Overlevingskans bij hartstilstand stagneert, meer inzet van burgers nodig: 'Niemand is sneller dan de buurman'

Als een bepaald signaal op de telefoon van Matthijn Steert afgaat, telt iedere seconde, dat weet hij maar al te goed: "Als je dat geluidje hoort, dan weet je dat je direct op pad moet, dat er iemand aan het overlijden is."

Duizenden levens gered

Steert is aangesloten bij het landelijke reanimatie-oproepsysteem HartslagNu. In de afgelopen 20 jaar werden daarmee duizenden levens gered. Wanneer een AED, oftewel een automatische externe defibrillator, is aangemeld bij dit netwerk, waarschuwt het systeem burgerhulpverleners binnen een straal van 700 meter zodra er via 112 een reanimatie wordt gemeld.

Burgerhulpverleners zoals Matthijn Steert worden regelmatig opgeroepen in hun eigen straat of buurt. "Iedereen van de burgerhulpverlening doet zijn uiterste best. En ik hou daarbij ook in mijn achterhoofd: je kunt helaas niet iedereen meer helpen. Als het goed afgelopen is, ben je die keer dat het niet is gelukt ook wel weer vergeten." Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 5 procent van de opgeroepen burgers na afloop professionele nazorg nodig heeft.

'Super frustrerend'

Het idee achter het oproepsysteem ontstond bijna twee decennia geleden op de werkvloer van de ambulancedienst. Oprichter Aart Bosmans zag als ambulanceverpleegkundige te vaak dat hulpverleners net te laat kwamen.

"Als het bij een hartstilstand langer dan 10 minuten heeft geduurd, weet je eigenlijk al dat de kans op overleving nihil is", vertelt hij. "Dat is super frustrerend. Daarom ging ik nadenken: kan dat anders? Zo ontstond het idee van HartslagNu."

'Niemand is sneller dan de buurman'

Bij een hartstilstand stopt de bloedsomloop en krijgen organen, vooral de hersenen, direct een gebrek aan zuurstof. "Met hartmassage en beademing laat je weer zuurstofrijk bloed rondstromen en kan hersenschade voorkomen worden", legt anesthesioloog Hans van Schuppen van het Amsterdam UMC uit.

Daarbij telt elke minuut: "In de filosofie van 'niemand kan sneller zijn dan de buurman' hebben we bewoners nodig die zich aanmelden bij het systeem om direct te kunnen reageren bij een levensbedreigende situatie." Maar de groei aan burgerhulpverleners stagneert. Door gerichte werving en betere samenwerking met gemeenten kan de tijd tussen de 112-melding en de eerste reanimatiehandelingen voor meer slachtoffers drastisch omlaag worden gebracht.

Tienduizenden AED's niet aangemeld

In Nederland staan momenteel zo'n 285.000 burgerhulpverleners geregistreerd en zijn ruim 30.000 AED's gekoppeld aan het landelijke oproepsysteem. Toch valt er nog enorme winst te behalen.

Van Schuppen, tevens lid van de Nederlandse Reanimatie Raad, zegt dat het aantal beschikbare apparaten in de praktijk veel hoger ligt: "Van de 100.000 tot 150.000 verkochte AED's zijn er maar zo'n 30.000 aangemeld en zichtbaar bij HartslagNu. Dat kan beter."

Blinde vlekken per gemeente

Hoewel het systeem een succes is, blijft het totale aantal mensen dat een hartstilstand overleeft de laatste 10 jaar op een plateau hangen. Iets meer dan de helft van de Nederlandse gemeenten werkt op dit moment actief samen met HartslagNu, dus daar ziet de organisatie nog veel mogelijkheden om uit te breiden.

Doordat er geen wettelijke verplichting is voor gemeenten om het netwerk te ondersteunen, verschilt de hulp per woonplaats. Met de steun van een recent aangenomen amendement in de Tweede Kamer hoopt de organisatie nu alle Nederlandse gemeenten over te halen om mee te werken.

Meer AED's nodig?

"Met halfjaarlijkse rapportages kunnen gemeenten precies zien in welke straten of buurten extra werving of apparatuur nodig is", vertelt anesthesioloog Van Schuppen. "Ze zien dan bijvoorbeeld: in die wijk zijn veel reanimaties, maar zijn er weinig burgerhulpverleners. Op deze manier kun je echt per wijk heel gericht werving doen of meer AED's beschikbaar maken."

Om de drempel tot burgerhulpverlening nog verder te verlagen, pleit de initiatiefnemer Aart Bosmans voor het structureel aanbieden van reanimatie-cursussen op scholen en bij het behalen van het rijbewijs. "Zonder hulp van burgers komen we niet bij die betere overleving", zegt hij. "Je kunt er nog 200 ambulances bij zetten in Nederland, maar dan nog gaat het zonder hulp van bewoners niet lukken."