Nog steeds te weinig aandacht voor hartproblemen bij vrouwen: cardioloog Janneke maakte daarom een theatershow

"Een hartstilstand loopt bij vrouwen vaker fataal af", vertelt Janneke Wittekoek terwijl ze rekwisieten, een reanimatiepop met borsten en gigantische bloedvaten, klaarzet op het podium van de nog lege theaterzaal in Heerenveen. Over een paar uur heeft ze daar weer een show waarin ze juist dit onderwerp bespreekt.

Geen appelflauwte, maar hartprobleem

"Dat komt omdat er bij een vrouw niet meteen wordt gedacht aan een hartprobleem, maar eerder aan een appelflauwte of zoiets", gaat ze verder. "Terwijl: als er een man ter aarde stort, dan gaat iedereen direct uit van een hartprobleem tot het tegendeel bewezen is."

Biologisch gezien zijn vrouwen- en mannenharten gelijk, maar ze worden op verschillende manieren ziek. En omdat de geneeskunde van oudsher is ingericht met het mannenlichaam als standaard, zijn ook de medische kennis en de ziekteleer een vertaling van hoe mannen ziek worden.

Vrouwelijke hormonen

"En dat is in de hele geschiedenis doorgegaan", vertelt de cardioloog. "Ook met het bestuderen van hoe ziekte ontstaat. Daar werden vrouwelijke proefdieren niet gebruikt, want die hadden een hormonale cyclus en dat schopte het onderzoek maar in de war."

Maar als je de man als maat neemt in de medische wereld, verlies je iets groots en belangrijks uit het oog: de invloed van vrouwelijke hormonen op gezondheid en vooral op de gezondheid van het hart, stelt ze. "Het hormonale systeem en ook het zenuwstelsel van vrouwen hebben een enorme invloed op hartproblemen. Het is een beetje mijn levenswerk om dat besef terug te brengen in de wetenschap."

Borsten zijn obstakel

En niet alleen in de wetenschap, maar ook bij een breder publiek probeert Wittekoek dit over te brengen. Daar horen de vergeten vrouwelijke hormonen bij, maar ze heeft het ook over andere redenen waarom vrouwen vaker in de problemen komen of (te) laat geholpen worden wanneer ze een hartprobleem hebben.

Zo duurt het vaak langer voordat vrouwen worden gereanimeerd. Om te reanimeren moet je het bovenlichaam ontbloten, en uit onderzoek is gebleken dat mensen dat bij vrouwen minder snel doen vanwege de borsten. Omdat ze het lastig vinden om die te ontbloten, duurt het langer voordat ze beginnen met reanimeren.

Informatie en entertainment

Dat probleem ontstaat al bij de cursus. "Er zijn ongeveer 200.000 reanimatiepoppen gemaakt en die hebben allemaal een mannelijke torso", vertelt Wittekoek. "Destijds hebben ze gedacht: die borsten laten we maar weg, want dat is zo onhandig. Maar het is dus wel echt letterlijk een drempel om zo'n reanimatie te starten en daardoor is het infarct en de kans op overlijden groter."

Het is een helder en pijnlijk voorbeeld van hoe je als vrouw terechtkomt in een proces van vertraging wanneer er juist snelheid nodig is. Wittekoek laat het allemaal voorbijkomen in de show, voor een uitverkochte zaal. Het publiek, grotendeels vrouwen, komt voor een vermakelijke avond en voor informatie.

'Het was één pot nat'

"Er zit hartfalen in mijn familie, ik wil nu wel weten hoe dat zit met het vrouwenhart", zegt een bezoekster voorafgaand aan de show. Een gepensioneerde verpleegkundige begint te lachen bij de vraag of er in haar opleidingstijd aandacht voor was: "Nee, nee, absoluut niet! Mannenhart of vrouwenhart, dat was één pot nat."

En een oudere dame heeft aan den lijven ondervonden hoe het is als je klachten niet serieus worden genomen. "Ik heb een jaar lang gesukkeld en op het laatst bleek dat mijn aorta (grote lichaamsslagader, red.) lek was, je wordt eerst niet serieus genomen."

Anders dan bij mannen

Dat heeft er ook mee te maken dat vrouwen vaak heel andere klachten krijgen bij hartproblemen. Vrouwen krijgen als het hart ziek wordt eerst problemen in de kleine bloedvaatjes, nog niet in de grote vaten die het hart van bloed voorzien. Dat levert andere klachten op en een diverser klachtenpatroon.

"Misselijkheid, pijn tussen de schouderbladen, niet goed door kunnen zuchten. Het is vaak een wat breder klachtenpatroon en niet alleen die olifant op je borstkas, met pijn uitstralend naar de kaak, de linkerarm of beide armen", noemt Wittekoek de standaardsymptomen die mannen ervaren.

Zelf aan de slag

Voor Wittekoek is het heel belangrijk dat vrouwen zelf weten hoe gezond hun hart is. Dat ze laten meten wat hun cholesterolwaarde is en hoe hoog hun bloeddruk is. En dat ze weten of er risicofactoren zijn voor hartziekten, zoals genetische factoren. "Ik wil dat ze zelf inzicht krijgen in hun hartgezondheid. Mijn pleidooi is: ken je getallen en zorg dat je weet wat je risicofactoren zijn."

"Dus als er één persoon is in de zaal die na de show naar mij toekomt en zegt: 'Ik ga mijn cholesterol laten meten' of 'Ik ga aan de slag met mijn gewicht', dan is mijn doel al bereikt."

Vrouwen empoweren

En als vrouwen inzicht hebben in deze cijfers, hoopt ze dat ze daarmee aan de slag gaan. "Als iedereen dat een klein beetje doet, een paar gezondere keuzes maakt om het risico iets te verlagen, dan is de totale gezondheidswinst heel groot."

"Je kunt de spreekkamer groter maken door naar het theater te gaan", zegt de cardioloog en theatermaker tot slot, "zodat je in één keer 500 mensen bereikt om ze te motiveren beter voor hun hart te zorgen."