Oekraïense veteranen en hun families.

Het geld gaat uiteindelijk naar de organisatie die ze vanuit haar werk bezocht: het Veteran Mental Health Center of Excellence (VMHCE). Margreet werkt voor de ggz en ontwikkelt daar samen met een team online cursussen, waaronder dus voor de VMHCE. Zij kunnen dit gebruiken om onder meer psychologen te trainen hoe ze bijvoorbeeld soldaten aan het front of veteranen kunnen begeleiden.

Andere werkelijkheid

Bij het testen van de online cursus in Oekraïne merkte Margreet hoe hard het nodig is. "De verhalen die ik daar hoorde zijn een heel andere werkelijkheid dan wij ons voor kunnen stellen. Psychologen die aan het front heel hun team zijn verloren en alsnog psychologische hulp moeten bieden aan de mensen die overblijven."

"Ik denk dat er geen Oekraïner is die niemand heeft verloren aan het front of niemand kent die in rouw is." Margreet heeft dus met eigen ogen gezien wat voor invloed de oorlog kan hebben, maar ook hoe gevaarlijk het is in het land. "Toch is het voor mij heel belangrijk om het dáár te doen."

Hart onder de riem

Want Margreet krijgt ook regelmatig de vraag waarom ze niet gewoon in Nederland 250 kilometer gaat wandelen om geld op te halen. "'Je kan ook hier in Nederland lopen, lekker veilig', zeggen ze dan. Maar ik wil met mijn reis laten zien dat het land ook een heel mooie kant heeft en dat het volk ook gewoon lijkt op ons volk."

Daarbij weet ze wat het mensen daar kan doen als je als buitenlander die kant op komt. "Toen ik daar was ben ik in het hotel aangesproken door een onbekende man. Hij zei: 'Dankjewel dat je hier bent, want het betekent zoveel voor ons dat mensen vanuit het buitenland komen.' Op deze manier wil ik ze ook een hart onder de riem steken: ik ben niet bang om hierheen te komen om jullie te steunen."

Gewoon verzekerd

De camino loopt in het Zuid-Westen van het land, zo'n 200 kilometer van Kyiv vandaan. "Ik houd die streek al in de gaten sinds ik over de camino heb gehoord. Het is er relatief rustig", weet ze. "Het is niet zo alsof er nooit een drone overvliegt of nooit een luchtalarm klinkt, dat is overal in Oekraïne helaas. Maar er zijn ook niet tientallen doden gevallen."

Ook volgens de organisatie van de Camino Podolico kan ze gewoon komen. "We hebben contact over waar ik het beste kan overnachten, wat ik moet doen als er een luchtalarm klinkt terwijl ik in een open veld sta. Ze helpen me op alle mogelijke fronten." En vanuit Nederland is Margreet verzekerd. "Ja, er zijn verzekeringsmaatschappijen die dat gewoon doen", lacht ze. "Had ik ook niet verwacht."

Mentale voorbereiding

Wie of wat ze tegenkomt op haar reis, is voor Margreet nog lastig inschatten. "Er zijn wel andere mensen die de route lopen, weinig buitenlanders, maar wel veel Oekraïners. Bijvoorbeeld veteranen of soldaten die even vrij zijn."

"Ik weet verder niet wat ik daar ga zien, dus ik weet niet hoe ik me erop voor moet bereiden. Ik lees me in en ik ken mezelf, ik ben mentaal redelijk sterk. En misschien valt het me heel erg tegen of kom ik mezelf heel erg tegen. Maar ik ben 55 jaar, ik heb aardig wat aan 'soul searching' gedaan in het leven en ik sta stevig in mijn schoenen. Ik denk dat het me mentaal wel gaat lukken."

'Stick to the mission'

En toch is er ook bij Margreet weleens een beetje twijfel. "Nu het dichterbij komt, heb ik weleens een moment van: oh 'shoot', ik kan nu echt niet meer terug. Dat vind ik soms wel spannend. Dat ik denk: Wat nu? Wat als ik het niet kan of durf?" Maar heel veel ruimte om zo te denken, geeft ze zichzelf niet.

"Dan denk ik: 'stick to the mission'. Ik heb dit bedacht en ik moet dit gewoon doen, niet lullen maar poetsen", zegt ze vastberaden. "Ik ben niet zo van twijfel en ik ben niet angstig aangelegd, dus zodra dat gevoel in me opkomt druk ik het weer de kop in. Ik wil dit doen, ik ga dit doen, punt."

'Je kan áltijd iets doen'

De les die Margreet hier vooral uit opmaakt? "Je kan áltijd iets doen. Het is een keuze tussen iets doen en niets doen. En doe je niets, dan voel je je machteloos. Sommige mensen kunnen daarmee leven, maar ik kon dat niet."

"Het hoeft geen pelgrimstocht in Oekraïne te zijn, ik weet zelf ook wel dat het een beetje extreem idee is", lacht ze. "Maar je kan ook hulpgoederen brengen of een petitie starten, op een andere manier geld inzamelen. Je kan altijd iets doen aan het gevoel van machteloosheid."

Minder machteloos

Het lopen van de Camino Podolico wordt Margreets manier om iets te doen. "Het houdt de energie er bij mij in op deze manier", zegt ze over de actie. "Ik ga iets doen wat logisch is en bij mij past. Het is een soort missie geworden, iets waar ik niet meer onderuit kan."

"Het kost heel veel energie, maar geeft mij ook ontzettend veel energie, omdat ik weet: het klopt. En ik weet ook wel dat het een druppel op een gloeiende plaat is", geeft ze toe. "Maar ik heb dan wel het gevoel: ik heb iets gedaan. Ik ben er in totaal een maand of 9, 10 mee bezig. Nou, dan heb ik me 10 maanden minder machteloos gevoeld."